👉 Informazio gehiago: https://web.araba.eus/eu/turismoa/kexaako-multzo-monumentala/bisita

#Aiara #Kexaa #Quejana #Arabaturismoa #TurismoÁlava #Landaturismoa #Euskadi #Historia #Ondarea #BisitaGidatuak
 

Araba hego-ekialdean dago, Arabako Mendialdean, eta Izki Parke Naturala Euskadiko hirugarren parke handiena da eta, aldi berean, ezezagunenetakoa. Horrek xarma berezia eta lasaitasun paregabea ematen dizkio. Natura, abentura eta iraunkortasuna uztartuko dituen familia ihesaldi baten bila bazabiltza, Izkiko "baso sorgindua" zure helmuga ideala da.
 

Europan bakarra den ekosistema eta biodibertsitatearen paradisua

Izkiren benetako berezitasuna bere ekosistema da. Parkearen zati handiena marojalek (Quercus pyrenaica) osatzen dute, ezohiko harizti mota bat, eta hemen Europako ondoen kontserbatuetako bat aurkitzen da. Baina flora aberastasuna ez da hor gelditzen: 9.000 hektarea baino gehiagoetan pagoak, arteak, urkiak, ametzak, haltzak eta makal dardartien basotxoak ere hazten dira. Aniztasun horrek paisaia ikusgarriak sortzen ditu, udazkenean gorri, urre eta okrez tindatzen direnak, eta ibilbide bakoitza ikusmen gozamenerako bihurtzen dute.

Izki ere ezinbesteko babeslekua da askotariko faunarentzat. Erreferentzia bat da birdwatching-ean (turismo ornitologikoa), eta gailur ertaina (Dendrocopos medius) nabarmentzen da; arotz txiki bat da, eta parke hori penintsulako santutegi garrantzitsuenetako bat da. Hegaztiak eta beste animalia batzuk beren habitat naturalean behatzea esperientzia hezigarri eta liluragarria da familia osoarentzat.

Adin guztietarako abenturak: ibilaldiak, BTT eta gehiago

Izkiko Parke Naturalak 15 mendi-ibilaldi baino gehiagoko sare zabala du, mota guztietako bisitariei egokitzeko seinaleztatuta eta diseinatuta, ibilaldi leun eta familiarretatik hasi eta ohiko mendi-ibilaldiak egiteko ibilbide zorrotzagoetaraino. Mendiko bizikleta maite dutenentzako ibilbide bereziak ere eskaintzen ditu.

Gomendio nagusien artean:
 

• Korresko bidea, parkea esploratzen hasteko aproposa, barruko biztanle bakarreko herritik abiatzen dena.
• Antoñana-Bujanda ibilbide zirkularra, 3,5 km-koa, udazkeneko paisaia ikusgarriaz gozatzeko eta miradore natural batetik bistak ikusteko aukera ematen duena.
• Mendiko bizikleta zaleentzat, Urturiko BTT zentro espezializatuan 15 ibilbide balizatu daude.
• Esperientzia interaktibo gisa, parkeak “Bike Birding” jarduera eskaintzen du: gida espezializatu batekin txango bat bizikleta elektrikoan, hegaztiak behatzeko. (Alokairua: 9 euro).
• Ez ahaztu Mina Luciako bisita gidatua, Europan bisita daitezkeen bi asfalto-meatzetako bat. Larunbat eta igandeetan bisita gidatuak daude (erreserbak: 639 310779 telefonoan).
   

Xarma duten herriak eta inguruko zerbitzuak

Izki Parke Naturala Arabako landa-esentzia gordetzen duten herrixka txikiz inguratua dago:

• Korres, parke barruko biztanle bakarreko herria, Parketxea (Parkearen Interpretazio Zentroa) hartzen duena. Bertan, informazioa, atseden-eremu bat eta haurrentzako jolasguneak, mahaiak eta barbakoak daude, familiarekin atseden hartzeko leku bikaina.
• Antoñana, parke atariko hiribildu erdiarokoa, Vasco-Navarro Bide Berdearen Interpretazio Zentroa du, eta bertan bizikletak alokatu daitezke.
• Urturi, harrizko etxe tipikoekin xarma duen herri txikia, Izki Golf Zelaia eta BTT zentroa hartzen dituena.
• Parketik gertu, Laño, Faido eta Markiñeko eremita-leizeak bisita daitezke, baita Urizaharra (Peñacerrada) hiribildu erdiarokoa eta Arlucea herrixka lasai eta baketsua ere.

Izki Parke Naturala: esperientzia autentikoa

Izki Parke Naturala esperientzia benetakoak eta hezitzaileak eskaintzen dituen helmuga da, non ibilbide bakoitza abenturarako eta natura oparoarekin konektatzeko gonbidapena den. Prestatu zaitez Izkiren baso sorginduaren magia familia osoaren memorian iltzatuta geratzeko.
 

• Laguardia (Biasteri), Errioxa Arabarraren hiriburua, mahastien artean agertzen den ikur aparta da. Sancho VII.a Indartsuak defentsa-helburuarekin sortu zuen eta XII. mendeko harresiak oraindik inguruan ditu, bost ate erakutsiz. Kale harritsu bihurrietatik ibiltzea plazer hutsa da, jauregiak eta bi eliza monumental aurkituz: San Juan Bataiatzailearena (erromaniko-gotikoa) eta Erregeen Andre Mariarena (gotikoa), XIV. mendeko ate koloretsu ikusgarriarekin, XVII. mendeko koloreak gaur arte gordetzen dituena. Kale azpian, 300 lurpeko upategi baino gehiago daude, ardogintzaren kultura sakona agerian uzten dutenak. Guardia Espainiako herri ederrenetako bat bezala aitortua izan da.
• Agurain, XIII. mendean Alfonso X Jakintsuak sortua, denboran izoztuta dirudien herria da. Harresidun alde zaharrean, kaleak (Nagusia, Harategia, Zapataria…) jauregiak eta San Juan Bataiatzailearen eta Andre Mariaren eliza-gotorleku ikusgarriak gordetzen dituzte.
• Antoñana, Arabako Mendialdean, bere ondarea gordetzen jakin izan duen hiribildu bat da. Nafarroako eta Gaztelako erresumen artean estrategikoki kokatua, etxe harrizkoek harresi zaharra aprobetxatzen dute fatxada gisa, bere garrantzi historikoaren testigantza.
• Labraza, Errioxa Arabarrean, Ebroko goi-ibarraren gaineko muino batean, Euskal Herriko alde historiko onenetako bat du, 2008an saritua. Dorretxo kubikoak eta gazteluaren hondarrak, etxe errenazentistekin eta San Migel eliza gotikoarekin batera, giro erabat erdiarora eramango zaituzte.
• Artziniega, XIII. mendean sortua, jauregi ikusgarriekin, dorretxeekin eta jauretxeekin harritzen du, hala nola Bengoa dorrea edo Ortiz jauregia. Bere alde zaharra, Gasteizkoaren antzeko egitura duen hiribildu harresidun bikaina da.
• Urizaharra, Arabako Mendialdean eta XIII. mendean sortua, Monumentu Multzo izendatua dago eta “beste aro bateko unibertso” batera eramaten du, harresi eta ateen hondarrei esker.
   

Dorreak eta gazteluak: iraganaren zaindariak

Hiribilduetatik harago, Arabako lurraldea dorre eta gaztelu bakartiez josita dago, historiaren lekuko isilak.

• Varona dorre-jauregia, Villanañen (Valdegovía, Añanako Kuadrilla), XIII. mendekoa da eta lurraldeko multzo gotortu onenetako bat. Monumentu Nazional izendatua, “denboran bidaiatzeko” aukera ematen du.
• Mendozako dorrea, XIII. mendeko defentsa-eraikina, Gasteiztik kilometro gutxira, kokapen estrategikoagatik nabarmentzen da.
• Murgako dorrea, Aiara Kuadrillan, XIV. mendean defentsarako eraikia izan zen, Murgatarren lurrak babesteko. Gero, XV. eta XVI. mendeetan jauregi errenazentistak gehitu zitzaizkion, multzo eder bat sortuz.
• Lanos gaztelua (Ocio), Ocio herriko begiratoki naturalean kokatua, XI-XIII. mendeetako gotorleku-sare baten parte izan zen, Nafarroako eta Gaztelako erresumen arteko gatazketan sortua. Garraio-bide nagusiak kontrolatzen zituen, eta gaur egun Inglares ibaiaren haraneko ikuspegi zoragarriak eskaintzen ditu.
• Portillako gaztelua, izen bereko herriaren ondoan dagoen monumentu multzoa errematatzen du. Gaztelu hau Arabako armarriko ikurra da.

Historiaren baitako udazkenaren xarma

Udazken alavesak areagotu egiten du monumentu hauek bisitatzearen esperientzia. Harresi eta gazteluak inguratzen dituzten paisaien kolore laranja, oker eta marroiak giro berezi, melankoliko eta oroitarazle bat sortzen dute. Garai aproposa da presarik gabe ibiltzeko, paraje hauen bakeaz gozatuz, udako jendetzatik urrun.

Natura, kultura eta ondarea uztartuz, Arabak bere istorio eta kondairak ezagutzera gonbidatzen gaitu, harri zaindari hauen bidez. Jantzi mendiko botak eta utzi zure burua liluratzen Arabako Gaztelu eta Denboraren Zaintzaileen magiaz, udazkenaren xarma azpian. Ihesaldi honek historiaren bihotzera eramango zaitu!

Plan berezi baten bila bazabiltza, naturaren magia eta arbasoen oihartzunak bat egiten diren toki batean, udazken honetan Entziako mendilerroan murgiltzera gonbidatzen zaitugu. Sasoi honetan, Arabako paisaiak gorri, urre eta okrez janzten dira, naturaz eta argazkilaritzaz gozatzen dutenentzat benetako ikuskizuna bihurtuz.

Entziako mendilerroa: esploratzaile txikientzako ipuin-baso bat

Arabako ipar-ekialdeko ertzean dago Entzia mendilerroa, auzokidearen ahizpa txikia. Urbasa mendilerroa, familiarteko abenturetarako eszenatoki ezin hobea eskaintzen du, natura atzean duela.

Paisaiak liluratu egiten du… Arabako Lautadarako eta Aranako haranerako jaisten diren amildegiekin hasi, eta karstoko formek harrian zizelkatutako kapritxoekin jarraitu, Arno edo Katarriko labirintoak sortuz. Ibilbide magiko horiek txikienentzat benetako erakargarri dira. Imajinatu zure seme-alabak ipuin bateko baso baten antzeko bideetan barneratzen, hegazti harrapari, ugaztun eta anfibioak haitzarteetan babesten diren bitartean.
Baina Entziara etortzeko unerik bereziena udazkena da. Bere pago zaharrek urtero hitzordua dute koloreen ikuskizunarekin, okrez eta horiz lehertuz eta bisitarien ahoa zabalik utziz. Sasoi aparta da zuhaitz mendeurritarren artean paseatzeko eta udazkena bere distira osoan bizitzeko.

Legaireko trikuharriak: historia bizi egiten den tokia

Entziako mendilerroa ez da natura-paradisu hutsa; aire zabaleko museo bat ere bada, arbasoen zibilizazioen sekretuak gordetzen dituena. Legaireko zelaietan menhirrak, tumuluak, trikuharriak eta 5.000 urte baino gehiago dituzten harrizko zirkulu megalitiko berezi bat daude, benetako “Araba Stonehenge txikia”, garai urrunen misterioa pizten duena.

Araban, gainera, 100 megalito baino gehiago daude, eta horietako batzuk 2.000 urtez hileta kolektibo gisa erabiliak izan ziren. Gaur egun, Kultur Ondasun izendatuak dira. Horien artean, bisitatzea gomendatzen dizugu Sorginetxeko trikuharria, Arrizalako herri txikian eta mendilerroaren magalean kokatua. 4.500 urteko eraikin hau Euskal Herriko ondoen kontserbatu eta argazkituenetako bat da.

Familia-ibilaldiak eta iraganarekiko lotura

Familia-turismorako gai ezin hobea da hau. Entziako mendilerroko ibilbideak bikainak dira haurren jakin-mina pizteko: labirinto naturalak esploratzeko abentura eta trikuharriek gordetzen duten historia ezagutzeko aukera uztartzen dute. Errutinatik deskonektatzeko eta naturarekin eta ondare kulturalarekin berriz konektatzeko aukera paregabea da.

Prestatu zaitez Arabako Mendialdean abentura ahaztezina bizitzeko. Jantzi mendiko botak, utzi udazkeneko okreak eta gorrixkak inguratzen, eta aurkitu familian Entziako mendilerroak eta Legaireko trikuharriek kontatzeko dituzten sekretuak. Esperientzia paregabea, naturan eta historian zehar bidaiaraziko dizuna!

Gure ibilbidea orduetan hasten da Andre Maria Zuriaren plaza, gasteiztarren topagunea, eta Erdi Aroko Almendra eta hiriko Zabalgunearen arteko lotura. Bere terraza ugarietako batean kafe bat hartzea abiapuntu ona da kristalezko behatokia duten eraikinak eta atzealdean San Migel eliza ikusten ditugun bitartean.

Plazatik bertatik, elizperaino eramaten gaituzten eskailerak hartuko ditugu San Migel bertan, Gasteizko zaindari den Ama Birjina Zuriaren irudi bat ikusi eta XIV.mendeko tenplu gotiko-errenazentista honetan sartuko gara. Atariaren aurrean Zeledónen estatuak agurtzen gaitu, abuztuko jaien hasierako pertsonaia nagusia.

Inguruan barrena ibili ondoren Arquillos, Justo Antonio de Olaguibel bertako arkitektoaren obra Erdi Aroko hiriaren eta hedapen neoklasikoaren arteko 23 metroko aldea zubitzeko, aldera goaz. Matxete plaza, historia arnasten duzun espazioa. Bertan hiriko ordezkariek kargua zin egin zuten.

Eskailera gehiago Fray Zacarías Martínez kalea hartu eta Gasteizko Errenazimenduko jauregi garrantzitsuenetako batzuk ikusteko. Lehenik eta behin ezagutuko dugu Montehermoso jauregia (XVI. mendea), errege-egoitza eta Montehermosoko markesaren eta José Bonaparteren arteko amodio-harremanen eszenatokia.

Merezi du bere barrualdea ezagutzea eta hiriko Ur Depositu zaharrera sartzea, 1885ekoa, arrapalen bidez sartzen dena.

Segituko dugu lekura iritsi arte Escoriaza Esquibel jauregia, garai bateko harresi zaharrari atxikitako XVI. mendeko beste bitxi errenazentista bat. Fernán López de Escoriazak, Ingalaterrako Henrike VIII.a erregearen medikuak, eta haren emazteak Victoria de Anda y Esquivel-ek agindu zuten hura eraikitzeko, nahiz eta obra ez zuten inoiz amaitu, lehenago hil baitziren.

Eta horrela iristen gara Santa Maria katedrala. Goizeko gainerako eguna XIII.mendeko tenplu gotiko hau bisitatzera dedikatuko dugu, kriptako sototik igotzeko aukera ematen duen bisita-programa original eta sarituaren bidez, non hiriaren jatorriaren aztarnak ezagutu ahal izateko. , dorreraino, bista paregabeak gozatzeko.

Bisita oso-oso berezia da, arkeologia, arkitektura, historia uztartzen dituena eta errealitate birtualean oinarritzen baita bere eraikuntza-etapa desberdinak ulertzeko... Hain berezia non Ken Follett eleberrigilea liluratu eta inspiratu zuen The Pillars ofren bigarren zatia idazteko. Lurra.

Almendra Erdi Aroko jatetxe askotan jateko ordua da. Ondo hartzea oso erraza da.

Arratsaldean, paseo lasai bat egitea proposatzen dugu Eraztun Berdea, hiria inguratzen duten parke multzoa. Aukerak askotarikoak dira: Armentiako hariztian sartu, Salburuko putzuetan ibiltzea, non hegaztiak eta oreinak ikusteko, Ataria Interpretazio Zentroa bisitatu edo Olárizu Lorategi Botanikoa ikusi.

Aktiboenentzako B aukerak, autoz hogei minuturen buruan, Gorbeiako Parke Naturalera eta, zehazki, Sarria herrira eramaten gaitu. Herri honetako Casa del Parquetik, 6 kilometro eskaseko ibilbide eder eta sinple bat hasten da Baias ibaiaren ur-jauziak ikusteko.  
 

2. eguna Alaitza eta Gazeoko eliz margotuak, eta Arnoko Labirintoa

Bidaiaren bigarren egunak Arabako bi ondare eta bitxi natural ezagutzeko aukera emango digu, eta bitxi gastronomiko batzuk...

Lehenengoarekin goaz... edo lehenengoarekin, Gasteiztik auto erdira dagoena.

Elizei buruz hitz egiten dugu San Martin de Tours, Gazeo-n, Euskal Herri osoan paralelorik gabeko lana bere polikromoen adierazkortasunagatik; eta eliza Jasokundeko Andre Maria, Alaitzan, bere hormetan Erdi Aroko margolan enigmatiko eta harrigarrienetako bat ageri da.   

Bigarren tenplu honek bere barnean gordetzen ditu bere esanahia argitu ezin den sekuoiaren siluetaz egindako gerra-pintura misteriotsu batzuk.

Arabako historiaren eta artearen bitxi hauek ezagutzeko eta gozatzeko modurik onena Arabako Lautadako Turismo Bulegoak urteko larunbat eta igande guztietan antolatzen dituen bisita gidatuetan parte hartzea da. Informazioa eta erreserbak egiteko 945 30 29 31 telefonora deitu edo helbidera idatzi behar da2turismo@arabakolautada.eus

Eliza hauek apaintzen dituzten margolanek txundituta geratu ondoren gosea izango dugu... Eskualdeko edozein jatetxe on aukeratu dezakegu, inguruko herrietan, Agurain edo Araian, eta beren sukaldarien lan onaz gozatu; edo inguruko Idiazabal gaztandegi batzuk bisitatu.
Bertako sukaldaritzaz gozatu ondoren Opakuako portura eramango gaituen errepidera abiatuko gara, oso erraz baina ikusgarria den mendi-ibilaldi ibilbide bat egiteko: Arnoko Labirintoa.
Bidean, une batez eskuinera desbideratuko dugu, Arrizala herriaren ondoan, Sorginetxe trikuharria ikusteko (Sorginen Etxea gaztelaniaz). Neolitoan eraikitako trikuharria da, non artzainek hildakoak lurperatzen zituzten, eta horren lekuko da XIX.  

Trikuharri honek kondaira ugari biltzen ditu, eta horietako batek sorginek eraiki zutela esaten digu eta hortik datorkio gaur egungo izena.

Orain Opakua lepoaren tontorrera igotzen jarraituko dugu, eta bertan ezkerretara doan pista bat hartuko dugu, 2,5 kilometro geroago, Fuente de los Alemanes aparkalekuara iritsi arte. -ren ibilbidea Arnoren Labirintoa Majada de Mezkia aparkalekuaren aurrean hasten da, metro batzuk aurrerago.

Ibilbidea oso sinplea eta dibertigarria da, 6 kilometro inguruko luzera du, eta askotariko paisaiak eskaintzen ditu: ur urmaelak, basoa eta, ibilbidearen ezaugarririk handiena, kareharrizko harkaitz labirinto txiki bat, forma bitxiak, txokoak eta ikusgarriak dituena. Zalamportilloko arkua.
Oso hurbil ere eraikuntza megalitiko desberdinak aurki ditzakegu, esaterakotrikuharriak, menhirrak eta harrespilak.
 

3. Villas medievales en Rioja Alavesa. 

Arabako udazkeneko hirugarren eguna Arabako Errioxari eskainiko diogu oso-osorik. Probintziaren hegoaldean kokatutako eskualde honek, noski, ardoaren kulturan murgiltzeko aukera ematen digu, orain udazkenean ere bere distira guztian erakusten duten upategi eta mahastietan.

Eskaintza askotarikoa eta kalitatezkoa da. Ardoaren arkitektura ezagutzeko bisita gidatua, Frank Gehery edo Santiago Calatrava bezalako arkitektoen lanekin; gozatu bazkaria mahasti artean; eta parekatuta dastatze batera joatea dira aukera batzuk. Baina oraingoan bere Erdi Aroko hiribildurik aipagarrienetatik bira bat gehitzea proposatzen dizugu.

Guardia barruan hasten gara. Espainiako hiririk ederrenetakotzat hartzen den hiribildu honek, plazak eta kalezuloek lotzen dituzten kaleen Erdi Aroko trazadura mantentzen du, eta multzo osoa hainbat dorre eta bost sarbide ate mantentzen dituen harresi “zaharraz” inguratuta dago.

Herriko etxeak Erdi Aroko hirigintza plangintza horren gainean eraiki dira garai eta estilo ezberdinetan. Erdi Aroan eraikitako San Joan eta Erregeen Santa Maria elizak dira bere monumenturik garrantzitsuenak, azken hau atari gotiko polikromatu ikusgarriagatik nabarmentzen da.

XVI., XVII. eta XVIII. mendeak eraikin ugarik irudikatzen dituzte, zeinen fatxadetan ezkutu ederrak eta landutako teilatu-hegalak ikus daitezke. Horien artean, Plaza Nagusiko Udaletxea eta Félix María Sánchez Samaniego fabulista ospetsuaren jaioterria den Samaniego jauregia nabarmentzen dira.

Herriaren lur azpi osoa upategiek edo familiaren kobazuloek zulatuta dago, non duela urte asko arte bertako altxorrik preziatuenetako bat egiten eta gordetzen zen: ardoa. Bere kale estuetatik ibiltzea, upategiak bisitatzea, bertako sukaldaritza dastatzea benetako plazer bat da.

Ikusi beharreko beste herri harresi bat da Lantzea, Euskal Herriko gotorleku txikiena eta Espainian hobekien kontserbatzen denetakoa. Izan ere, 2008an, Nazioarteko Harresitako Hirien Saria jaso zuen bere kontserbazio proiektuagatik. Harresia ikusgarria du, baita dorreak, almenak, gotorlekua, gezi zirrikituak... ere.

Erdi Aroa eta kondairak batera doaz Labrazan. Esaten dute herri honetan setioetan urik falta ez zedin, Fuente del Morotik herri barrualdera eramaten zuen pasabide sekretu bat.

Gure Erdi Aroko ibilbideak amaiera puntua du Buradon Salinillas. Herri txiki honek harresia, jatorrizko bi ate eta paraje ikusgarria ditu Toloño mendilerroaren magalean.
 

Herriaren barruan, Inmakulada parrokia (XVI. mendea) nabarmentzen da erretaula barroko batekin eta Arabako platereskoaren maisulantzat hartzen diren XVII. mendeko bi hilobi bikainekin; erromesen ospitale zaharra (XV. mendea); eta Oñateko Kondeen Jauregia (XVII. mendea).

Informazio eta plan gehiago alavaturismo web atarian. 
 

Informazio gehiago enoturismoari eta Araba ezagutzeko eta gozatzeko beste plan batzuen inguruan alavaturismo.eus.
 

Arabako ipar-mendebaldean, Aiarako Koadrila edo Aiaraldea naturaren benetako santutegia da, eta mendi izugarriak, ur-jauzi ikusgarriak, begiratoki zorabiagarriak eta urtegi bareak ditu. Eskualde hau helmuga ezin hobean dago aire zabalaren zaleentzat.

Erraldoiek modelatutako paisaia: Gorobel mendilerroa

Aiarako bihotz naturalean Gorobel mendilerroa da nagusi, "amildegi handiak dituen profil irregularreko mendigune ikaragarria". Bere gailurrik esanguratsuenak, Tologorri, Ungino eta Txarlazo kasu, euskal mendizaletasunaren erreferentziak dira, esploraziora eta erronkara gonbidatuz. Bere altueratik, arnasa kentzen duten panoramikak zabaltzen dira, natura egoera garbian sentitu, ukitu eta arnasten den ingurune baten handitasuna agerian utziz.

Ur-jauzien erregea: Nerbioiko jauzia

Mendigune ikusgarri horren barruan penintsulako altxor natural handienetako bat dago: Nerbioiko jauzia. Ur-jauzi honek 270 metro baino gehiagoko altuera du (edo 222 metro, beste iturri batzuen arabera), eta Espainiako handiena eta Europako garrantzitsuenetakoa dela uste da. Nerbioi ibaiak mendeetan zehar Delikako kanoia zizelkatu du, Aiarako eskualdeko ikono bat, fenomeno natural hau sortuz.

Bere distira ikusteko, batez ere euri edo urtze egunen ondoren, emaria handiagoa denean, hainbat perspektiba daude. Ezagunena Nerbioiko Begiratokitik dator. Balkoi jarraitua da, kanoiaren gainean esekita dago eta ur-erorketaren ikuspegi ikusgarria eskaintzen du. Hain ezaguna ez den baina era berean pozgarria den beste aukera bat Delikako Bide Berdea da. Izen bereko herritik abiatzen den ibilbidea da, eta ia desnibelik gabeko 5 km-ko lehen tartea ezin hobeto seinaleztatuta dago, eta inguruneaz ikuspegi desberdin eta familia osoarentzako irisgarri batetik gozatzeko aukera ematen du.

Ur-altxorrak eta baso sorginduak

Urak ematen digun ikuskizunaren zaleentzat, gertuko Goiuriko Gujuli ur-jauzia bisitatzea ere gomendatzen dugu, Gorbeialdea eskualdean. Hemen, Jaundia ibaiak 100 metro baino gehiagoko ur-erorketa oparitzen du, sarbide errazeko begiratoki batetik ikus daitekeena.

Aiaraldean, erlaxaziora gonbidatzen duten urtegi lasaiak ere badaude. Aiarako udalerrian dagoen Maroñoko urtegia "xarma handiko habitat" gisa deskribatzen da, eta hegazti migratzaileentzako babesleku gisa Gorobel mendilerroaren magalean. Bertako ur bareek, pinudien eta hariztien ingurune basotsuarekin batera, bista aldakor eta erakargarriak eskaintzen dituzte urtaro bakoitzean. Arrantzaz gain, askaldegi bat ere badu, aire zabaleko egun batez gozatzeko.

Ibarreko naturaz gozatzeko beste aukera bat Nerbioiko Parke Lineala oinez edo bizikletaz zeharkatzea da. Aiarako paisaia berdeak, gainera, baso trinko eta magikoekin osatzen dira.

Laburbilduz, Aiarako Koadrilak, Gorobel mendilerro izugarriarekin, Salto del Nervión zorabiagarriarekin eta Maroñoko urtegiaren lasaitasunarekin, esperientzia natural paregabea eskaintzen du. Lurrarekin konektatzeko, abenturaz gozatzeko eta Arabako biodibertsitatean murgiltzeko aukera ematen duen helmuga da, bisita bakoitza edozein bidaiarirentzat oroitzapen ezabaezina bihurtuz.

Arabako txokorik berezi eta harrigarrienetako bat, zalantzarik gabe, Añanako Gatz Harana da, historia, natura eta munduan bakarra den tradizioa uztartzen dituen milaka urteko paisaia kulturala.

Milaka urteko jatorriak eta geologia liluragarria

Gatz Haranaren historia duela 7.000 urte ingurukoa da. Gatzaren ekoizpena etengabea da, eta munduko industriarik zaharrenetako bat da. 822. urtean, inguru horretako gatz-ustiapenaren aipamenak aurkitu dira. Bizi-luzetasun harrigarri horren arrazoia bere geologia berezian dago: Gatz Harana duela 200 milioi urte baino gehiagoko itsaso zahar batez osatutako gatz-burbuila baten gainean dago. Mendi-iturburu bateko urak gatzez beteta sortzen dira, sedimentu gazi horiek zeharkatuz, eta gazitasun hori 250 gramokoa izan daiteke litroko, Itsaso Hilekoa baino pixka bat gutxiago. Ur hipergazi horietan, Artemia parthenogenetica izeneko krustazeo oso erresistentea ere bizi da.

Arkitektura paregabeko paisaia

Gatz Harana aire zabaleko paisaia ikusgarria da, milaka lurrunketa-plataformaz osatua. Plataforma horiek "larrainak" izenez ezagutzen dira, eta gatzgileek mendeetan zehar eraiki zituzten harriarekin, zurarekin eta buztinarekin. Kalkuluen arabera, 5.000 larrain baino gehiagok 120.000 metro koadro baino gehiagoko azalera hartzen dute, 767 terraza, 848 putzu eta 248 gatz-biltegirekin batera.

Zurezko kanal-sare zabal eta berezi batek ur gazia grabitatez banatzen du gatzagetako lekurik ezkutuenetaraino, non eguzkiak eta haizeak lurruntze-prozesua egiten duten gatza eskuz lortzeko. Metodo tradizional eta ingurumenarekiko errespetuzko horrek bere ekoizpenaren zutabea izaten jarraitzen du.

Kontserbazioa aitortzea eta horrekin konpromisoa hartzea

XX. mendean gainbehera izan zen arren, Gatz Harana nabarmen suspertu da 2009an bere etorkizuna bermatzeko sortutako Gatz Harana Fundazioari esker. Ahalegin horrek ospe handia izan du: 2015ean Europar Batasuneko Kultura Ondarearen Europa Nostra Sarien Epaimahaiaren Sari Nagusia jaso zuen, eta 2017an FAOk Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsu (SIPAM) gisa aitortu zuen, Europan sari hori lortzen lehena izanik. 2019an, Industria Ondarearen Europako Sareak (ERIH) ‘Anchor Point 'saria eman zion, industriako ondare turistikoaren sari garrantzitsuena. Horrek guztiak erakusten du bere balio kalkulaezina eta milaka urteko ondare horren kontserbazioan izandako arrakasta.

Esperientzia ahaztezina bisitariarentzat

Gatz Harana ez da soilik ikusteko leku bat, baizik eta esperientzia aktibo bat bizitzeko leku bat. Bisita gidatuak dira haien historia, funtzionamendua eta bitxikeriak ezagutzeko modurik onena. Bisitariek gatza ekoizteko tailerretan edo gatz-dastaketetan parte har dezakete beren produktuen kalitatea ikusteko. Gainera, spa gatzdunean bainuak dituen ur gaziaren onurak ere esperimentatu daitezke.

Harrera eta Interpretazio Zentroak, "El Torco" izenekoak, informazioa, ikus-entzunezko panelak eta Añanako gatza erosteko denda bat eskaintzen ditu.

Añana eta inguruak

Añanako Kuadrilla, Gatz Harana dagoen lekua, paradisu natural txiki bat da, Gasteiztik 30 minutura. Askotariko eskaintza turistikoa eskaintzen du, gatzagak bisitatzea osatzeko. Oso gertu beste erakargarri batzuk azter daitezke, hala nola Valderejoko Parke Naturala, sai arreen koloniagatik eta Puron ibaiaren haitzarteagatik ezaguna, Varonatarren Jauregi Dorre ikaragarria, oraindik ere kontserbatzen duen eta ondorengo zuzenak bizi diren Arabako gotorleku bakarra, edo Santa Katalinako Lorategi Botanikoa, ia mila landare espezie dituen eta izar parke gisa ezagutzen den Erdi Aroko komentu zaharra.

Iruña-Veleia hiri erromatarra ere badago, aztarnategi arkeologiko garrantzitsua, eta Caicedo Yusoko aintzira, Euskadiko laku natural bakarra. Tokiko gastronomia aberatsa, Idiazabal gazta, Arróniz oliba-olio birjina estra eta Arabako Errioxako ardoak bezalako produktuekin, ere Arabako esperientziaren funtsezko zutabea da.

Laburbilduz, Añanako Gatz Harana harrigarria da bere berezitasun eta edertasunagatik. Naturak, historiak eta gizakiaren eskuak bat egin duten lekua da, paisaia benetan ikusgarria eta esperientzia turistiko aberasgarria sortzeko.
 

Aipagarrienetako bat Bastidako Santo Kristoren Begiratokia da, eskualdeko ikuspegi ikusgarriak eskaintzen dituena. Baseliza erromaniko zahar bat dagoen muinoan kokatua, mahastiekin landutako eremu zabalen eta bere oinetan dagoen herriaren ikuspegi bikainak ikusteko aukera ematen du. Beste puntu estrategiko bat Guardiako Abadeen Dorrea da, Arabako Errioxa goitik menderatzen duena. Laguardia, mahastien artean harresituta dagoen hiribildua, Arabako Errioxako bitxi handienetako bat da, eta Espainiako herririk politenetako bat. Ikuspegi horrek ardogintzako paisaia izugarriak hartzen ditu.

Eltziegon, San Roke ermitako begiratokiak (“Aires de San Roque” ere esaten zaio) ikuspegi lasaigarriak oparitzen ditu eta herri asko ikusteko aukera ematen du, baita udazkenean mahastietan izandako kolore-aldaketa nabarmena ikusteko ere. Gainera, Herrerako mendatetik gertu, Errioxako Balkoia dago, Arabako Errioxako ikuspegi panoramikoak eskaintzen dituena. Begiratoki horiek ezin hobeak dira Arabako Errioxa munduko erreferente enologikoa zergatik den ulertzeko.

Nerbioi jauzia ikaragarria: Iberiar Penintsulako ur-jauzi handiena

Nerbioi Jauzia da, zalantzarik gabe, Arabako ikuskizun naturalik handiena. Iberiar Penintsulako ur-jauzi altuena da, 222 metroko erorketarekin. Ur-jauzi ikusgarri hau Delikako Arroila ederrean dago, Araba eta Burgos arteko mugan. Ur askorekin ikusteko, oso aproposa da urtze garaian bisitatzea. Hala ere, urik gabe ere, paisaia ikaragarria da, begiratokia kanoiaren gainean zintzilik baitago.

Mendiko eta lautadako begiratokiak: arnasa kentzen duten ikuspegiak

Arabak begiratokiak ditu bere eremu menditsuetan, panoramika ikusgarriak eskaintzen dituztenak. Oroko Andre Mariaren Santutegia, itsas mailatik ia 900 metrora dagoena, probintziako begiratoki ikusgarrienetako bat da. Bertatik, Zuiako haranaren eta Arabako Lautadaren panoramika bikaina ikus daiteke, Gorbeiako Parke Naturala atzean duela.

Aramaioko eremuan, "Arabako Suitza" izenez ezaguna, mendi eta belardietako paisaia berdeengatik, Krutzetako mendateak haraneko begiratoki bat du. San Kristobal ermitak ere, portutik oso gertu, Aramaio ikusteko aukera ematen du.

Hiriburuan ere, Gasteizen, puntu handiak daude hiriaz gozatzeko. Olarizuko muinoak hiri osoa gurutzetik ikusteko aukera ematen du. Santa Maria Katedralak, 50 metrotik gorako altuera duen kanpandorrearekin, hiriaren eta inguruaren panoramika ikusgarriak eskaintzen ditu.

Ingurune urtarrak: ikuspegi lasaiak eta naturalak

Arabako ur gorputzek ere bista ederrak eskaintzen dituzte. Uribarri Ganboako urtegia arabarrek maiz erabiltzen dute aire zabaleko jardueretarako. Ilunabarra edo egunsentia ikusteko leku ezaguna da, eta Urbina gainetik, Landa eta Garaioko hondartzetatik edo klub nautikoaren tabernako terrazatik bista zoragarriak ikus daitezke.

Laburbilduz, Arabak, bere geografia berezi eta historia aberatsarekin, begiratoki aukera zabala eskaintzen dio bisitariari probintzia honen esentzia atzemateko. Arabako Errioxako mahastietatik hasi eta Nerbioiko ur-jauzi handietara eta lautada eta mendi zabaletara, goialde bakoitza paisaia ahaztezinen leiho bihurtzen da, euskal lurralde eder honen naturarekin eta ondarearekin konektatzera gonbidatuz
 

Arabako Errioxan dago Laguardia, zalantzarik gabe, Arabako herririk xarmangarri eta ezagunenetako bat da, eta "Espainiako Herririk Politenak" izeneko zerrenda ospetsuko kide da.

Hiribildu harresitu hau, mahasti zabalen artean altxatzen da handikiro, irudi paregabea eskainiz. Bikain kontserbatutako Erdi Aroko hiriguneak kale estuetatik paseatzera gonbidatzen du. Bertan, Erregeen Andre Mariaren Eliza, bere arkupe gotiko polikromatu ikusgarriarekin, eta San Joan Bataiatzailearen Eliza bezalako monumentuak mirets daitezke. Gainera, lur azpian 300 upategi baino gehiago daude, mahastizaintzako eta ardogintzako tradizio sakonaren lekuko. Esperientzia enoturistikoa da atrakzio nagusietako bat, goi mailako gastronomiaz osatua.
 

Labraza: Erdi Aroko harresietara bidaia

Ebro ibaiaren goiko ibilbideko muino baten gainean dago Labraza. Erdi Aroko hiribildu ikusgarria da, eta hobekien kontserbatutako esparru harresituetako bat bezala saritu dute. Dorre kubiko eta katramilatsuek Erdi Aroko benetako girora itzultzen dute bisitaria. Harresiak, kasu askotan, jatorri errenazentistako eraikinetarako fatxada gisa balio du, eta gazteluaren hondakinak eta estilo gotikoko San Migel eliza azter daitezke. Euskadiko herri gotorturik txikiena izan arren, bere ondare historikoa izugarria da, misterio kutsua duten pasabide eta tunelekin.

Antoñana: Erdi Aroko xarma Ega ibaiaren ertzean

Arabako Mendialdean, Antoñana Erdi Aroko hiribildu gisa nabarmentzen da, bere ondarea bikain kontserbatzen jakin duena. Harrizko etxeak dira, teilatu gorrixka dutenak, eta askok antzinako harresia erabiltzen dute fatxada gisa. Bere kalexketatik paseatzea historiaz betetako bazterrak aurkitzea da, hala nola San Bizente Martiriaren Eliza Parrokiala edo Beheko Arkupeen Dorretxea, XIII. mendekoa. Antoñana, 1182an Nafarroako Antso Jakitunak sortua, erreinuen arteko gune estrategikoa izan zen, bere egituran islatzen dena.

Agurain: denboran izoztutako hiribildua

Agurain Arabako herririk politenetakotzat hartzen da, eta "denboran izoztuta" dagoela dirudi. XIII. mendearen erdialdean sortu zen bere alde zaharra, harresi ederrekoa, XVI. eta XVII. mendeetako jauretxeekin. Bere eliza-gotorlekuak, San Juan Bataiatzailearenak eta Santa Mariarenak kasu, bere ondare erlijioso aberatsaren adibide nabarmenak dira. Erdi Aroko giroa eskaintzen du, turista asko erakartzen dituena.

Artziniega: ondare noble ukigabea

Artziniega Erdi Aroko hiribildua da, eta mendeetan zehar ez du zirkinik egin. Multzo Historiko izendatua, etxetzar handiekin, armarridun jauregiekin eta dorretxeekin (Bengoako Dorrea edo Ortizen Jauregia, adibidez) txunditzen du. Erdi Aroko bere hirigunea, Alfontso X.a Jakitunak 1272an sortua, ia osorik mantentzen da bere kale paralelo eta kantoiekin. Bertan daude Erremedioen Andre Mariaren komentua eta Museo Sakratua, Artearen Andre Mariaren tenplu gotikoan.

Eltziego: mahastizaintzako eta ardogintzako abangoardia eta tradizioa

Arabako Errioxan ezinbesteko beste herri bat Eltziego da, bere upategi ikusgarriengatik oso ezaguna, oso xarma berezia ematen baitiote. Riscaleko Markesaren Upeltegiaren etxea da, tradizioa eta berrikuntza uztartzen dituen Frank Gehryk diseinatutako eraikin ikonikoarekin. Bere kalexkek, barroko estiloko jauregiak, San Andres Eliza Parrokiala eta Plazako Ama Birjinaren Ermita bezalako bitxi arkitektonikoak deskubritzera gonbidatzen dute. “Aires de San Roque” begiratokitik Eltziegoko edertasun guztia ikus daiteke.
 

Bastida: ardoaren kulturari atea

Bastida mendixka batean dago, eta N-124 errepidetik Arabako Errioxara sartzeko atea da. Kale bihurrietan oinetxeak eta jauregiak daude, hala nola Garaizabal jauregia. Erdi Aroko ate zaharrak, hala nola Larrazuriako arkua eta Toloñoko arkua, oso ondo kontserbatuta daude. Ardoaren kulturan murgiltzeko leku aproposa da, interes erlijiosoa duten lekuekin, hala nola Santo Kristoren Ermita eta Jasokundeko Andre Mariaren Eliza parrokiala.

Xarma duten beste herri batzuk 

Araba aberatsa da aniztasunean, eta esploratzea merezi duten xarma duten askoz herri gehiago eskaintzen ditu:

• Urturi: Arabako Mendialdeko herri txiki bat, erlaxatzeko aproposa ingurune natural berezi batean, harrizko euskal etxe tipikoekin.
• Markinez: Izkiko Parke Naturalean amildegi bat du alboetan, eta kobazulo artifizialak eta armarridun etxeak nabarmentzen dira.
• Aramaio: "Arabako Suitza" izenez ezagutzen da, mendiz eta belardiz osatutako paisaia berdeagatik.
• Legutio: Urrunagako urtegiaren ondoan dago, eta paisaia paregabea osatzen du, hondoko euskal mendiekin eta Erdi Aroko bilbadurarekin.
• Kexaa: XIV. mendeko monumentu-multzo harrigarri bat dago bertan, Pedro López de Ayala jaunaren etxea.
• Samaniego: mahastiak eta bankalak, dorretxeak eta upeltegi zaharrak dituen herria, kaleen artean galtzeko gonbita egiten duena.
• Arlucea: Xarma handiko herrixka txiki bat, adobezko eta egurrezko etxeak dituena, eta San Martin eliza, estilo erromanikokoa.
• Urizaharra: kokapen estrategikoarekin eta harresi-esparruaren hegoaldeko ate zoragarriarekin, Arabako Erdi Aroko adibide nabarmena da.
• Laudio: Bigarren udalerririk jendetsuena, aberastasun kulturala duena, eta Ntrako Santutegia. Yermo andrea.

Azken batean, Araba bere benetako esentziarekin, Erdi Aroko herriekin, historia aberatsarekin eta paisaia natural ikusgarriekin gatibatzen duen probintzia da. Hiribilduak esploratzea denboran zeharreko bidaia da, non kale eta eraikin bakoitzak euskal lurralde honen ondarearen zati bat kontatzen duen. Bere proposamenen aniztasunak, enoturismotik hasi eta mendi ibilaldi eta arkeologiaraino, hiriburutik haratago esperientzia gogoangarria bermatzen du.

Araba kontraste handiko probintzia da, eta gaur, ezizen bereizgarri eta oroigarri bat jasotzen duen eremu baten berde tonalitate amaigabeak aurkitzea proposatzen dizuegu: "Arabako Suitza". Aramaioko haranaz ari gara, bere ingurune natural ikusgarriarekin, bere historia aberatsarekin eta bere tradizio bereziekin liluratzen duen parajeaz.
Benetako izena paisaia paregabe batentzat

"Arabako Suitza" ezizena ez da kasualitatea; tradizioaren arabera, Alfontso XIII.a erregeak berak sortu zuen 1905ean, ingurura egindako bisitan, paisaiaren edertasunak txundituta. Izen horrek ezin hobeto harrapatzen du bailararen esentzia: mendi garaiez inguratutako ingurunea, baso trinkoz estalia eta belardi berdez zipriztindua, non lainoak presentzia izan ohi duen, paisaia magiko bat marraztuz. Aramaio "ipuin-haran" gisa aurkezten da, "Euskadiko paradisu berde txiki" gisa. Geografikoki, Aramaio mendi eta belardien artean dago, Anboto eta Urkiolako Parke Naturalaren azpian, eta Bizkaiko eta Gipuzkoako mugetatik oso gertu.

Antolaketa eta ondare historikoa

Aramaio Arabako haran eta udalerri bat da, bederatzi elizate edo auzotan banatua, eta Ibarra du hiriburu eta hirigune nagusi. Bere erakargarritasun historiko eta kulturalen artean, haranak eraikin eder ugari ditu. Bisitariek eskualdeko etxetzar tipikoak ikus ditzakete, horietako asko harrizkoak eta zurezkoak, euskal arkitektura herrikoiaren adierazgarri. Aurtola burdinola eta Salturri baserria nabarmentzen dira, biak ondare arkitektoniko izendatuak. Gainera, herriak hainbat eliza eta ermita ditu, hala nola San Martin Eliza Parrokiala eta Ibarrako Santa Ana Ermita, baita Olaeta auzoko San Kristobal ermita ere. Aramaioko auzorik zaharrena Barajuen da, Andra Mari gurtua mantentzen duen eliza barrokoagatik ezaguna.

Aramaioko jarduerak eta esperientziak

Aramaioko harana, ikusizko gozamena izateaz gain, hainbat jarduera egiteko leku ezin hobea ere bada. Natura eta mendi-ibiliak maite dituztenentzat, parajeak ibilbide ugari eskaintzen ditu, horietako asko errazak eta perfektuak etxeko txikienekin egiteko. Aramaio Urkiolako Parke Naturalean dago, eta horrek esploratzeko bide sare zabala bermatzen du. Anboto mendiaren ikuspegi ikusgarriez gozatzeko aukera ematen duten ibilbideak egin daitezke.

Ibilaldiez gain, Uribarri Ganboa eta Urrunagako urtegiak gertu egoteak uretako kirolak egiteko aukera ematen du. Tokiko kulturan murgiltzea bilatzen dutenentzat, Aramaiok esperientzia gastronomiko paregabeak proposatzen ditu. Olaeta auzoko Atxeta gaztandegia bisitatu daiteke. Bertan, Idiazabalgo ardi-gaztak egiten dira, "egun batez artzain izateko" aukerarekin ere. Halaber, Aldezko Eztian eztiaren sekretuak ezagut daitezke edo Atxineta Baserrian ahabi ekologikoen laborantza ezagutu. Sagardogileen Eguna ekitaldi garrantzitsua da jai egutegian, non sagardo eguna ospatzen den.

Ibarraren edertasuna harrapatzeko, Aramaioko Begiratokiak, estrategikoki Krutzeta gainean kokatua, Urkiolako Parke Naturaleko errepidean, balkoi ezin hobea eskaintzen du parajearen berezitasunaz gozatzeko. San Kristobal ermitatik haranaren ikuspegi ederrak ere lor daitezke.

Azken batean, Aramaioko harana bere berezitasun eta edertasunagatik harritzen duen patua da. Naturak, historiak eta gizakiaren eskuak bat egin duten lekua da, paisaia benetan ikusgarria eta esperientzia turistiko aberasgarria sortzeko, "Arabako Suitza" ezizena aise berretsiz.
 

Xarmadun ibilbide erraza

Biaduktua eta tunela ibilbide erraz eta familiar baten parte dira. Herrigunetik abiatuta, ibilbide zirkular bat egin daiteke, Soledad ermita eta atseden-leku bat ere barne hartzen dituena. Atseden hartzeko edo inguruaz gozatzeko toki aproposa da.

Ibilaldi laburra da, ia maldarik gabea, eta plan lasai baten bila dabiltzanentzat aukera ezin hobea da, historia-ukituarekin.

Asteburuan bisitatzen bada, plana osatzeko aukera ezin hobea da Mina Lucía bisitatzea, Ataurin bertan: asfalto naturaleko Europako meatze bakarra, bisita gidatuarekin ezagutu daitekeena (Erreserbak: 639 31 07 79).

Iraganaren aztarna hutsa baino gehiago

Biaduktua eta tunela ez dira iraganeko aztarna hutsak; Arabako Mendialdeko, bere herrien eta jendearen historia kontatzen duen puzzlearen piezak dira.

Hurbildu zaitez Ataurira eta ezagutu ezazu!

Ezagutu gehiago hemen:
 🌐 www.arabakomendialdea.eus
 🌐 www.alavaturismo.eus

Ezagutu Arabako Mendialdea eta bere paisaia meatzariak. Harritu egingo zaitu!
 #ArabakoMendialdea #VascoNavarroBideBerdea #ArabakoPaisaiaMeatzariak #Landaturismoa #AsfaltoNaturalak #Euskadi #Araba #Turismoa #AlavaTurismo

En las afueras de Maeztu, entre robles, ríos y pueblos con historia, se encuentra uno de esos espacios para desconectar y pasarlo bien: el Parque Municipal de Zumalde. Un área de recreo diseñada para el descanso, el juego y la convivencia, que se ha convertido en uno de los planes más recomendables para familias que visitan Montaña Alavesa.

Si buscas un lugar donde pasar el día al aire libre, con servicios, naturaleza y un entorno seguro, este parque lo tiene todo.

Un espacio natural pensado para todos

Situado a orillas del río Ega y muy cerca de la carretera principal, el Parque Municipal Zumalde combina la tranquilidad del entorno natural con la comodidad de contar con todo lo necesario para una jornada en familia. El parque está rodeado de árboles que dan sombra en verano, y su distribución permite que pequeños y mayores disfruten sin agobios.

Además, su ubicación lo convierte en una parada perfecta tanto si vienes de ruta en bici por la Vía Verde del Vasco-Navarro, como si estás explorando el patrimonio cercano como lo son el Parque Natural de Izki, la iglesia de Maeztu o los paisajes mineros en general.

Qué encontrarás en el Parque Zumalde

Zumalde no es solo un parque: es un pequeño pueblo del ocio al aire libre. Entre sus principales atractivos destacan:

• 🏀 Zonas deportivas: cuenta con cancha de baloncesto, campo de fútbol e incluso una pista de tenis. Ideal para quienes no pueden dejar la pelota en casa.

• 👨‍👩‍👧‍👦 Espacios para el descanso: bancos, zonas de césped y sombra donde sentarse a charlar, leer o compartir un picnic.

• 💦 Piscinas: con vestuarios, duchas de agua caliente y zona infantil. Un plan refrescante para los días calurosos. (Están abiertas desde el 13 de junio).

• 🚸 Parque infantil: donde los más peques pueden jugar con total seguridad.

Todo ello, en un entorno bien cuidado y gestionado, que combina lo mejor del ocio familiar con el respeto por el entorno natural.

Un plan ideal para el verano… y para todo el año

Si bien las piscinas y actividades de agua son el gran reclamo en verano, Zumalde también es un lugar perfecto para visitar en otras estaciones. En primavera o en otoño, los colores del bosque que lo rodean invitan al paseo, y en invierno se convierte en un punto de encuentro para quienes buscan tranquilidad y aire puro.

Además, al estar muy cerca de Maeztu, es fácil combinar el plan con una comida en el pueblo, una ruta sencilla o una visita cultural a alguno de los puntos destacados de la comarca.

Dirección:
CTRA. VITORIA-ESTELLA S/N, 1120, Arraia-Maeztu (Araba/Álava)

Contacto:
Tel: 945 41 00 33
aarraia@ayto.araba.eus 

Un rincón con esencia

En un territorio donde minas, túneles, pueblos y senderos forman parte del alma del paisaje, Zumalde es ese rincón donde se para el reloj, donde los niños corren sin mirar la hora y los adultos se permiten simplemente estar. No hay muchas instalaciones como esta en Montaña Alavesa y por eso, quienes la descubren, repiten.

Conócenos más en: www.arabakomendialdea.eus y www.alavaturismo.eus

Explora la Montaña Alavesa y sus paisajes mineros. ¡Te sorprenderán!

#parquezumalde #MontañaAlavesa #VíaVerdeVascoNavarro #PaisajesMinerosAlava #TurismoRural #AsfaltosNaturales #Euskadi #Álava #Araba #Turismo #Alava #AlavaTurismo

Ezagutu gehiago hemen:
 www.arabakomendialdea.eus
 www.alavaturismo.eus

Ezagutu Arabako Mendialdea eta bere paisaia meatzariak. Harrituta utziko zaituzte!
#ArabakoMendialdea #VascoNavarroBideBerdea #ArabakoPaisaiaMeatzariak #Landaturismoa #AsfaltoNaturalak #Euskadi #Araba #Turismoa #AlavaTurismo

Arabako bizikleta sareko harribitxietako bat Vasco-Navarro Trenbidearen Bide Berdea da. Ibilbide honek Araba zeharkatzen du iparretik hegoaldera 61 kilometrotan zehar, hiriburutik igaroz, Vitoria-Gasteizetik. Trenbidea 1927 eta 1967 artean ibili zen, eta laurogeita hamarreko hamarkadatik aurrera, Arabako Foru Aldundia Bide Berde gisa berreskuratzen hasi zen.

Ibilbide honetan pedalei eragitea esperientzia gogoangarria da, pagadi eta harizti ugarien artean murgilduz. Antoñanan, Erdi Aroko herri bitxi batean, Bide Berdearen Interpretazio Zentro bat aurkituko duzu, non bizikletak alokatzeko informazioa eta zerbitzua eskaintzen diren.

Bidexka hori funtsezko ardatz probintziala da Arabako Ibilbide Berdeen Sarearen barruan, eta beste ibilbide interesgarri batzuekin lotzen da, hala nola GR25arekin (Arabako Lautadara buelta mendian bertan) eta GR38arekin (Ardoaren eta Arrainaren Ibilbidea).

Uribarri Ganboako urtegia: bizikletaz gozatzeko "barruko itsasoa"

Uribarri Ganboako urtegia, EAEko handiena, erreferentea da jolas- eta kirol-jardueretarako. Bere ibilbide perimetrala, 44 kilometrokoa (14 km-ko saihesbide labur bat dago), ezin hobea da bizikletaz edo oinez egiteko. Zirkuitu honetan zehar, bainu freskagarri batez goza daiteke Bandera Urdina duten barnealdeko hiru hondartzetan, Landa eta Garaioko parke probintzialetan.

Hondartza hauetan zelai zabalak, haritzak eta lizarrak daude, itzala emateko, eta bainu garaian merendero, dutxa eta sorosle zerbitzuak eskaintzen dituzte. Txirrindularitzaz gain, urtegia aproposa da kayak, paddle-surf, windsurf eta bela bezalako uretako kiroletarako.

Beste ibilbide berde batzuk mendi ibiltarientzat eta txirrindularientzat

Arabako Ibilbide Berdeen Sare zabalak 1.000 kilometro baino gehiago ditu, eta natura ingurunea errespetatzen duen sarbide publikoa errazteko diseinatu da. Bide horiek, horietako asko mandazain bide zaharrak edo erabiltzen ez diren trenbideak, ezin hobeak dira mendi-ibiliak eta bizikletak egiteko. Ibilbideen artean daude:

• GR38 edo Ardoaren eta Arrainaren Ibilbidea: Ibilbide Handiko bidezidorra, Araba iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duena, Arabako Errioxa euskal kostaldearekin lotuz eta mandazainen antzinako bideak jarraituz.
   
• Done Jakue bidea eta Inaziotar bidea: balio historiko-artistiko handiko erromesbideak, bizikletaz ere egin daitezkeenak.
   
• Bide berde espezifikoak: hala nola Nerbioiko Parke Linealekoa, eta intereseko beste ibilbide berde batzuk, hala nola Arabako Mendialdeko Ibilbide Zirkularra edo Artzaintza Bidea (GR282).
   
• Izkiko Parke Naturala: Arabako hego-ekialdean, parke horrek 15 ibilbide seinaleztatu baino gehiago ditu, mendi-ibilaldietarako eta mendiko bizikletarako egokiak (BTT), artez, haritzez eta urkiz osatutako baso trinkoen artean. Arabako Mendialdea mendi-ibilien eta BTTen sorlekutzat hartzen da Araban.
   

• Salburuako parkea: Gasteizen, Eraztun Berdearen zati batean, hezegune hau bikaina da bizikletan ibiltzeko, egurrezko bidezidor eta pasabideekin.

Gasteiz, hiriburua, Europako Hiriburu Berdea izan da 2012an, eta Global Green City 2019an. Nabarmentzekoa da Eraztun Berdea, hiria inguratzen duen espazio naturalen sarea, 700 hektarea baino gehiago eta ia 32 kilometro dituena, ibiltzeko, korrika egiteko edo pedalei eragiteko aproposak. Hiriak berak bidegorri eta berdegune ugari ditu.

Azken batean, Araba, bere paisaia-aniztasunarekin eta bere baliabide naturalen ugaritasunarekin, helmuga aparta da gurpil gaineko uda aktibo baterako. Bere bide berdeek eta bizikleta bideek, sasoian mantentzeko aukera emateaz gain, aurkikuntza bidaia batean murgilduko zaituzte, bere historian, ondarean eta konexiora eta lasaitasunera gonbidatzen duen naturan zehar.

Arabako ikuskizun natural handienetako bat, zalantzarik gabe, Delikako ur-jauzia da, Iberiar Penintsulako ur-jauzi altuena, 220 metro baino gehiagoko altuera duen erorketa ikaragarriarekin. Probintziaren iparraldean dago, Delikako Arroila ederraren amaieran, eta leku hau bereziki ikusgarria da eurite handien ondoren edo urtzean, emaria handiagoa denean.

Goiko begiratokitik mirets dezakezu, edo, ikuspegi desberdin eta benetakoago baten bila bazabiltza, Delikako Bide Berdea zeharkatu. Ibilbide honek bi zati ditu: lehenengoa, 5 kilometro eskasekoa eta desnibel txikikoa, adin guztientzat eskuragarria da, eta Gorobel mendilerroko paredoi ikusgarriez gozatzeko aukera ematen du, ibaiaren ibilbidea zelai eta baso autoktonoen artean hasten den heinean. Bigarrenak abentura gehiago dakar.

Delikako ur-jauzitik oso gertu, autoz 15 minutura, Gujuli ur-jauzia dago (Goiuri), Jaundia ibaiak oparitzen duen beste mugarri natural bat. 100 metrotik gorako erorketa bertikala du, eta ikuspegi zoragarria eskaintzen du bere begiratokitik, jende guztiarentzat sarbide erraza duena. Nerbioi ibaia bezala, euri egunen ondoren edo udaberrian nabarmentzen da.

Entzia mendilerroan, Andoinetik gertu, Toberiako ur-jauziek 4 kilometroko ibai-ibilbide batera gonbidatzen zaituzte (joan-etorria), baso hostotsu batean murgiltzeko. Baso horretara iritsi aurretik, ur-jauzi txiki batzuk aurkituko dituzu. Euri gehien egiten duen hilabeteetan ikusten bada ere, bere edertasuna mantendu egiten da.

Ibai-ibilbideak eta ezkutuko putzuak uda aktibo baterako

Arabak mendi-ibiliak ezkutatzen ditu, uraren zurrumurrua lagun duela. Gomendagarrienetako bat Berganzoko Uraren Ibilbidea da, 10 kilometroko ibilbide zirkularra, Inglares ibaia sigi-saga zeharkatzen duena, ur turkesaren putzuekin eta Errementarien ur-jauzi ikusgarriarekin.

Beste aukera liluragarri bat Zirauntzaren iturburua da, Araian. 4.3 km-ko ibilbidea (joan-etorria), zentral hidroelektriko baten eta "Osasun Iturriaren" ondotik igarotzen dena, landaretzaz eta urez betetako ingurune magiko batean, ezin hobea familian esploratzeko.

Abenturaren zaleentzat, Retes de Llantenoko Herrerias ibaiko Pozak irisgarriak dira udan, ibaia ibiatzeko eta bertako ur freskagarriez gozatzeko aukera emanez. Igoroin sakanak ere, Arraia-Maeztutik gertu, paseo ederra eskaintzen du ibaiaren ondoan, pago eta erkametzen artean.

Barnealdeko hondartzak eta urtegiak: zure uretako paradisua

Nork esan zuen Arabak ez duela hondartzarik? Probintziak ur gezako barruko itsasoak ditu, Bandera Urdinarekin, udarako ezin hobeak. Uribarri Ganboako urtegia, Euskal Herriko handiena, erreferentea da jolas- eta kirol-jardueretarako, eta hondartza ezagunak ditu: Landa eta Garaio. Hemen, bainu freskagarriaz goza dezakezu, bere bidezidor perimetraletatik paseatu bizikletaz edo oinez, eta kirol nautikoak praktikatu, hala nola kayak, windsurf eta bela. Mendijur Parke Ornitologikoa, oso gertu, toki bikaina da uretako hegaztiak behatzeko.

Hauek dira aztertzea merezi duten beste urtegi batzuk:

• Maroñoko urtegia, Gorobel mendilerroa hondoan duena, egun bat familian igarotzeko postala da, askaldegirekin eta erretegiekin hornitua.
   
• Albinako urtegia, Zadorrako sistemako txikiena, basoz eta mendiz inguratua, ezin hobea da piraguismorako eta haren edertasun lasaiaz gozatzeko.
   
• Urrunagako urtegiak bista politak eskaintzen ditu Bizkaiko mugan, eta erlaxatzeko, hegaztiak behatzeko eta arraunean, windsurfean edo kirol-arrantzan aritzeko lekua da.
   
• Caicedo Yusoko aintzira, Euskadiko aintzira natural iraunkor bakarra, natura-interes handiko ekosistema da. Gesaltza Añanatik ibilbide bat eginez sar zaitezke bertara.

Uretako esperientzia gehiago Arabako udarako

Jauzi eta urtegietatik haratago, Arabak urarekin konektatzeko beste modu batzuk eskaintzen ditu. Sobróngo Ingurune Naturalean, Añanako koadrilan, paisaiaren lasaitasuna abentura-jarduerekin konbina dezakezu, hala nola kayak, paddle surf eta ferrata bideekin. Sobróngo Uraren Museoa ere espazio interaktiboa da, bizi baliabide horren garrantziaren gainean hezten duena. Ebro ibaian kayakez ibiltzeko aukera ere badago, Lapuebla de Labarcatik abiatuta.

Araba, paisaien aniztasunarekin eta baliabide hidrikoen ugaritasunarekin, udako helmuga paregabe gisa finkatu da. Bere ur-jauzi handien zirraratik, bere barnealdeko hondartzen lasaitasuneraino eta bere ibaietako abenturaraino, probintzia honek uda desberdin bat bizitzera gonbidatzen zaitu, naturarekin harmonia ezin hobean.

Gasteizko erdigunetik, Arabako hiriburutik, 20 minutura dago Landa hondartza. Izen bereko parke probintzialean dago hondartza, eta berdegune eta zuhaitzen artean bainua hartzeko eta aisialdirako gune atsegina eskaintzen du. Inguruko mendien ikuspegi ikusgarriak xarma berezia ematen dio inguru honi. Gasteiz, Europako Green Hiriburu eta Munduko Hiri Berde gisa aitortua, deskonexiora gonbidatzen duen ingurune natural batekin nola integratzen den erakusten duen adibide ezin hobea da Landa.

Garaio: kalitatezko zerbitzuak dituzten ur gezako itsasoak

Uribarri Ganboako urtegiaren ertzetatik jarraituz, Garaioko parke probintziala topatuko dugu, Garaio Iparraldea eta Garaio Hegoaldea hondartzen bizitokia. Barnealdeko bi hondartza horiek 2.600 metroko kostalde zabala dute, ur gezakoa, eta itsas hareatza askoren luzera gainditzen dute.

Landak bezala, Garaioko hondartzetako uren eta zerbitzuen kalitatea Europar Batasuneko Bandera Urdin ospetsuak bermatzen du.

Garaioko paisaia bukolikoa da, muino leun eta berdeekin, zuhaiztiekin txandakatzen diren ondo zaindutako zelaiekin, eta ur lamina infinitu baten ondoan itzala ematen duten haritz eta lizarrekin. Gainera, hondartza horiek mugikortasun urriko pertsonek gozatzeko hornituta daude, eta guztientzako irisgarritasuna bermatzen dute.

Uda bat jarduerez eta naturaz biziz beterik

Bainutik haratago, Landa eta Garaioko inguruneak udaz aire zabalean gozatzeko hamaika jarduera eskaintzen ditu. 43 kilometroko ibilbideak urtegia inguratzen du, bizikletaz edo oinez paseatzera gonbidatuz, bisitariei paisaiaren edertasunean murgiltzeko aukera emanez. Kirol nautikoak ere egin daitezke, hala nola kayak, bela edo hego paddlea. Hurbil dagoen Urrunagako urtegia ezin hobea da arraunerako, windsurferako, bela arinerako eta kirol arrantzarako; Albinakoa, berriz, ezin hobea da piraguismorako.

Fauna maite dutenentzat, Mendixur Parke Ornitologikoa geldialdi liluragarria da. Hezegune handi hori Ramsar Nazioarteko Garrantziko Hezegunea da, eta Natura 2000 Sarearen zati bat. Uretako hegaztiak behatzeko paradisua da, eta informazio guneetatik eta behatokietatik ikus daitezke hegaztiak. Hegazti-fauna aberatsa behatzeko eta ekosistema baliotsu horretan bizi diren espezieei buruz ikasteko aukera ematen duen lekua da.

Azken batean, Landa eta Garaioko barnealdeko hondartzek erakusten dute Araba lurralde anitza eta harrigarria dela. Ur gezako bitxi hauek uda desberdin batez gozatzeko aukera ematen dute, hondartzaren lasaitasuna ur-kirolen abenturarekin eta natura oparoan murgiltzearekin konbinatuz, hori guztia Vitoria-Gasteiz dardaratsutik pauso batera. Helmuga ezin hobea berotik ihes egiteko eta ingurunearekin berriz konektatzeko, giro lasai eta familiarrean.

Arabako Errioxako sarreran dago Bastida, ardogintzako eskualde ospetsu honetako bitxi nagusietako bat. Bere kaleek, muino baten gainean finkatuta, arkitektura ondare aberatsa erakusten dute. Herriak oraindik mantentzen ditu Erdi Aroko ateak, hala nola Larrazuriako Arku ikaragarria eta Toloñoko Arku historikoa, bere iraganaren zaindari gisa jarduten dutenak. Ondo kontserbatutako arku horiez gain, Bastidak jauregi ederrak ditu, hala nola Paterninatarren jauregia edo Garaizabaltarren jauregia.

Jasokundeko Andre Mariaren Eliza parrokiala eta Santo Kristoren ermita erromanikoa ere nabarmentzen dira. Xehetasun liluragarria da Paternina jauregia Napoleonen ostatu izan zela hiriko egonaldian. Herria bere ondare historikoari ukitu garaikidea gehitzen dioten hiri-artearen muralak ere garatzen ari da.

Artziniega: Aiarako haranaren Erdi Aroko bihotzera bidaia

Probintziaren ipar-mendebaldean, Aiara Haranean, Artziniega dago, 1272an Alfontso X.a 'Jakitunak' sortutako Erdi Aroko hiribildua, Erdi Aroko hirigunerik ikusgarrienetako eta ukiezinetako bat duena, Euskadin eta Espainiako iparraldean. Galtzada-harrizko kaleak eta ibilbide paralelo bereizgarriak (Goiko, Erdiko eta Beheko kaleak), kantoien bidez komunikatuta, Erdi Arora eramaten zaituzte zuzenean.

Artziniegak dorretxe izugarriak eta familia nobleen jauregi blasoidunak ditu, hala nola Ortiz jauregia, Aranguren jauregia eta Bengoa dorrea, merkataritza gune gisa iraganean izan zuen garrantziaren lekuko. Eraikin erlijiosoen artean, Erremedioen Andre Mariaren komentua eta Artearen Andre Mariaren santutegia nabarmentzen dira, monumentu historiko-artistiko izendatua.

Erdi Aroko hiribildu hau bere museo-eskaintzagatik ere nabarmentzen da, Museo Etnografikoa eta Santxotena Museoa Tailerra baitira erakusle nagusiak.

Agurain: denboran izoztutako hiribildua

Arabako Lautadako eskualdean, Gasteiztik 29 km-ra, Agurain da Arabako beste herri bat, "denboran zehar izoztu" egin dela dirudiena. Alde zahar harresitua, XIII. mendean sortua, zoragarria da jauretxeekin eta ondare erlijioso handiarekin. Bereziki aipagarriak dira gotorleku itxurako eliza zirraragarriak, hala nola San Juan Bataiatzailearen eliza eta Santa Maria eliza. Herriak Erromesen Ospitale Zaharra ere badu. Agurainek, bere inguruarekin batera, aukera ugari eskaintzen ditu gozatzeko, mendi-ibilaldiak eta inguruko monumentu megalitikoak bisitatzea barne, hala nola Sorginetxeko trikuharria.

Antoñana: landa-xarma duen Erdi Aroko gotorlekua

Arabako Mendialdeko Kuadrillan kokatuta, Antoñana Euskadiko Monumentu Nazional izendatutako hiri gotortua da. Nafarroako eta Gaztelako antzinako erresumen arteko kokapen estrategikoak igarobide garrantzitsua bihurtu zuen Erdi Aroan. Kale estuek eta egurrezko teilatuz estalitako pasabideek galtzera gonbidatzen dute.

Antoñanako ezaugarri bereizgarriena harresia da. Harresi hori etxebizitzetara gehitzen joan zen, eta haren ondoan eraiki ziren etxeen horma gisa balio izan zuen, leiho eta balkoiekin. Bertan, XVI. mendeko armarriak dituzten jauregiak, XIII. mendeko dorretxea eta San Bizente Martiriaren eliza ikus daitezke. Harresian kokatutako kartzela zaharreko lokaletan ere, objektu etnografikoak daude ikusgai.

Udako xarma duten Erdi Aroko beste altxor batzuk

Arabak harritzen jarraitzen du historia arnasten duten herri gehiagorekin. Labraza, adibidez, Erdi Aroko hiribildu txiki bat da Arabako Errioxan, 680 metroko altueran dagoen muino batean kokatua. 2008an Sailkatutako Kultura Ondasuna izendatu zuten, eta Harresidun Hirien Munduko Saria jaso zuen, bere kontserbazio bikainagatik.

Euskadiko herri gotorturik txikiena da, eta ondare aberatsa du: dorreak, altzari bat, almenak eta pasabide sekretuak, bai eta XVI. mendeko harrizko etxeak ere. Bere ingurune naturalak, tokiko gastronomiarekin batera, urteko edozein sasoitan bisitatzeko leku ezin hobea bihurtzen du.

Laburbilduz, Araba hiriburuaren eta bertako mahastien irudia gainditzen duen helmuga da, Erdi Aroko historian eta landa eremuan murgiltze sakona eskaintzeko. Herri hauek, beren harresiekin, dorretxeekin, antzinako elizekin eta kondairekin, esperientzia gogoangarri eta xarmangarria izango dutela agintzen dute.

Udako momentu garrantzitsuenean, Arabako hiriburuan, Vitoria-Gasteiz, bere hitzordu esperoenetako eta zirraragarrienetako baterako prestatzen da: Andre Maria Zuriaren jaiak. Festa honek, hiriko zaindariaren omenez, Europako Green Capital lasaia alaitasun, tradizio eta kulturaren epizentro zalapartatsu bihurtzen du. Andre Maria Zuria hiriaren zaindaria da 1921etik, nahiz eta bere gurtza eta jaiak askoz lehenagokoak diren, irailetik abuztura arteko aldaketa batekin 1883an.

Jaietako preludioa eta Zeledonen jaitsiera magikoa

Andre Maria Zuriaren ospakizunak abuztuaren 4tik 9ra izaten dira ofizialki, baina egun batzuk lehenago hasten dira motorrak berotzen, uztailaren amaieratik aurrerako jai-aurreko programazio interesgarriarekin. Uztailaren 25ean, Santiago egunean, Blusa eta Neskaren Eguna ospatzen da. Jai hasierako giroa abuztuaren 4an iritsiko da, 18:00etan, ohiko txupinazoarekin eta Zeledonen Jaitsierarekin.

Urtetik urtera Gasteizko zerua zeharkatzen duen pertsonaia ezagun eta enblematikoa da Zeledon. Tradizioa 1957koa da, eta panpina bat soka batetik jaisten dela kontatzen du, San Migel elizatik Andre Maria Zuriaren plazaraino. Plazako zorura iritsitakoan, hezur-haragizko Zeledon batek hartu du haren lekukoa, agintarien balkoira joan eta Gasteizen jaiari darion ohiko agurra egiteko.

Jatorrian, panpinak alkandora beltz bat zuen soinean, baina orain koadrozko alkandora tipiko bat darama, txapela gordetzen duena. Zeledonen abestia, alaitasuna kutsatuz behin eta berriz errepikatzen dena, ehun urtekoa da eta honela dio: "Zeledon! Etxe berria egin duk! Zeledon! Balkoian leiho on". Jendeak uste du Zeledon ukitzeak zortea dakarrela maitasunerako. Gainera, haurrentzako programazioa indartu da Edurne eta Zeledon Txikiren jaitsierarekin, abuztuaren 7an, eskuz margotutako aterkiak estreinatzen baitituzte.

Gustu guztietarako jai egitaraua

Andre Maria Zuriaren jaiek programa zabala eta askotarikoa eskaintzen dute sei egunetan zehar. Musika eskaintza erakargarri handienetako bat da, Foru Plazan eta Aihotz Plazan Bulego, Isabel Aaiun, Rozalén, Mägo de Oz, Zea Mays, Merina Gris eta Gorka Urbizu bezalako artisten kontzertuak izango baitira. Musika euskalduna, Falerina Lorategiko emanaldiak, unibertsitate inguruko txosnetako kontzertuak, orkestrak Espainia Plazan eta berbenak Arka Plazan ere badaude. Euskal folkloreak eta bertsolariek Aihotz plazan eta Santa Maria plazan dute lekua egunero.

Tradizioak aisialdi modernoarekin nahasten dira. Ez dira falta Erraldoien, Buruhandien, Zaldien eta Txoten Konpartsak, Gargantua ikaragarria buru dutenak, 4.30 metroko altuera eta 8 metroko luzera duen irudia, haurrak ahotik irensten dituena. Su artifizial ikusgarriek gaueko zerua argitzen dute Mendizabalatik. Azokako barrakek ere dibertsioa agintzen dute.

Kultura bilatzen dutenentzat, programan antzerkia eta umorea sartzen dira Prado parkean, baita zirkua, txotxongiloak eta haurrentzako antzerkia ere Peñafloridako Kondearen plazan. Andre Maria Zuriaren Jaien Azoka Santa Barbara plazan kokatzen da, eta zoko arabiar bat antolatzen da Aiarako Juan plazan, artisautza eta janari postuekin. Ohiko baratxuri-azoka ere ospatzen da Santiago egunean (uztailak 25).

Zaku eta triziklo lasterketak eta abarka jaurtiketa bezalako jarduerek ukitu bitxi eta bakarrak gehitzen dituzte. Une ospetsua da Farolen Arrosarioko Prozesioa, ehun urtetik gorako tradizioa. Aurtengo programak ‘Txiki Explorer 'hezkuntza proiektua ere jasotzen du Arriaga Parkean, uraren zikloa ardatz hartuta, haur eta helduentzako jarduerekin.

Gasteiz: festarako ingurune ezin hobea

Vitoria-Gasteiz hiriak, bere bizi kalitateagatik eta ingurumen jasangarritasunarekin duen konpromisoagatik aitortua, ospakizun hauetarako esparru ezin hobea eskaintzen du. Erdi Aroko bere almendra formako kaskoa, Espainia iparraldeko hobekien kontserbaturiko bat, Cuchilleria eta Zapateria bezalako kaleekin, jaiaren bihotza bihurtzen da.

Gainera, hiria inguratzen duen Eraztun Berdeak, Florida parkea eta Salburuako hezeguneak bezalako hiri parkeekin, erlaxatzeko eta naturaz gozatzeko espazioak eskaintzen ditu, jai algararen aurretik edo ondoren.

Zalantzarik gabe, Andre Maria Zuriaren jaiak udako ezinbesteko hitzordua dira Euskadin. Arabako esentzian murgiltzera gonbidatzen dute, merkatuko gastronomiaz, pintxoez eta ardoez gozatzera, eta tradizioa, modernitatea eta alaitasun ukaezina uztartzen dituen giro batean bertako jendearen abegikortasuna sentitzera. Ekitaldi horrek hiriaren energia bereganatzen du eta bisitariekin partekatzen du, udako esperientzia benetan ahaztezina eskainiz.

• Beste aukera bat Korres herritik abiatzen den bidea da. Ibilbide hau luzeagoa da, baina ez du horrenbesteko jendek erabiltzen. Bakardadean ibilbidea gozatu nahi baduzu eta distantzia luzeagoa ez bazaizu axola, aukera hau gomendatzen dizugu.
  
  Gainera, bide honek aukera gehiago ematen ditu beste ibilbide edo bidezidor batzuekin uztartzeko, Vasco-Navarro trenbide zaharreko bide berdea barne.

Non aparkatu autoa
 

• Antoñanan doako aparkalekua dago herriko sarreran (tren geltoki zaharraren ondoan). Auto eta furgoneta txikientzat egokia da. Eta piknika egin nahi baduzu, mahai batzuk ere badaude gertu.

• Korrestik abiatzen bazara, aparkalekua Izki Interpretazio Zentroaren ondoan dago.

Zer egin inguruetan
 

• Ibilaldi lasaia: Adin guztietarako aproposa den bide atsegina eta erraza.
• Piknika: Ibilbidean eta ur-jauzian ez dago mahairik, baina ibilaldia amaitutakoan, Antoñanan badago piknik gunea bazkaltzeko.
• Fauna ikustea: Ur-jauziaren inguruko ibilbidean tritoiak, igelak, basoko txoritxoak eta, zorte pixka batekin, sai arreak edo arrano txikiak ikusteko aukera izango duzu.
• Inguruko herriak eta txokoak bisitatu:
  • Antoñanako erdi aroko harresia
  • Korresko Izki Interpretazio Zentroa
  • Vasco-Navarro tren zaharreko ibilbidearen zatiak
  • Historiazaleentzat: meatze-bide zaharrak eta brea naturaleko labeak

Zure ihesaldirako iradokizunak
 

Eguraldiaren arabera oinetako egokiak eraman; euriaren ondoren, lokatzak ez du barkatzen.

Bidean ez dago tabernarik edo dendatxorik, beraz, ura eta mokadutxoren bat eraman motxilan.

Umeekin joanez gero, kontuan hartu bideak zati irregularrak dituela, eta haurtxoentzako orgarekin zail litekeela eroso ibiltzea.

Bero handiko egunetan edo euri asko egin duenetan, hobe da bisita beste egun baterako uztea.

Benetan merezi al du?
 

Aguakeko ur-jauzia bisitatzeko gogoa baduzu, ez izan zalantzarik: aurrera! Ez da erraldoia, baina badu bere magia. Eta bertara iristeko paseo lasaiak berak jartzen zaitu giroan: fauna, flora, lasaitasuna eta historia. Zer gehiago eska daiteke?

Zu egonda zaude Aguaken? Gustatuko litzaizuke Arabako Mendialdeko beste txoko sekretuak ezagutzea? Utzi zure iruzkina 😉

Ezagutu gehiago: www.arabakomendialdea.eus eta www.alavaturismo.eus
 

Ezagutu gaitzazu gehiago: www.arabakomendialdea.eus eta www.alavaturismo.eus

Arabako Mendialdea eta bertako meatze-paisaiak arakatzen ditu. Harrituko zaituzte!

Garai batean, mendi arteko tren batek, tunelak eta biaduktuak gurutzatzen zituenak, gaur egun urrunekoak diruditen herriak lotzen zituen. Tren hori Vasco-Navarro trenbidea izan zen, XX. mende hasierako Euskadiko eta Nafarroako azpiegiturarik enblematikoenetako bat. Nahiz eta duela hamarkada batzuk funtzionatzeari utzi zion, bere ondareak bizirik jarraitzen du, bereziki Arabako Mendialdean, non bere ibilbidearen zati bat oinez edo bizikletaz esploratzeko ibilbide ezin hobea bihurtu den.

Lotura-proiektu bat

Vasco-Navarro trenbidea 1897an inauguratu zen, Lizarra eta Bergara lotuko zituen linea estrategiko gisa, Gasteiz, Antoñana, Maeztu eta Atauri herriak zeharkatuz. Mende erdi baino gehiagoz, landa-eskualde askoren ardatza izan zen, eta pertsonak, salgaiak eta, batez ere, funtsezko materialak garraiatzea ahalbidetu zuen, hala nola inguruko meategietan ateratako asfalto naturala.

Bide estuko trenbidea izan zen, orografia konplexu batera egokitzen jakin zuena, eta bere historia mugarri arkitektonikoz betea dago, hala nola Leorza-Cicujanoko tunela, edo Atauriko biaduktua, gaur egun oraindik ere egungo Bide Berdea zeharkatzen dutenak harritzen dituen egitura ikusgarria.

Meatze-paisaien motorra
 

Vasco-Navarro trenbideak Arabako Mendialdean duen garrantzia azaltzen duen funtsezko faktoreetako bat meatzaritzarekin duen lotura da. Hainbat hamarkadatan, trena izan zen asfalto naturalaren garraiobide nagusia, baliabide arraroa eta oso baloratua, Mina Lucian, Ataurin, adibidez, ateratzen zena.

Lotura horri esker, Arabako Mendialdeko herriek merkatu zabalagoetarako sarbidea izateaz gain, meatzaritzarekin, lantegiekin, geltokiekin eta trenaren pasabidearen inguruan biltzen ziren denda txikiekin lotutako ekonomia loratzen ikusi zuten.

Trenbidetik Bide Berdera

1967an behin betiko itxi ondoren, Ferrocarril Vasco-Navarro trenbidea ahazten joan zen pixkanaka. Hala ere, duela urte batzuetatik hona, bere ibilbidearen zati bat penintsulako iparraldeko Bide Berde erakargarrienetako bat bezala berreskuratu da. Trenaren antzinako ibilbidea, gaur egun, irisgarria da, eta ondo seinaleztatuta dago. Basoak, tunelak, atsedenlekuak eta zer kontatu handia duten herriak zeharkatzen ditu.

Arabako Mendialdean, Vasco-Navarroko Bide Berdea ibilbide bat baino askoz gehiago da: esperientzia bat da. Oinez ibiltzeak edo pedalei eragiteak hainbat hamarkadatan trenarekin batera egon zen paisaia ezagutzeko aukera ematen du, geltoki birmoldatuak, tunel zaharberrituak eta begiratoki naturalak dituena.

Ondare bizia

Korridore natural eta kulturala izateaz gain, Vasco-Navarroren oinordetza Antoñanako Vasco-Navarro Trenbidearen Bide Berdearen Interpretazio Zentroan gauzatzen da. Bertan, bisitariek gertutik ezagutu ditzakete trenaren historia, protagonistak eta landa-bizitzan izan duen eragina.

Beste ondare-elementu batzuk ere ondare horren parte dira, hala nola Atauriko tunela, Arkijasko biaduktua edo trenaren ondoan sortu eta hazi ziren herriak. Ondare hori, errailen gainean ibili ez arren, eskualde horren historiarekin eta nortasunarekin lotzeko bide bat da.
 

Jarraitzen duen bidaia
 

Gaur egun, Vasco-Navarro trenbidearen antzinako ibilbidea iraganerako bidaia da, bagoietan bidaiatu eta geltokietan lan egin zutenen oroimena berpizteko modu bat. Lurraldea ezagutzeko, aire garbia arnasteko eta ingurune naturalarekin konektatzeko aukera ere bada.

Izan ere, nahiz eta trenak ez duen distantzian entzuten, bere oihartzuna oraindik entzuten da Arabako Mendialdeko Meatze Paisaien zuhaitz, tunel eta oroitzapenen artean.

Ezagutu gaitzazu gehiago: www.arabakomendialdea.eus eta www.alavaturismo.eus

Aipagarrienen artean dago Aguraingo Arrizalako Sorginetxe trikuharria ("Casa de Brujas"), Euskal Herrian hobekien kontserbatu eta argazki gehien ateratzen dituen trikuharrietako bat, K.a. 2.500 urte inguruan eraikia, kareharrizko sei lauzarekin. Beste erraldoi bat Bilarreko (Arabako Errioxa) La Chabola de la Hechicera trikuharria da, 2,7 metroko garaiera duen megalito bat, bederatzi blokez eta galeria batez osatutako ganbera poligonal batekin. Izan ere, Arabako Errioxa ehun bat hilobi eskaintzen zituen zortzi trikuharri neolitikoz osatutako ibilbidearen bizitokia da.

este leku garrantzitsu batzuk Aizkomendiko trikuharria, Euskal Herriko handiena, 5.000 urte dituena eta 300 gorpu baino gehiago lurpetik atera zituena dira. Entzia mendilerroko Mendiluze harrespilak, 2.700 urte inguruko harri megalitikoz osatutako zirkuluak, eta Aguraingo Itaida menhirrak, 2,5 metroko harri bertikalak, Arabako historiaurreko paisaia ere markatzen dute. Valderejoko Parke Naturalean Leron mendiko monolitoa eta San Lorentzo tumulua daude. Biek hileta-konnotazioak dituzte eta galtzada erromatar baten hondakinetatik gertu daude.
 

Antzinako hiriak eta aztarnategi arkeologikoak

Arabak historiaurreko sekretuak gordetzeaz gain, kokaleku egituratuagoen aztarnak ere gordetzen ditu. Iruña-Veleiako aztarnategia, Gasteiztik gertu, probintziako eta Euskal Herriko erromatar hiririk garrantzitsuena da. Brontze Arotik okupatuta dago, eta erromatarren garaian gailentzen da. Navaridaseko (Arabako Errioxa) Santa Eulalia nekropoliak haitzean zulatutako hilobi ugari ditu. Hoyako Herrixkak, Laguardiatik oso gertu, Arabako Errioxan ere, K.a. 1200 eta K.a. 250 artean egon zen kokaleku bateko kale eta plaza zaharrak ikusteko aukera ematen du, antzinako zibilizazio baten hileta-arkitektura eta -ohituren ikuspegia eskainiz.

Gaubeako kobazulo artifizialak bereziki bereziak dira. IV. eta VII. mendeen artean eremutar erlijiosoak bizi ziren. Laño, Faido eta Markinezko kobazulo horietan hilobiak, etxebizitzak eta ermitak daude, harkaitzean induskatuta, eta eskualdeko kristautasunaren adierazpenik zaharrenetako bat dira. Beste aztarnategi interesgarri bat Henaioko Kastroa da, Dulantzin, K.a. IX. mendetik I. mendera bitarteko antzinako herrixka zelta. Erromatarren termak ere aurkitu dira Arkaian, Gasteiztik gertu, Suessatio-Suestatio hiri zaharrari lotuta.
 

Erdi Aroko gaztelu eta dorreak: historiaren zaintzaileak

Araba, igarobide eta gatazka feudalen lurraldea izanik, bere historia aberatsaren lekuko diren defentsarako gaztelu eta dorre ugari ditu. Varonatarren dorretxea, Villanañen, Araban hobekien kontserbatzen den gotorlekua da, eta putzua urarekin mantentzen duen bakarra. XIV. mendeko eraikin honek, oraindik Varona familiaren bizileku denak, bost mendeko ibilbidea eskaintzen du, XIX. mendeko objektu eta paper margotuekin.

Portillako gaztelua, 780 metrora dagoen muino baten gainean, Nafarroako Erresumaren gotorleku giltzarria izan zen XI. mendean, eta ikuspegi ikusgarriak eskaintzen ditu, berreraikitze eta musealizazio lan garrantzitsuarekin. Gebarako gaztelua, nahiz eta hondatuta egon, Arabako gotorleku boteretsuenetako bat izan zen XV. mendean, bandoen arteko gerren agertokia.

Mendozako dorrea, Gasteiztik gertu, XIII. mendeko dorre gotortu bat da, eragin handiko Mendozaren Etxearena izan zena. Lanosko gazteluak, XI. mendeko gotorlekua, Jugalez harana kontrolatzen zuen. Murgako dorrea, XIII. mendekoa, Izoria ibaiaren ertzean dago eta txakolin mahastiz inguratuta dago. Fontechako Orgaz Dorreak, XV. mendekoak, gatzaren antzinako ibilbide komertziala zaintzen zuen.
 

Gasteiz: Arabako Erdi Aroko bihotza

Hiriburua, Vitoria-Gasteiz, zortzi mendeko historia duen hiria da. Alde zaharra, "Erdi Aroko almendra" bezala ezagutzen dena, Espainian hobekien kontserbatzen denetako bat da. Kaleek antzinako lanbideen izenak gordetzen dituzte, eta nabarmentzekoak dira Santa Maria katedral gotikoa (Katedral Zaharra ere esaten zaio), Andre Maria Zuriaren plaza eta Errenazimentuko jauregiak, hala nola Montehermoso eta Escoriaza-Esquivel. Hiriko indusketa arkeologikoek ere antzinako nekropoliak erakutsi dituzte, hiribilduaren jatorriari leiho bat eskainiz.

Arabak, bere oinordetza historiko eta arkeologiko sakonarekin, bidaia liluragarria eskaintzen du milaka urteko trikuharrietan zehar, gotorleku izugarrietan eta bere hiriburuko Erdi Aroko sarean zehar, txoko bakoitzean bere iragana esploratzera gonbidatuz.

Gaubea harana, Añanako eskualdean, labar-ondare horren epizentroa da, eta haitzulo horietako kontzentrazio handienetako bat hartzen du. Horien artean, Tobillas, Corro, San Martin eta Pinedo haitzuloak nabarmentzen dira. Hemen, bidaiariak Euskal Herriko zonalde honetan eremitismoak Erdi Aroan duen garrantziaren berri izan dezake. Arkeologia-azterketek erakutsi dute kobazulo horiei lotutako hilobiak eta giza hondakinak daudela, eta garai bisigotikoko aurkikuntzak daudela, hala nola 620. urte inguruko eskeletoak.

Adibide liluragarria da Los Moros kobazuloa Corron, non Francisca Sáenz de Urturik zuzendutako indusketek haren kronologiari eta erabilerari buruzko datu erabakigarriak eman dituzten. Barrunbe horietako batzuk hasieran beroki naturalak izan ziren arren, mendeetan zehar egokitu eta ukitu ziren, batez ere Goi Erdi Aroan, erabileraren jarraitutasuna eta eremutarren beharretara egokitzea erakutsiz.

Haitzeko Andre Maria Faidon: labar-santutegi ikusgarria

Faidoko Haitzuloko Ama Birjinaren haitzulo artifizialen multzoa ere balio handiko beste leku bat da, Euskadiko Monumentu Nazional gisa aitortua. Ermita kristau hau Euskal Herriko zaharrena da, eta bost maila dituen eraikin eremitikoa da. Barruan, VII. mendeko antzinako elizak azter daitezke, baita ondorengo elementuak ere, hala nola atari erromanikoa eta XIII. eta XIV. mendeetako hilobiak. Leku honetara egindako bisitaren bidez, aztarna-tresnekin harrian bertan beren fedea zizelkatu zutenen asmamena ikus daiteke.

Harriz idatzitako historia

Arkeologia funtsezkoa izan da kobazulo hauen sekretuak argitzeko. Luis Heintzek 1907an egindako lehen miaketetatik kanpaina berrienetara arte, ikertzaileek egiturak ez ezik, okupatzaileen bizitza ere dokumentatu dute.

Haitzulo eremitikoez gain, Arabako probintzian beste aztarnategi arkeologiko garrantzitsu batzuk daude, iraganera bidaia osoa egiteko aukera ematen dutenak, Arabako Errioxako historiaurreko trikuharrietatik Iruña-Veleia eta Arkaiako termak bezalako erromatar aztarnetaraino.

Bidaia ahaztezina isiltasunera eta hausnarketara

Arabako kobazulo eremitikoak bisitatzeak esperientzia paregabea eskaintzen du, bizitza modernoaren zalapartatik urrun. Harrizko espazio horietan babesa eta lotura bilatu zutenen historia eta espiritualtasun sakona sentitzeko aukera bat da. Inguruaren lasaitasunak, Gaubea haranaren eta Arabako Mendialdearen edertasun naturalak, eta antzinako bizileku horien inguruko misterioak, gogoeta egitera eta aparteko ondare kultural eta naturalaz gozatzera gonbidatzen gaituzte.

Ondarean eta historian, edo, besterik gabe, plan desberdin eta aberasgarri batean interesa dutenentzat, Arabako haitzulo eremutarrak nahitaezko geldialdia dira. Ordutegiak eta bisita gidatuen aukera kontsultatzea gomendatzen da, Arabako labar-espiritualtasunean murgiltze hori ahalik eta gehien aprobetxatzeko. Harribitxi bat, hitzik gabe utziko zaituela konturatzeko!

Gasteizko bihotza bere alde zaharrean dago, almendra forma bereizgarriagatik ezaguna. Erdi Aroko egitura honek, Espainiako iparraldean hobekien kontserbatzen denetako batek, xarmaz betetako kaleetan paseatzera gonbidatzen du. Cuchillería eta Zapatería kaleek oraindik ere antzinako lanbideen izenak gordetzen dituzte, beren merkataritza-historia aberatsa islatuz.

Erdi Aroko hirigune horren barruan, bisitariek garai historiko desberdinetakoak diren bitxi arkitektonikoak aurki ditzakete. Santa Maria Katedral Gotiko ikusgarria, Katedral Zaharra bezala ere ezaguna, funtsezko puntua da. Bere irudia inspirazio iturri izan zen Ken Follett eta Paulo Coelho idazle ospetsuentzat, eta bisita gidatuak eskaintzen ditu bere kriptak, dorrea eta triforioa esploratzeko. Beste eraikin aipagarri batzuk dira San Pedro Apostoluaren eliza, portada barroko ikusgarriarekin, eta Kordoi Etxea, arkitektura gotiko zibileko harribitxia. Montehermoso eta Escoriaza-Esquivel jauregi errenazentistek ere hiriaren ondare historiko aberatsa gehitzen dute. Andre Maria Zuriaren plaza, "Vitoria-Gasteiz" hizki erraldoiekin, erdigune neuralgikoa eta nahitaezko geltokia da.

Bizia hartzen duen hiriko artea

2007tik, Vitoria-Gasteizek hiriko artea loratzen ikusi du bere fatxadetan, Erdi Aroko hiriguneko eta Zaramaga auzoko bazterrak aire zabaleko museo bihurtuz. Mural horiek, horietako asko artista eta boluntarioek sortuak, arkitektura tradizionalarekin kontraste oso deigarria egiten dute, eta lurraldeko egoera, aldarrikapen edo une historikoak islatzen dituzten istorioak kontatzen dituzte. Adibide nabarmen bat "Denboraren harian" murala da.

Adierazpen artistiko horretan murgiltzeko, aukera bikaina da hiriko arte gidatuaren gida egitea. Ibilbide horiek horma-irudi ospetsuenak ezagutzeko eta lan bakoitzaren atzean dagoen esanahia ulertzeko aukera ematen dute, hiriaren ikuspegi paregabea eskainiz. Erdi Aroko eraikinak eta adierazpen artistiko garaikideak konbinatzeak giro bizia eta dinamikoa sortzen du.

Gasteiz: hiriburu berde eta jasangarria

Hiriko artea ez da Gasteizko iraganarekin kontrastatzen duen alderdi moderno bakarra; jasangarritasunarekin duen konpromiso sendoak ere definitzen du. Hiriak Europako Hiriburu Berde saria jaso zuen 2012an, Helmuga Turistiko Jasangarria 2016an eta Global Green City Award saria NBEk 2019an.

Identitate berde hori "Eraztun Berde" zabalean agertzen da, hiria erabat inguratzen duen parke eta espazio naturalen sarean, eta 700 hektarea baino gehiago eskaintzen ditu oinez, korrika edo bizikletaz ibiltzeko. Salburuako hezeguneak, aintzirak, oreinak eta hegaztiak dituen Eraztun Berdeko "harribitxi" bat eta Ataria interpretazio zentroa ezin hobeak dira fauna behatzeko eta aire zabaleko jarduerak egiteko. Armentiako basoa eta Florida parkea ere birika natural honen parte dira, hirigunetik gertu lasaitasun oasia eskainiz. Naturarekiko eta ingurumenarekiko ikuspegi horrek are gehiago azpimarratzen du bere historia eta etorkizuna baloratzen dituen hiri baten kontrastea.

Arteaz eta naturaz haratago

Hiriko arte-ibilbideez eta berdeguneez gain, Gasteizek bizitza kultural eta gastronomiko aberatsa eskaintzen du. Museo-sare zabala du, hala nola Arte Ederren Museoa, Fournier Karta Museoa (Bendaña Jauregian kokatua) eta Artium - Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, nazioarteko artista ospetsuen lanak biltzen dituena.

Gastronomia da hiriko beste plazer handietako bat. Pintxoaren kultura funtsezkoa da, bertako taberna eta jatetxeetan "miniaturazko goi sukaldaritza" eskainiz, batez ere Erdi Aroko hirigunean eta Zabalgunean. Bertako produktuak, hala nola perretxikoak, barraskiloak, Idiazabal gazta, Añanako gatza, Arabako Errioxako ardoak eta Arabako Txakolina, janari ona gurtzen duen sukaldaritzaren isla dira.

Azken batean, Vitoria-Gasteiz kontraste aberasgarriko hiri gisa aurkezten da: Erdi Aroko hirigunea hiriko arte biziarekin lotzen da, eta bertako kultura- eta gastronomia-dinamismoa jasangarritasunari eta naturguneei eskainitako dedikazio ikaragarriarekin batera agertzen da. Euskal Herriko patu berezi hau ezagutzeko eta maitemintzeko gonbidapena.

Gasteiz, Arabako eta Euskadiko hiriburua, ondare historikoaren, hiriko artearen eta naturaren arteko orekagatik harritzen duen hiria da. 2012an Europako Hiriburu Berde gisa saritua, helmuga ezin hobea da 2 edo 3 eguneko ihesaldi baterako. Gasteizen ikusi eta egin beharreko guztia kontatuko dizugu, zure bisitaz ahalik eta gehien goza dezazun.

Erdi Aroko hirigunea: Gasteizko bihotza

Gasteizko erakargarritasun turistiko handienetako bat almendra forma duen alde zaharra da, Espainiako iparraldean hobekien kontserbatzen denetako bat. Hemen aurkituko duzu:

• Aiztogile kalea, ostalaritzako eskaintzarik politena eta epizentroena.
• Zapatagintza kalea, artisau xarma duena.
• Andre Maria Zuriaren plaza, Erdi Aroko hirigunera sartzeko atea eta hiriko erdigune neuralgikoa.
• Espainia plaza, Udaletxea eta Turismo Bulegoa daude bertan.
• Aihotz plaza eta Buruileria plaza, tokiko zapore handiarekin.

Ez ahaztu argazki bat egitea Zeledonekin, hiriko jaietako pertsonaia ikonikoarekin.

Ezinbesteko ondare monumentala

Gasteizko monumentu garrantzitsuenen artean, honako hauek nabarmentzen dira:

• Santa Maria katedrala (Katedral Zaharra).
• San Pedro Apostoluaren eliza, portada barroko ikusgarria duena.
• Kordoi etxea, arkitektura gotiko zibilaren harribitxia.
• Montehermoso eta Escoriaza-Esquivel bezalako jauregiak.

Hiriko artea: istorioak kontatzen dituzten muralak

2007tik, Gasteizek Muralezko Ibilbidea du, alde zaharra eta Zaramaga auzoa apaintzen dituzten artista eta boluntarioek egindako muralen ibilbidea.

• "Denboraren harian" murala nabarmentzen da.
• Hiriko artean espezializatutako tour gidatuak daude.

Eraztun Berdea eta natura erdigunetik gertu

Hiriaren balio handienetako bat Eraztun Berdea da, hiria inguratzen duten naturguneen sarea:

• Salburuako parkea, Eraztun Berdeko harribitxia, aintzira, orein eta hegaztiekin, eta Ataria zentroa.
• Armentiako basoa. Eraztuna osatzen duten beste parkeetako bat erkametzen basoengatik eta ipuinetako bidexkengatik nabarmentzen da.
• Florida parkea, oasi berde bat hiriaren erdigunean.
• 700 hektarea baino gehiago oinez, korrika edo bizikletan ibiltzeko.

Arabako hiriburuak agertoki ezin hobeak eskaintzen ditu turismo jasangarria eta aire zabaleko ihesaldiak maite dituztenentzat.

Gomendatutako bisita gidatuak

Gasteizerako bidaia ahalik eta gehien aprobetxatzeko, erreserbatu:

• Free tours hirigune historikoan zehar.
• Tokiko egileengan inspiratutako ibilbide literarioak, adibidez, “Hiri zuriaren isiltasuna” bestseller-a.
• Erdi Aroko kondaira eta misterioen tourrak.

Vitoria-Gasteizeri buruzko ohiko galderak

Zenbat egun behar dira Gasteiz bisitatzeko?

Egokiena 2-3 egun ematea da, erakargarritasun nagusiak patxadaz aztertzeko.

Zer ikusi doan Gasteizen?

Hirigune historikoa, hiri-muralak, Eraztun Berdeko parkeak eta plaza nagusiak doakoak eta irisgarriak dira. Baita museo gehienak ere.

Gasteiz hiri berdea al da?

Bai, European Green Capital gisa aitortu zuten jasangarritasunagatik eta ingurumen kalitateagatik.

Gasteiz helmuga ezin hobea da kultura, historia, artea eta natura uztartu nahi dituztenentzat. Bere giro lasaiak, Erdi Aroko arkitektura aberatsak eta iraunkortasunarekin duen konpromisoak ezinbesteko geldialdi bihurtzen dute Euskal Herrian.

• Valderejoko Parke Naturala
• Gorbeiako Parke Naturala
• Izkiko Parke Naturala
• Urkiolako Parke Naturala
• Aizkorri-Aratz Parke Naturala

Valderejoko Parke Naturala: sai arreak eta haitzarteak

• Arabako mendebaldean dago.
• Euskal Herriko sai arreen koloniarik handiena dago bertan.
• Puron ibaiko haitzarte ikusgarria.
• Euskadiko lehen gune babestua, Kalitate Turistikoaren Q duena.
• Bisitarien zentroa Lalastran, tailer eta jarduerekin.

Gorbeiako Parke Naturala: Euskadiko gailur mitikoa

• Gorbeia mendia (1.482 m), Euskadiko mendi enblematikoa.
• Haritz-basoak, fauna basatia eta ehun metrotik gorako ur-jauziak.
• “Artzain edo erlezain gisa egun batez” izandako esperientziak Gorbeia Central Parkekin.

Aproposa: mendi-ibiliak, turismo aktiboa, natura familian.

Izkiko Parke Naturala: erkametzen eta biodibertsitatearen arteko mendi-ibiliak

• 15 ibilbide seinaleztatuta maila guztietarako.
• Ehun urtetik gorako erkametzen, ezkien, haginen eta pagoen basoak.
• Haitzarteak haitzetan zulatutako kobazulo artifizialekin.
• Eko-jarduerak, hala nola “Bike Birding” (hegaztien behaketa bizikleta elektrikoan).
• Izki Golf zelaia, Severiano Ballesterosek diseinatua.
• Lucia meategira bisita, antzinako asfaltozko meategi naturalera.

Erdi Aroko Antoñana herriarekin eta Korresko bidexkarekin lotura.

Urkiolako Parke Naturala: hegazti harrapariak eta natura partekatua

• Bizkaiko probintziarekin partekatua.
• Belatz erromesen, sai zurien eta beste harrapari batzuen habitata.
• Paisaia menditsua eta baso trinkoak.

Naturako eta mendi ibilbideetako argazkietarako ezin hobea.

Aizkorri-Aratz Parke Naturala: mendizaletasuna eta kobazulo ikaragarriak

• Euskal mendizaletasunerako erreferentziazko mendilerroa.
• Leze haitzuloa nabarmentzen da, 100 metroko sarrera ikusgarria duena.
• Bista panoramikoak, ibilbide zorrotzak eta baso altuak.

Arabako beste naturgune babestu batzuk

Bere parke naturalez gain, Arabak osatzen du Euskadiko Natura 2000 Sarearen gunea, 29 espazio barne. Batzuk aipagarriak:

Gasteizko mendiak

• Erkametza, pago eta karraskadien basoak.
• Fauna: orkatzak, aztoreak eta hegazti harrapariak.
• Hiriburutik oso gertu, Gasteiztik ihes egiteko aproposak.

Salburuako hezeguneak

• Gasteizko Eraztun Berdearen zati bat.
• Hegaztiak behatzeko gunea, pasabideak eta interpretazio-zentroak dituena.

Laguardiako Biotopo Babestua

• Balio geologiko eta biologiko handiko urmaelak.
• Nazioarteko garrantzia duen hezegune izendatu da.
• Hegazti-fauna aberatsa, hegazti-behatzaileentzat aproposa.

Sobrongo ingurune naturala

• Uretako jardueren eta abentura-jardueren konbinazioa edertasun handiko ingurune batean.

Arabako naturari buruzko ohiko galderak

Zein da Gasteiztik gehien bisitatzen den parke naturala?

Gasteizko eta Salburuako mendiak hiriburutik oso gertu daude, eta ezin hobeak dira txango laburrak egiteko, baina parke natural guztiak hiritik oso gertu daude, autoz.

Ba al dago seinaleztatutako ibilbiderik parkeetan?

Bai, maila guztietako ibilbideekin. Valderejok eta Izkik, gainera, bi marka dituzte BTTrako.

Birdwatching egin daiteke?

Bai, Valderejon, Laguardian eta Salburuan hegaztiak behatzeko gune espezifikoak daude.

Araba paradisu naturala da, eta parke bakoitzak esperientzia desberdina eskaintzen du: hegazti harrapariak Valderejon, mendi-ibiliak eta bike birding-a Izkin, goi-mendia Gorbeian eta Aizkorri-Arazen, edo hezegune paregabeak Guardian eta Salburuan. Natura, lasaitasuna eta abentura bilatzen badituzu, hau da zure patua.

1. Laguardiako aintzirak

• Zailtasuna: Erraza
• Distantzia: 4,7 km (zirkularra)
• Aurreikusitako iraupena: 1 h 4 min

Ibilbide laburra, segurua eta ederra, Laguardiako urmaela inguratzen duena, Arabako Errioxaren bihotzean. Ibilbideak mahastiak, hezeguneak eta Kantabriako mendilerro ikaragarria ikusteko aukera eskaintzen du. Udaberrian, lore basatien ikuskizuna da. Laguardiako Erdi Aroko herri xarmagarritik hain gertu dagoenez, ezin hobea da natura eta kultura uztartzeko.

2. Corraladaseko ur-jauziak (Altube)

• Zailtasuna: Erraza
• Distantzia: 5,6 km (zirkularra)
• Aurreikusitako iraupena: 1 h 44 min

Altube mendatean hasten da ibilbide hau eta baso artean ezkutatuta dagoen ur-jauzi bateraino garamatza. Ibilbidea soroetatik pasatzen da eta baso hostotsu batetik itzultzen da, paisaia oso erakargarrien kontrastea eskainiz. Amaieran ur-jauzi bat aurkitzearen emozioa pizgarri handia da txikienentzat.

3. Legutioko pagadia eta Albertia mendia

• Zailtasuna: Erraza
• Distantzia: 6 eta 8 km artean, aukeratutako saihesbidearen arabera
• Aurreikusitako iraupena: 1 h 30 min gutxi gorabehera.

Legutiok hainbat familia-ibilbide eskaintzen ditu, hala nola Albertia mendira joatea edo pagadi motzetik ibiltzea. Itzal handiko bideak dira, forma bitxiko zuhaitzak eta bidexka zabal eta irisgarriak. Egun beroetarako edo haurrak basora sartzeko aproposa.

4. Salburuako parkea (Vitoria-Gasteiz)

• Zailtasuna: Neurrizkoa (oso irisgarria)
• Distantzia: 6,3 km (zirkularra)
• Aurreikusitako iraupena: 1 h 21 min

Hiritik pasabide batera, parke natural hau hegaztiak eta fauna behatzeko paradisua da. Pasealekuak hezeguneetatik, egurrezko pasabideetatik, begiratokietatik eta Ataria zentrotik eramango zaitu. Oreinak ere ikus daitezke. Ibilbidea denborara eta taldearen gogoetara egokitzeko hainbat bide alternatibo daude.

5. Zirauntzaren iturburua (PR-A-14, Araia)

• Zailtasuna: Ertaina
• Distantzia: 4,3 km (joan-etorria)
• Aurreikusitako iraupena: 1 h 26 min

Jakin-mina pizteko ibilbide ezin hobea: zentral hidroelektriko baten eta "Osasun Iturriaren" ondotik igarotzen da, Zirauntza ibaia jaio arte. Bidea zabala da eta ingurua, landarez eta urez betea, magikoa da haurrekin esploratzeko.

Zure familia ibilbideaz ahalik eta gehien gozatzeko aholkuak

• Aukeratu ondo ibilbidea: Kontuan izan haurren adina eta energia. Wikiloc, AllTrails edo Komoot plataformek aukera ematen dizute zailtasunak direla-eta ibilbideak iragazteko eta benetako iruzkinak ikusteko.

• Kontsultatu xehetasunak eta iritziak: Batzuetan, esperientzia pixka bat duten haurrek beren gain har dezakete ibilbide "moderatu" bat.

• Oinetako onak erabili: Ibilbide errazak izan arren, zoru lokaztu edo harritsu batek zapatila desegoki batzuek pasealekua hondatzea eragin dezake.

• Egin etenaldi dibertigarriak: Zomorrotxoak bilatzea, hostoak biltzea edo, besterik gabe, basoko soinuak entzutera esertzea amaierara iristea bezain garrantzitsua izan daiteke.

• Gozatu inguruneaz: Araba bioanitza da, eta bere ibilbideak aukera bat dira haurrei hegaztiak behatzen, zuhaitzak bereizten edo natura zaintzen irakasteko.

Araba familian esploratzea abentura erraz baina ahaztezinei atea irekitzea da. Mahastien arteko urmaeletatik baso sorginduetara eta ur-jauzi ezkutuetara, ibilbide bakoitzak esperientzia desberdin bat eskaintzen du. Planifikazio pixka batekin, mendi ibilaldi egun bat esperientzia hezitzaile, dibertigarri eta naturarekiko loturaz betea bihur dezakezu.

Aprobetxatu ibilbide erraz hauek eta ezagutu Araba urratsez urrats, gehien maite dituzunekin batera!

Arabako Foru Aldundia harro dago bere kultura-herentzia aberatsaz, eta herritar guztien eskura jarri nahi du. Konpromiso horren barruan, Foru Aldundiak zuzenean kudeatzen dituen museo guztiak doakoak dira publikoarentzat. Ekimen honek erakundeak kulturarekin eta hezkuntzarekin duen konpromisoa erakusten du, eta bere balioa Arabako biztanle eta bisitariekin partekatzeko duen bokazioa.

Gainera, Foru Aldundiak doako bisitak eskaintzen ditu aztarnategi arkeologiko garrantzitsuetara, bisitariei Arabako historia zirraragarrian murgiltzeko aukera ematen diena.

ARABA AZTERTZEN: KOSTURIK GABEKO IBILBIDE KULTURALA

Araba historian eta kulturan aberatsa da, eta doako kultura-esperientzia ugari eskaintzen ditu, bisitariek beren ondare paregabean murgiltzeko aukera izan dezaten. Bere herri xarmangarrietatik hasi eta bere hiriburu distiratsuraino, Gasteizeraino. Araba eskualdeko historia aberatsa eta aniztasuna islatzen duen kultur adierazpenen altxorra da.

Arabako kulturaren garrantzia, jarduera eta ekitaldi kulturalen zabalean islatzen da, eta horietako asko doakoak eta guztientzat eskuragarri. Beraz, presta zaitez Araban barrena aurkikuntza kulturaleko bidaia batean murgiltzeko, non historia, tradizioa eta berrikuntza aurkitzen diren.

ARABAKO HISTORIAN ZEHAR BIDAIA

Arabako Arkeologia Museoan hasiko dugu gure bidaia kulturala. 1975ean sortutako museo publiko honek Arabako ondare arkeologikoa kontserbatu, katalogatu, erakutsi eta zabaltzen du. Erakusketa iraunkorrean 1.500 pieza inguru aurki ditzakezu Arabako historian zeharrekoak, Historiaurretik Erdi Arora arte.

Iruña Veleiarantz jarraituko dugu, Iruña Okako udalerrian dagoen aztarnategi arkeologikoa, Gasteiztik 10 km mendebaldera. Erromatarren garaiko Veleia hiriari dagokio, eta kariete edo karistiarren artean hiri garrantzitsuena da. Iruña-Veleiako multzo arkeologikoak Arabako eta Euskal Herri osoko erromatar garaiko aztarnarik esanguratsuenak biltzen ditu.

Azkenik, Guardiako erromatar aurreko aztarnategi arkeologikora iritsiko gara, La Hoyara. Aztarnategi honek eskualdeko antzinako biztanleen bizitzaren eta kulturaren ikuspegi paregabea eskaintzen du. Antzinako hiriaren hondarrak aztertu ahal izango dituzu eta bertako historiari eta kulturari buruz ikasi, erakusketa eta jarduera interaktiboen bidez.

ARABAKO ARTEA ETA ZIENTZIA AZTERTZEN

Bidaia berri honek Arabako Arte Ederren Museora garamatza lehenik. Augustin-Zulueta Jauregian kokatua, museo hau XVIII. mendetik XX. mendera bitarteko espainiar arte altxorra da, 1850-1950 aldiko euskal arteari ikuspegi berezia ematen diona. Lan bakoitzak historia bat kontatzen du, eskualdeko historia artistiko aberatsaren ikuspegi paregabea eskainiz.

Gure bidaiak Arabako Natur Zientzien Museoan jarraitzen du. Museo honek naturaren eta zientziaren ikuspegi liluragarria eskaintzen du bere bilduma botaniko, paleontologiko, mineralogiko eta zoologikoen bidez. Jakin-minak ezagutzarekin topo egiten duen lekua da, eta adin guztietako bisitariek ikasi eta esploratu dezakete.

Azkenik, Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museora iritsiko gara. Maria Sortzez Garbiaren katedralean dago, eta arte erlijiosoaren bilduma ikusgarria du, antzinarotik hasi eta gaur egunera arte. Pieza bakoitza Arabako fede eta tradizio erlijioso aberatsaren testigantza da.

Hiru museoek elementu komun bat dute: eraikinak historikoak dira, bisitatzeko arrazoi nahikoa jakina.

MUSEO DESBERDINAK

Fournier Karta Museoan hasiko dugu gure ibilbidea. Museo hau Bendaña jauregian dago, Gasteizko Erdi Aroko hirigunean. Kartei soilik eskainitako museo bakarrenetakoa da munduan. Mundu osoko eta garai guztietako kartekin, museoak historiaren, artearen, mitologiaren, musikaren, erotismoaren eta tauromakiaren ikuspegi liluragarria eskaintzen du karten bidez.

Haurrek zein nerabeek mendeetan zehar karta-sorten aniztasuna eta sormena deskubritzen disfrutatuko dute.

Jarraian, Arabako Armagintza Museora joango gara. Frai Frantzisko pasealekuan dago, Ajuria Enea Jauregiaren ondoan, Gasteizen. Museo honek armak, uniformeak eta hainbat garai eta kulturatako gerra-jarduerekin lotutako hainbat objektu monografikoki erakusten ditu, Historiaurretik XX. mendearen hasierara arte.

ARABA: KULTURA DOAKOA ETA ASKOTARIKOA DA 

Guztioi gonbidatzen zaituztegu baliabide kultural hauek aztertzera eta Arabako kulturaren aberastasuna eta aniztasuna zuen kabuz ezagutzera. Museo bakoitzari buruzko informazio gehiago lortzeko eta bisita planifikatzeko, web orria kontsulta dezakezu.

Gogoratu, kultura guztiontzat da, eta Araban, kulturarako sarbidea doakoa da. Zure bisitaren zain gaude!

www.izkiparkea.eus

Korres 01129

parqueizki@parques.araba.eus 

Tel. 945 41 05 02

Gehiago ezagutu gaitzazu: www.arabakomendialdea.eus y www.alavaturismo.eus

Arabako Mendialdea eta bertako meatze-paisaiak arakatu itzazu. Harrituko zaituzte!

#MontañaAlavesa #VíaVerdeVascoNavarro #PaisajesMinerosAlava #TurismoRural #AsfaltosNaturales #Euskadi #Álava #Araba #Turismo #Alava #AlavaTurismo

#IzkiParkea #Senderismo #BTT #TurismoDeNaturaleza #RutasPorIzki

Naturan zeharreko mendi-ibilaldi batez gozatu nahi duzu, ur gardenez, ur-jauziz eta ipuin batetik ateratakoa dirudien paisaia batez inguratuta? Orduan, Uraren Ibilbidea da zure hurrengo helmuga. Ibilbidea Arabako Berganzo herritik abiatzen da, eta Inglares ibaiaren bidetik eramango gaitu, putzu, ur-jauzi eta lasaitasun eta edertasun naturaleko ingurune baten artean. Animatzen zara xehetasun guztiak ezagutzera, esperientzia honetaz ahalik eta gehien gozatzeko?

Non dago Berganzoko Uraren Ibilbidea?

Uraren Ibilbidea Zanbrana udalerriko Berganzo herrian dago, Añanako Kuadrilla eskualdean, Araban. Naturagune hau Inglares ibaiak menderatzen du, bere ur gardenekin eta ingurune basotsuarekin, edertasun eta bake handiko leku bihurtzen duena. Ibilbidea ezin hobea da naturarekin harreman zuzena duen mendi-ibilaldi erraz eta irisgarri baten bila dabiltzanentzat.

Nola iritsi eta aparkatu Berganzoko Uraren Ibilbidean

Ibilbide honen abiapuntua Berganzo herriaren ondoan dago. Zonak gero eta ospe handiagoa duenez, beharrezkoa da aldez aurretik aparkalekua erreserbatzea, ibilbideaz arazorik gabe gozatu ahal izateko.
 

1. Aparkalekua: Debekatuta dago herrian bertan aparkatzea. Aparkaleku ofiziala kanpoaldean dago, A-3126 errepidetik gertu, herriaren erdigunetik kilometro batera. Plazarik gabe ez geratzeko, erreserba online aldez aurretik egitea gomendatzen dizugu, batez ere asteburuetan eta hilabete beroenetan. Erreserba Parking Berdea plataforma ofizialaren bidez egiten da.
2. Sarbideak: Gasteiztik, aparkalekua 40 minutura dago autoz, eta Logroñotik, berriz, 50 minutura. Errioxako Haro herritik (15 minutu) eta Miranda de Ebrotik (15 minutu) ere gertu dago.

Zer espero Berganzoko Uraren Ibilbidetik?

Ibilbide zirkular hau familia osoarentzat da egokia, erraz egin daiteke eta sorpresa naturalez beteta dago. Hona hemen nabarmenena:
 

• Luzera: 10 km.
• Zailtasuna: txikia (hezeguneetan irristakor samarra egon daiteke).
• Aurreikusitako iraupena: 2 ordu eta erdi, paisaiaz gozatzeko geldialdiekin.
• Desnibel metatua: 170 metroko igoera eta jaitsiera.
• Ibilbide mota: Zirkularra.

Bidezidorra aparkaleku ofizialean hasten da, eta, Berganzo herritik tarte bat egin ondoren, basoan barneratuko zara, Inglares ibaiaren ibilbideari jarraituz. Ibilbidea ondo seinaleztatuta dago, baina beti da baliagarria ibilbidearen tracka eramatea, lasaiago egoteko.

Magiaz betetako ibilbidea

Hasieratik, Inglares ibaia bere distira osoan erakusten da, eguzkiaren argitan distiratzen duten ur kristalinoekin. Aurrera egin ahala, ur-jauzi txikiak, putzuak eta azkarrak aurkituko dituzu, erlaxatzeko eta paisaiaz gozatzeko giro egokia sortuz. Leku honen edertasuna hain da handia, ezen, une askotan, ametsetako leku batean zaudela irudituko baitzaizu.
 

Ibilbideko punturik ikusgarrienetako bat Herrerietako ur-jauzia da, landaretzaz inguratutako ur-jauzia eta giro goibelagoa, non berdea nagusi den. Ibilbideko txokorik deigarrienetako bat da, ikuspegi ikusgarria eskaintzen duena.
 

Ondoren, bidezidorrak Berganzoko Zentral Hidroelektrikoaren kanalarekiko paraleloa den tarte batetik eramango zaitu, eskualdeko zaharrenetako bat. Hemen bailararen eta Berganzo herriaren ikuspegi panoramikoez gozatu ahal izango duzu.

Zer gehiago bisitatu inguruan

Berganzoko Uraren Ibilbidea Arabako eremu honek eskaintzen duen mirarietako bat baino ez da. Berganzotik oso gertu, Lanosko Gaztelua dago. Erdi Aroko gotorlekua da, eta paisaia gailentzen du harkaitzetik. Erortzear dagoen arren, oraindik ikus daitezke antzinako egitura eta ikuspegi panoramiko ikusgarria.

Harrizko tiroan, Portillako Gaztelua dago ere.
 

Gainera, ez ahaztu hurbileko Arabako Errioxako eskualdea esploratzea, ezaguna baita Erdi Aroko hiribilduengatik, mahastiengatik eta upeltegiengatik.

Berganzoko Uraren Ibilbideaz ahalik eta gehien gozatzeko aholkuak
 

• Oinetako egokiak eraman: Ibilbidea oso zaila ez bada ere, tarte irristakorrak daude, batez ere egun hezeetan.
• Erreserbatu aldez aurretik aparkalekua: Bereziki goi denboraldian.
• Errespetatu natura: Ez bainatu ibaian ekosistema eta inguruko eraketa geologikoak kontserbatzeko.
• Ura eta janari pixka bat eraman: Ibilbidean zehar ez dago edateko ur iturririk, ezta gertuko jatetxerik ere.
• Deskargatu ibilbidearen mapa edo eraman GPS gailu bat: Zonako estaldura mugikorra mugatua da.
• Maskotak: Txakurrak eraman daitezke, baldin eta lotuta badaude ibilbide osoan.

Laguardiari buruzko informazio gehiago

2. Eltziego: tradizioa eta modernotasuna aurkitzen diren tokia

Eltziego ere ezinbestekoa da Arabako Errioxako edozein ibilbidetan. Herri txiki hau arkitektura tradizionalagatik nabarmentzen da, baina mahastizaintzako eta ardogintzako tradizioaren eta egitura arkitektoniko modernoen arteko nahasketa da, Frank Gehryk diseinatutako Marques de Riscal ikusgarria kasu.

Zer egin Eltziegon:

• Bisitatu Marques de Riscal upeltegia: Upeltegi hau ezagutzea esperientzia paregabea da, bai tradizioagatik, bai arkitektura modernoagatik. Bisita gidatu bat egin dezakezu upategiaren historia eta bere ardoen ekoizpena ezagutzeko eta dastaketa batez gozatzeko.
• Alde zaharretik paseatu: Eltziego Laguardia baino txikiagoa bada ere, alde zaharra ere xarmagarria da. Bertako kaleak, harrizko etxeak dituztenak, galtzeko eta giro lasaiaz gozatzeko gonbita egiten dute.
• Goza ezazu tokiko gastronomiaz: Eltziego leku ezin hobea da bertako jatetxeren batean otordu on batez gozatzeko, bertan ardoa eta bertako produktuak baitira protagonista

Eltziegori buruzko informazio gehiago

3. Bastida: historia eta paisaia paregabeak dituen herria

Bastida Arabako Errioxako beste herririk politenetako bat da, eta nahitaezko geldialdia da inguruko lasaitasunaz eta edertasunaz gozatu nahi baduzu. Nahiz eta aurrekoak baino herri txikiagoa izan, aberastasun historiko handia du, baita eskaintza enoturistiko bikaina ere.

Zer egin Bastidan:

• Hirigune historikoa zeharkatu: Bastidako hirigune historikoa zeharkatzea denboran zeharreko bidaia batean murgiltzea da, Erdi Arotik hasita goialdean, Santo Kristoren tenplu gotorgarri ikaragarriarekin, behealdeko dotorezia errenazentista eta barrokoraino, monumentu-multzo historiko izendatua.
• Bisitatu Jasokundeko Andre Mariaren eliza: Eliza hau Bastidako interesgune garrantzitsuenetako bat da. Bere arkitekturak eta erretaula gotikoak bisita merezi dute.
• Gozatu naturaz: Bastida ingurune natural ikusgarriz inguratuta dago, eta ezin hobea da mendi-ibiliak egiteko eta inguruko mahasti eta mendien ikuspegiez gozatzeko.

Bastidari buruzko informazio gehiago

4. Samaniego: mahasti eta ardandegi xarmagarrien artean

Samaniego Arabako Errioxako altxor txiki bat da, amaierarik ez dutela diruditen mahastiez inguratua. Herri bitxi honek landa lasaitasuna eta ardogintzako tradizio sendoa uztartzen ditu, eskualdeko upeltegi ospetsuenetako batzuen etxea izanik. Bertako kaleetan paseatzea oinetxeak, ezkutu heraldikoak eta presarik gabe gozatzera gonbidatzen duen giro lasaia aurkitzea da.

Samaniegon zer egin:

• Bere upategi familiarrak bisitatu: Samaniegok upategi eskaintza interesgarria du, horietako asko bertako familiek kudeatzen dituzte, eta belaunaldiz belaunaldi transmititu dute ardoaren egiten jakitea.
• Zeharkatu haren ingurune naturala: Herritik ibilaldi atseginak egin ditzakezu mahastien artean, edo Kantabriako mendilerrora hurbildu, ibilbide zorrotzagoak egiteko.
• Bere arkitektura ezagutu: Jasokundeko elizak eta erdialdeko jauretxeek herriaren iragan noblea erakusten dute.

Samaniegori buruzko informazio gehiago

5. Mañueta: egiazkotasuna Ebro ibaiaren ertzean

Mañueta leku ezin hobea da Arabako Errioxa benetakoena ezagutu nahi dutenentzat. Ebro ibaiaren ondoan dagoen herri honek paisaia, historia eta ardoa uztartzen ditu, guztia baserri giroan eta giro atseginean.

Zer egin Mañuetan:
 

• Ibai ondotik paseatu: Ebro ibaia gertu dagoenez, ibilaldi lasaiak egin daitezke ibaiertzean, eta bereziki gomendagarriak dira iluntzean.
• Bertako upategi tradizionaletako batzuk bisitatu: Herri txikia bada ere, Mañuetan izaera handiko upeltegiak aurkituko dituzu, dastaketa pertsonalizatua egiteko ezin hobeak.
• Ezagutu haren ondarea: Ez utzi Antiguako Andre Mariaren parrokia-eliza bisitatzeari, herriaren buru baita bere irudi bikainarekin.

Mañuetari buruzko informazio gehiago

Añanako Gatz Harana harribitxi historiko eta naturala da. Bertan, ia 7.000 urteko gatz-ekoizpenaren ebidentziak aurkitu dira, eta, ondorioz, gatza lortzera bideratutako kultura-paisaia zaharrenetako bat da. FAOk Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsu izendatu zuen 2017an, eta munduko gatz garbi eta preziatuenetako bat egiten jarraitzen du. Galdu ezin duzun altxorra!

Non dago Añanako Gatz Harana?

Gasteiztik 30 kilometrora dago, Gesaltza Añana herrian, eta bisitatzen duen oro harritzen du. Itsasotik hain urrun dagoen ur gazia aurkitzea bitxia badirudi ere, duela 200 milioi urte sortu zen, garai bateko itsaso batek estaltzen zuenean. Prozesu geologikoei esker, material gaziak lurpean harrapatuta geratu ziren diapiro moduan.

Euri-urak lurpeko geruza horietako gatza iragazten du eta iturburu gazietan ernarazten du; horri esker, baliabide hori modu jasangarrian ustiatu ahal izan da milaka urtez. Gaur egun, zurezko, harrizko eta gatzezko paisaia ikusgarria osatzen duten larrain, plataforma eta kanalizazioen sistema konplexua mirets dezakegu.

Prestatu zure bisita Añanako Gatz Haranera!

Añanako Gatz Harana bisitatzea esperientzia ahaztezina da familia osoarentzat. Hala ere, bisita ahalik eta gehien aprobetxatzeko, komeni da aldez aurretik erreserba egitea eta zure interesetara hobekien egokitzen den modalitatea aukeratzea. Urte osoan bisitatu daitekeen arren, ekainetik irailera bitartean izaten da bisitatzeko unerik onena, orduan biltzen baita gatza.

Bisita gidatuak: Gatz Harana ezagutzeko modurik onena

Bisita gidatua aukeratzea da Añanako Gatz Haranaren historian eta funtzionamenduan murgiltzeko modurik onena. Ibilbidean zehar, gidari profesional batek zehatz-mehatz azalduko dizu nola ateratzen eta ekoizten den gatza Añanako gatzagetan. Gainera, zentzumenetarako esperientzia murgiltzaile batez gozatu ahal izango duzu, non urak, egurrak, harriak eta gatzak berak inguru ia magikoa sortzen duten.

Bisitatzeko aukeren artean, hauek nabarmentzen dira:

• Bisita gidatua Gatz Haranean zehar: ordubeteko iraupena, aire zabalean spa gatzaz gozatzeko denbora librearekin.
• Bisita gidatua + Errealitate birtuala: gatzagetan barrena ibilbidea, errealitate birtualean murgiltzeko esperientzia batekin.
• Bisita gidatua + Gatz dastaketa: esperientzia gastronomikoa, hainbat gatz mota dastatzeko.
• Iturburuetarako ibilbidea: ibilaldi gidatua Santa Engraziako gatz-iturbururaino.
• Familia tailerrak: asteburuetan programatutako jarduera tematikoak.

Edukiera mugatua denez, komeni da aldez aurretik erreserbatzea webgune ofizialaren bidez.

Ingurunea libreki esploratzen

Nahiago baduzu paisaiaz gozatu bisita gidatu baten beharrik gabe, Añanako Gatz Haranaren inguruan doan ibil zaitezke. Herriko errepide nagusitik panoramika ikusgarria lortzen da, baina 3 kilometro inguruko mendi-bide bat ere badago, gatz-multzoa inguratzen duena.

Gatz Haraneko Ibilbide Berdea da, Villaconeseko Santa Maria elizatik abiatzen dena eta ikuspegi paregabeak dituen paraje eder bat zeharkatzen duena.

Ez galdu aukera!

Añanako Gatz Harana naturak eta gizakiak mendeetan zehar espazio bakar bat sortzeko elkarrekin lan egin duten adibide bat da. Kudeaketa jasangarriaren ereduak eta Añanako Gatz Harana Fundazioaren lanak altxor historiko, kultural eta gastronomiko hori etorkizuneko belaunaldientzat gordetzea ahalbidetu dute.

Bisita gidatu batekin, spa gaziaz gozatuz edo ibilbide perimetrala eginez, Añanako Gatz Haranak esperientzia ahaztezina eskainiko dizu Arabako bihotzean. Ez itxaron gehiago eta zatoz Añanako urre zuria aurkitzera!

Araba helmuga bikaina da familia oporretarako, adin guztietara egokitzen diren hainbat jarduera eskainiz. Natura esploratzetik hasi eta bertako kulturaz gozatu arte, guztiontzako zerbait dago probintzia eder honetan. Hona hemen Arabara familian bidaiatzeko aholku eta helmuga ezin hobeak.

Gozatzeko helmuga naturalak

1. Gorbeiako Parke Naturala

Gorbeiako Parke Naturala ezin hobea da naturaz gozatu nahi duten familientzat. Mendi-ibilbide irisgarriak eta piknik-guneak ditu, eta egun bat aire zabalean igarotzeko leku ezin hobea da. Haurrek bertako flora eta fauna aztertu eta ikas dezakete, ingurune natural batean ondo pasatzen duten bitartean.

Gainera, parkeak maila guztietara egokitzen diren hainbat ibilbide ditu, eta horrek txikienekin dauden familientzako esperientzia errazten du.

• Informazio gehiago

2. Gasteizko Eraztun Berdea

Hiri inguruko espazio horrek hiria inguratzen duen 30 kilometroko ibilbidea eskaintzen du, bizikletan edo familiarteko ibilaldietan ibiltzeko ezin hobea. Eraztun Berdean zehar, haurrek jolastu eta naturaz gozatu ahal izateko parkeak eta jolas-guneak aurkituko dituzu, baita Salburuako Hezeguneen Interpretazio Zentroa ere, Ataria.

• Informazio gehiago

3. Sobrongo Abentura Zentroa

Arabako hegoaldean, Ebro ibaiaren ondoan, Sobrongo Abentura Zentroak ateak irekitzen ditu, familian gozatzeko jarduera eskaintza zabalarekin: tirolinak, kayak edo piraguismoa dituzten zuhaitzen parkea, Stand Up Paddle (SUP eta BIG SUP), haurrentzako paintball-a, arku-tiroa, orientazioa eta mendi-ibiliak...

Aukeratu zure abentura eta aurrera...

• Informazio gehiago

Kultura eta hezkuntza-jarduerak

1. Arabako Natur Zientzien Museoa

Arabako Natur Zientzien Museoa Gasteizen dago, eta aukera bikaina da ongi pasatzen duten bitartean ikasteko. Museoak haurrak liluratzen dituzten erakusketa interaktiboak ditu, eskualdeko biodibertsitateari eta historia naturalari buruz gehiago ezagutzeko aukera ematen dietenak. Familiek zientzia eta entretenimendua uztartzen dituzten hezkuntza jarduerez goza dezakete, eta horrek derrigorrezko geldialdi bihurtzen du Araba haurrekin bisitatzen dutenentzat.

• Informazio gehiago

2. Santa Maria katedrala

Santa Maria Katedrala bisitatzea denboran zeharreko bidaia da, hiriaren sorreratik hasi eta XXI. mendean tenplua zaharberritzeko egindako lanetaraino. Bidaia desberdina, oso berezia, adinekoak eta txikiak maite dituena, egungo tresnekin, hala nola errealitate birtualarekin, haurrei egokitutako ikus-entzunezkoekin eta istorio askorekin.

• Informazio gehiago

3. Añanako Gatz Harana

Zatoz Gatz Haranera familian, eta esperientzia paregabe batez gozatuko duzue: munduko multzo arkitektoniko, paisajistiko, arkeologiko, geologiko eta historiko berezienetako bat bisitatu eta ezagutuko duzue. Zergatik? Gatz Harana gatzaren historiaren munduko adibide adierazgarrienetako bat delako, antzinatik «urre zuria» bezala ezagutzen dena.

Gatz-ura lurruntzen den larrainetan ibili, iturburuko ur gazia probatu, spa gaziaz, errealitate birtualaz, txokolate eta gatz dastaketez gozatu... Gorde ezazue gehien liluratzen zaituen esperientzia.

• Informazio gehiago

Esperientzia gastronomikoak

Tokiko gastronomia probatzea edozein bidaiaren funtsezko zatia da. Arabako jatetxe askok etxeko menuak eta txikienek gozatzeko moduko platerak eskaintzen dituzte. Sukaldaritza tailerretan ere parte har dezakezu, plater tradizionalak prestatzen ikasteko.

Ekitaldiak eta jaiak

Zure bidaia tokiko jaietako baten inguruan planifikatzea esperientzia dibertigarria eta hezigarria izan daiteke familia osoarentzat. Andre Maria Zuriaren jaiak edo Almendra Azoka bezalako ekitaldiek jarduerak, musika eta Arabako kulturaz gozatzeko aukera eskaintzen dute.

Familian bidaiatzeko aholkuak

• Plangintza: Ikertu eta planifikatu egin nahi dituzun jarduerak, haurren adinerako egokiak direla ziurtatuz.
• Garraioa: Garraio publiko irisgarria erabiltzea edo autoa alokatzea kontuan hartzen du, joan-etorria errazteko.
• Paketea egin: Ez ahaztu arropa eta oinetako erosoak eramatea, baita egunerako funtsezko elementuak ere (zizka-mizkak, ura, eguzki-babesa).

Arabara familian bidaiatzea oroitzapen ahaztezinak sortzeko aukera paregabea da. Dibertimendua eta ikaskuntza eskaintzen duten jarduera eta helmuga ugarirekin, familiako kide bakoitzak zer gozatua aurkituko du. Natura esploratzetik hasi eta bertako gastronomia dastatzeraino, Arabara egingo duzun bidaia esperientzia aberasgarria izango da publiko guztientzat.

• Informazio gehiago

Armentiako Parkea: Armentia baso natural zabala da, hiriaren eta Vitoria mendien artean kokatuta, eta Vitoria-Gasteizko espazio natural baliotsuenetako bat da. Parke osoaren zirkuitu bat dago, 4 km-ko ibilbide bat, 50 metro baino gutxiago altuerako aldaketenarekin, eta landa-harri bidezkoa da. 

• Informazio gehiago

Olarizu Jardiña: 120 hektarea baino gehiago dituen Olarizu hazi-bihotzak hainbat landare-kolekzio jasotzen ditu, horien artean Europako baso nagusien ordezkaritza eta beste formatu natural batzuk. Inguruan 1000 espezietik gora daude. Ezin hobea da paseatzeko eta landare-mundua ezagutzeko. 4 km-ko paseo bat egitea posible da, eta ez du desnibel handirik. Armentia parkearen antzera, ibilbide guztiak harri-lur edo material antzekoekin eginda daude. Webgune honen lotura

• Informazio gehiago

Salburua Parkea: Salburua hezegune bat da, hainbat putzu dituena -Arkaute eta Betoño nagusiak-, belardi eta haritz txiki batekin batera. Duela mende batzuk lehortu zen, lurrak nekazaritza-lurren bihurtzeko, baina 1994an hasi ziren berreskuratze-lanek, egoera hori aldatu zuten. Hegaztien ibilbide anitzak daude hezegunea eta parkea inguruan. Pasarelak, asfaltatutako bideak eta harri-lur bidezkoak daude. Ibilbideen luzera aldatu daiteke eta beharretara egokitu daiteke, baina ia ez dute zailtasunik eta desnibel handirik ez dago. Ibilbide batzuetan Ataria Interpretazio Zentroaren ingurutik ere pasatzen da. Zentru honek naturarekin konektatzeko gune bat da, Salburua parkean sortzen den ekosistemaren garrantzia ulertzeko helburuarekin. 

• Informazio gehiago

Zabalgana Parkea: Zabalgana parkean, belardietan, zuhaizti txikietan, putzuetan, muino txikietan, lursailetan, bideetan eta baso natural batean aldaketen artean ibiltzen gara. Egun, baso-isla bat dago, landa-eremu batean sortua, eta baso hori ekologikoki garrantzitsua da. 5 km-ko paseo bat eskaintzen du, ez du desnibel handirik eta harri-lur edo antzeko materialekin egindako bideak ditu, baita bizikletan ibiltzeko ere. 

• Informazio gehiago

Info gehiago: www.arabakomendialdea.eus y www.alavaturismo.eus

#MontañaAlavesa #VíaVerdeVascoNavarro #PaisajesMinerosAlava #TurismoRural #AsfaltosNaturales #Euskadi #Álava #Araba #Turismo #Alava #AlavaTurismo

Info gehiago: www.arabakomendialdea.eus y www.alavaturismo.eus

🌿Arabako Mendialdea eta bertako meatze-paisaiak arakatu itzazu. Harrituko zaitu!

#MontañaAlavesa #VíaVerdeVascoNavarro #PaisajesMinerosAlava #TurismoRural #AsfaltosNaturales #Euskadi #Álava #Araba #Turismo #Alava #AlavaTurismo

Hego Ibilbidea: Urtegiaren isats-uretan dagoen hezegunera itzuli. Ibilbide honek ilaretara hurbiltzen gaituUllíbarri-Ganboako urtegia, Ramsar Hitzarmeneko eta Mendixurreko Ornitologikoko Parkearen hezeguneen zerrendan sartuta, non hegazti migratzaile ugari biltzen baitira urtero. Pantanoaren hegoaldea eta Garaio Parkearen zati bat hartzen dituen 12 km inguruko luzera duen ibilbide gehienbat laua. Ibilbidea hartxintxarrezko pista eta egurrezko zubi batzuk dira gehienbat.

Iparraldeko Ibilbidea: Urtegiaren Iparraldeko ibilbidea 32 km inguruko luzera duen ibilbide zirkularra da, eta, Landa Foru Parketik abiatuta, inguratzen du.Ullíbarri-Ganboako urtegiaAzúa pasabidean lasterbide baten bila. Ibilaldi polita da bizikletaz egiteko, baina ondo planifikatu behar dugu oinez ezagutu nahi badugu, 7 ordu baino gehiago iraun ditzake eta. Hori dela eta, Iparraldeko Ibilbide osoko zati bat antola daiteke zati bat bakarrik egiteko edo, gainera, zati lineala egiteko. Bidaiak murrizteko ideia batzuk honako hauek izan daitezke. Uribarri-Ganboa herriaren eta Landaren arteko ibilbidea, azken honetan soro eta aisialdi gune batzuk daude, ibilbidea 6,4km ingurukoa da. Beste bat, Nanclares Ganboa eta Uribarri-Ganboa, 9 km inguruko paduraren ezkerreko eremuarekin muga egiten du. Hirugarren bat Nanclares Gamboa eta Marieta artean izango litzateke Hegoaldeko Ibilbidea igarotzen den zubitik igaroz, 5,5km-koa izango litzateke. Hegoaldeko Ibilbidea bezala, errepidea atonduta dago eta zatirik handiena hartxintxarra da.

Garaio parkea:Garaio parkea izena hartzen duen alde zaharraren kanpoaldean dago, Ullíbarri-Ganboa urtegiaren ertzean. Garaiok 116 hektareako penintsula txiki bat osatzen du, eta urtegira sartzen da Zadorra ibaiaren bokalean. Espazio hau, muino leunekin eta basoekin txandakatzen diren soro zabalekin dagoen ur-orriaren ertzean kokatua, natura bizitzeko, zaintzen, kontserbatzen, maitatzen ikasteko enklabe egokia da. Arantza, elorri, elorri, astigarrak, lizarrak, zikoinak, txantxangorriak, jaiak, txitxarroak, aztarnak, tximeletak, azkonarrak eta trikuak ezagutu eta goza ditzakegun flora eta faunaren adibide batzuk dira. Parkearen ibilbideak zati batean bat egiten du Hegoaldeko Ibilbidearekin, baina honek parkea osatzen duen penintsulan zehar desbideratzen da soilik. Itzulera 4km ingurukoa da eta apenas desnibelik gabe. Errepidea asfaltozko eta hartxintxarrezko bideen artean aldatzen da.

Mendixur ibilbideak:Biributxi bidea, 1000 m pasatxoko luzera duena, uraren ertzean dagoen Buceadores behatokiraino. Errekabarri bidea, gutxi gorabehera 600 m. Eskuineko bidea Carboneros behatokira iristen da eta ezkerrekoa Trogloditas behatokira amaitzen da.

GR 1 - BIDE HISTORIKOA

GR 1 Espainiako Estatuko ibilbide luzeenetako bat da. Seinalezatutako mila kilometro baino gehiago, Ampurias (Girona) eta Puerto del Escudo (Kantabria) artean dauden penintsularen iparraldeko 7 probintziatan banatuta, Arabako hegoaldetik muturra zeharkatzen duena Mendialdeko eta eskualde historikoetan zehar. Alaveses Haranak. Lurralde historikoa, Erdi Aroko herrixka eta ondare monumental aberatseko hiribilduz betea, Erdi Aroan merkataritza trafikoan, gatz merkataritzan eta erlijio erromerietan garrantzi handia izan zuena.

Aztertutako 3 etapak desnibel handiak eta zailtasunak sor ditzaketen bide batzuk dituzte. Baina, hala ere, aipatutako etapak banatu daitezke eta atal bakarra egin daiteke.

6. etapa Pipaón-Peñacerrada (9,9 km, 128,3 m):Bideak Kantabria-Toloño mendilerroaren magaletik irten eta Alto Inglares haranean sartzen da pagadi masa trinkoen artean. Peñacerrada Erdi Aroko herrira bisitak osatzen du etapa hau. Etapa honetan, ibilbide osoaren alternatiba bat Lozatik izan daiteke eta Peñacerradan amaitzea, ondare historiko handia eta harresi deigarria dituena. 4km-ko mini-ibilbidea, 40m-ko desnibelarekin eta hartxintxarrezko pista batekin.

11. etapa Salcedo-Fontecha (7,3 km, 136,5 m):Ibilbidea lur kontzentraziorako bide onetatik eta errepide zaharreko zatietatik igarotzen da, Salcedo, Leciñana del Camino eta Caicedo Yuso herriak lotuz Fontechara iritsi aurretik. Etapa ia guztiz bat dator GR 99 "Camino Natural del Ebro"rekin. Desnibela handiagoa duten tarteak daude, batez ere etapa hasieran. Ibilbidea laburtzeko aukera dago eta Caicedo Yuso eta Fontecha arteko zatia soilik egiteko 3km eta 50m-ko jaitsiera. Ibilbidearen irteeran San Migel baselizaren hondakinen ondotik pasatzen da. Fontechara iristean Orgaz Dorrea eta Bariko San Nikolas eliza ikus daitezke.

13. etapa Salinas de Añana-Espejo (6,8 km, 86,8 m):Añanako Gatz Haranetik, GR 1 Espejorantz doa, Omecillo haranean. Ibilbidearen erdian, Tuesta herri txikia azaleratzen da eta bere eliza erromaniko-gotiko bikaina XIII. Bidearen lehen zatia hartxintxarrezko bideetatik doa eta desnibel handiena pilatzen da. Tuestatik aurrera ibilbide osoa asfaltatutako bideetatik doa apenas desnibelik gabe, Espejora iritsi arte. Zati hori 2,1 km-koa da, eta Euskal Herriko Monumentu Nazional izendatutako Jasokundeko Andre Mariaren eliza ikus daiteke.

VALDEREJO PARKE NATURALA

1992an Parke Natural izendatua, Valderejok ekosistema eta paisaia ugari biltzen ditu, eta Euskadiko naturgune aberatsenetako bat da. Parkea hiru gunetan banatzen da: gailurrak, baso-hegalak, belardiak eta haranaren hondoko laboreak.

Ibilbide nagusiak ez daude jende guztiarentzat egokituta, duten zailtasunagatik, baina Parkeak behar guztietara egokitutako jarduerak eta ibilbideak eskaintzen ditu. Ekintza hauek adin ezberdinetako publiko ezberdinei egokitzen zaizkie, natur aniztasun handiari eta parketxean eskaintzen diren aukerei esker. Era berean, gurpil-aulkiaren erabiltzaileentzako ibilbide desberdinak daude eta eko-tour inklusiboak egiten dira. Azken hori parke naturaleko ordezkariekin eztabaidatu beharko litzateke, aholkuak eman ditzaten.

ARTZINIEGA-SAN ANTONIO IBILALDIA

Familiaren ibilaldi laua, joan-etorrikoa gehienbat, Artziniegatik San Antonio auzoraino, Presako ur-jauzitik igarota. Ibaiaren ondoan doa zati handi bat, eta azken zatian Sierra de Carbonillako Pico del Horcado ikusiko dugu gure aurrean. Artziniega eta herriko leku garrantzitsuenak hartzen dituen joan-etorria 4 kilometroko ibilbidea. Ibilbidea apur bat luzatu daiteke Encinako Andre Mariaren Santutegira hurbilduz, 1,5 km luzatuz eta 50 metroko malda.

UR IBILBIDEA

Ibilbide zirkular familiar honek Inglares ibaiaren ibilgua jarraitzen du, Berganzo herrian (Zanbranako Udalerria) dagoen bisitarientzako harrerako aparkalekutik abiatuta. Edertasun naturalez betetako ibilbidea da, bai basoguneetan zehar, bai ibilbidean zehar dauden ur-jauzi eta ibai formazio ezberdinetan zehar. Ibilbide zirkularra luzeagoa eta gorabeheratsuagoa da, baina aukera dago ibaiaren ondoko bide formal linealetik ur-jauzietara joateko. Ibilbide lineala 3km-koa izango litzateke, norabide bakarrekoa, 80m-ko desnibelarekin hartxintxar eta lurrezko bide batetik.

URREZKO SANTUARIOA

Bitoriano eta Jugo herrien ondoan dagoen muino batean kokatutako Urrezko Andre Mariaren santutegiak erakargarri bikoitza du: XVI. mendeko gurtza leku garrantzitsu baten balio artistiko eta historikoa eta begiratoki pribilegiatu baten balio paisaia. Itsas mailatik 850 metrora, alde batetik Zuiako harana eta bestetik Arabako Lautada ikusteko aukera ematen duena. Santutegia dagoen mendia inguratzen duen aparkalekutik 2 kilometroko ibilbide zirkularra dago eta bertatik aipatutako bistak ikus daitezke. Horrez gain, santutegiaren ondoan zenbait zelai daude esploratu daitezkeenak. Ibilbideak 70 m inguruko desnibela du gehienbat hartxintxako bideetan.

GATZ HARANA

Gatz Harana duela 200 milioi urteko antzinako itsaso bateko gatz burbuila baten gainean dago. Aire zabaleko paisaia bikaina da, ehunka belaunalditako gatz langileek harriz, egurrez eta buztinez eraikitako lurruntze-plataformaz osatua. Iturburuetatik modu naturalean sortzen den ur gazia hauetara isurtzen da eguzki-lurrunketaren bidez gatza lortzeko. Egurrezko kanalen sare berezi eta zabal batek grabitatez banatzen du ura gatzagetako punturik urrunenetara. Gutxi gorabehera 200 metroko luzera du eta ontziratzeko gunetik doa, Añanako gatzaren sekretuak ezagutzeko.

EUSKAL-NAFARROAKO TRENBIDE BIDE BERDEA

Euskal-Nafarroako trenbide zaharraren ibilbideak natura bere distira handienaz gozatzeko aukera ematen du. Gipuzkoako Deba Garaitik Nafarroako lurretara zihoan trenbide zahar hau, Arabako hiriburutik igarotzen da. Bere ibilbidea ezin hobeto egokituta dago mendizaleek eta txirrindulariek erabiltzeko. Ibilbideak lur trinkoz eginak dira eta, orokorrean gurpil-aulkiaren erabiltzaileentzat egokiak badira ere, kontuan izan behar da badirela zenbait puntu, non muga batzuk aurki daitezkeela lurzoruaren orografia dela-eta. Arlaban eta Acedo portua lotzen dituzten 3 etapa nagusi daude. Luzera handia dute, baina atal zehatz bat bakarrik egiteko aukera dago.

Gasteiz-Puerto de Arlaban etapa: Etapa honek, iparralderantz Gasteiz eta Bergara lotzen zituen Euskadi-Nafarroa Trenbide zaharraren ibilbidearen zati bat gogoratzeko aukera ematen digu. Ibilbidea nekazaritza lursailen arteko bide batetik doa, eta igoera txiki batean Arlabango Portura garamatza, Araba eta Gipuzkoa arteko mugara. Bidean geltoki zaharrak bisitatuko ditugu eta aniztasun eta edertasun handiko espazio naturalak behatu ahal izango ditugu.

Ibilbide hau hurrengo bien kontrako noranzkoan doa eta esan bezala Gipuzkoa aldera doa. Ez da desnibel handiko etapa bat, baina luzera dezentekoa da. Ibilbide osoko zati bakarra egitea izan liteke irisgarriagoa izateko ideia. Esaterako, Durana eta Urbina edo Legutio arteko zatia, 5km eta 7km, hurrenez hurren. Baita Urbina eta Arlaban artean, baina desnibel gehiena 6km-tan biltzen den tokian.

Gasteiz-Laminoria Tunelaren etapa: XIX. mendean zehar, trenbide proiektu bat bultzatu zen eta horren bidez Bilbo eta Gasteiz Durangotik lotzeko asmoa zuten bide estuko trenbidea erabiliz. Juan José eta Joaquín Herrán izan ziren, ezin konta ahala atzerapausoa gaindituz, bi ataletan burutu zen obra honen arkitektoak; Gasteiztik Mekoaldera (1919) eta Arabako hiriburutik Lizarrara (1927). Linea honek 1967an amaitu zuen bere ibilbidea eta ordutik orain arte azpiegitura gehiena desmuntatu eta bere ibilbidea berritu egin da bidaiatzeko eta gozatzeko.

 Ibilbide honek 19,3km ditu, baina irisgarriena Otazu eta Trokoniz artean doana da. Geltoki zaharrak zeharkatzen ditu eta Trokoniz herriaren ondoan dagoen tunelean amaitzen da. 6km-ko luzera lineala du, lehen Vasco-Navarro zihoazen legar-bideetan apenas desnibelarik.        

Laminoria-Acedoko tunelaren etapa: Euskal-Nafarroa Trenbidearen ibilbide zaharrak Arabako Mendiaren bihotz berdea zeharkatzen zuen Lizarrarako noranzkoan. Geografia malkartsu honek balio naturalistiko handiko parajeak ezkutatzen ditu, hala nola Izkiko Parke Naturala, Entzia edo Ega-Berroi ibaia. Azken hau gure bidaia-laguna izango da, eta bere ertzean eraiki ziren eta euren kaleetan zehar ibiliz ezagutu ditzakegun historia luzea duten herriak aurkeztuko dizkigu.

33,8 km-ko etapa honen zatirik gomendagarriena erdiko zatia izango litzateke, bertan hainbat tunel biltzen diren. Tarte hau Santo Toribiotik Antoñanara abiatuko litzateke, Maeztu eta Atauritik igaroz. Luzera 10 kilometrokoa izango litzateke, nahiz eta ibilbidea igarotzen den aipatutako herrietatik edozein utzita murriztu daitekeen. Noski, ez dago aldapa nabarmenik, nahiz eta puntu batzuek zailtasuna areagotu dezaketen.

Arabako herriak.com webguneak eduki guztia biltzen du.

‘Arabako Herriak. Amonekin bilobentzat’ proiektu berri bat da, turismoa eta kultura zabaltzeko sortua. Helburua Arabako herri nagusien natura-, ondare- eta gastronomia-erakarpenak modu desberdin eta original batean ezagutaraztea da, eta tokiko memoria aztertzea amonen ahotsen bidez.

Proiektu berezi hau hamaika gida-koaderno argitaratuz gauzatzen da. Hauek Añana, Amurrio, Artziniega, Asparrena, Barrundia, Kanpezu, Bastida, Peñacerrada, Agurain, Valdegovía eta Maeztu udalerriei buruzkoak dira, eta katalogo hau pixkanaka osatzen eta zabaltzen joango da.

Ekimen honek Arabako herrien historia eta turismo-erakarpen nagusiak ezagutzeko aukera emateaz gain, ondare immaterial bat berreskuratu eta zabaltzen du. Ondare hau funtsezkoa da belaunaldi gazteenei transmititzeko, mundu globalizatu batean: ohiturak, kirolak, gastronomia, istorioak, jaiak, aisialdia...

‘Arabako Herriak. Amonekin bilobentzat’ proiektuak bisitariei tresna baliotsu bat jartzen die eskuetan, Arabako herri txikietatik beste begirada batekin, sakonago eta lasaiago, bidaiatzeko eta hauek bisitatzeko. Modu aberasgarriagoan gozatzeko aukera ematen du, gure amonen memoria gida izanik.

Nolakoak ginen? Nolakoa zen orduko bizitza? Zer harritzen die bilobei? Galdera horiei eta beste batzuei erantzuten diete gida-koadernoek. Horretarako, amonen eta biloben ahozko testigantzak, eta tokiko kronistaren dokumentazioa erabiltzen dira. Informazio erakargarri, berritzaile eta original hori irudi historiko eta gaur egungoekin lagunduta aurkezten da.

Lehenengo atal hau osatzen da bigarren kapitulu batekin, non udalerri bakoitzeko hamar "ezinbesteko" jasotzen diren. Atal honek bertako ondare historiko eta natural nagusiak (tenplu eta santutegiak, gazteluak, ibilbideak, paisaia bereziak…) eta ondare immaterialak (ohiturak, lanbideak, gastronomia…) deskribatzen ditu.

Horrela, bertakoak diren eta beren herriak ondo ezagutzen dituztenen kontakizunekin, Arabako landa-eremuaren ondare material eta immateriala ezagutzen dugu. Elementu edo espazio batzuk ezagunak dira eta Arabako ohiko turismo-ibilbideen parte dira, baina beste batzuk jendearentzat benetako harribitxi ezezagunak dira. Ezagutzeko prest?

Hemen "ezinbesteko" horietako batzuk aipatzen ditugu:

Gaubeako eremutegi misteriotsuak
Udalerri honetan ermitauen 18 kobazulo daude, eta bisigodoen garaian bakardadea, isolamendua eta otoitza aukeratu zituzten bizitzeko modu gisa. Pinedo, Corro, Tobillas, Barrio, Quejo edo Villanueva herrietan aurki daitezke.
 

Antoñana eta pasabideak
Erdi Aroko Antoñana hiribildua oso leku ederrean dago, Arabako Mendialdean. Gaur egun etxebizitzak diren harresiek, pasabide ilunek eta XVII. mendeko kartzela zahar batek osatzen dute ezinbesteko honen argazkia. Gainera, Vasco-Navarro Trenbidearen Bide Berdearen interpretazio zentroa dago.
 

Urizaharra: Erdi Aroko atea eta artisau-okindegia
Gasteiz eta Arabako Errioxa arteko erdibidean, Urizaharra bisitatzen duena txundituta geratzen da Erdi Aroko ate ikaragarriarekin, tamaina handiko bi dorretxok lagunduta, baina baita Alonso familiak XVIII. mende amaierako errota zahar batean egiten duen artisau-ogiaren kalitatearekin ere. Bi txori tiro batez.

 

Barrundia, hondartza ala mendia?
Arabako herri txiki honetan bi aukerak hauta ditzakezu edo, zergatik ez, konbinatu: Erdi Aroko Gebarako gazteluaren aurriak dauden 700 metroraino igotzea eta ondoren atseden hartzea bainu lasaigarri batekin edo Garaioko Parke Probintzialaren barruko hondartzetan eguzkia sartzen gozatuz.

Amurrio... zorabiozkoa
Nerbioi Jauziak sortzen duen bertigoa, Espainiako ur-jauzirik altuena, 200 metrotik gorako erorikoa duena, eta horren oinarrira Delikako Bide Berde ederretik irits gaitezke, izen bereko herritik. Txakolina dastatu eta eskualdeko dorretxeak ezagutu behar dituzu.

 

Añana eta munduko fabrikarik zaharrena
Gatz Harana da. 7.000 urte daramatza gatza ateratzen, Mediterraneo itsasoan baino zortzi aldiz gatz gehiago isurtzen duen iturburu bati esker. Harana bisitatzen duenak munduko espazio historiko, arkitektoniko, natural eta geologiko berezienetako batekin egiten du topo.

Artziniega Erdi Aroa da
Artziniega zeharkatzea Espainiako iparraldeko Erdi Aroko alde ederrenetako bat eta hobekien kontserbatuta dagoena zeharkatzea da, kale paraleloak dituen muino batean kokatutako egitura klasikoarekin: Goikoa, Erdialdekoa eta Behekoa, elkarren artean kantoien bidez komunikatuak. Izan ere, Monumentu Multzo Historiko Artistikoa da.

Gainera, lehen mailako museo-eskaintza du, Museo Etnografikoa eta Santxotena Museoa erreferentzia gisa hartuta.

 

Asparrena, industria eta natura elkartzen diren tokia
Bere garaian Siderurgia de San Pedro de Araya izan zena, 1848an sortua, Arabako lehen siderurgia-fabrika eta Euskal Herriko bigarrena, udalerri honetako industria-hondakin adierazgarrienak dira. Handik oso gertu, Aizkorri-Aratz Parke Naturalaren magalean, Zirauntza ibaiaren iturburu den bidexka ederra dago.

 

Agurain eta bere erronda-pasabideak
Harresiz inguratutako hiribildu eder honek, monumentu-multzo izendatua, pasealeku xarmangarria eskaintzen du bere itxituran eta gotorleku-elizetako erronda-pasabideetan zehar. Santa Maria gotorleku-eliza nabarmentzen da, halaber, koru platereskoari atxikitako Karlos V.aren armarri inperialagatik eta Lope de Larrearen erretaula handiagatik.

 

Bastidak ardo usaina du
Bertako upeltegiak ezinbestekoak dira, zalantzarik gabe, eta horietako edozeini bisita egitea egokia da ardoen kalitateagatik eta eskaintzen dituzten esperientziengatik: Remelluri, Bodegas y Viñedos Labastida, Mitarte, Marqués de Carrión, Finca de La Rica, Señoría de Arana, El hombre Orquesta, Bodegas Quintana... Baina badira gehiago: jauregiak, etxetzarrak eta 50 ezkutu... jarraitzeko.

Maeztu, jaungoikoaren xarma. Harrizko etxe izugarriak, Maestutarren etxearena izan zen jauregiak bere armarriekin, Gurutze Santuaren Asmakuntzari eskainitako XV. mendeko eliza eta papamoskak dituen erlojua, zortzi tutuen iturria eta Vasco-Navarro trenbidearen geltoki zaharra ezinbesteko paseo historiko eta kultural baten parte dira.

Webguneak (www.arabakoherriak.com) koadernoen informazioa osatzen du eta beste atal gehigarri batzuk eskaintzen ditu, hala nola biodibertsitateari buruzko sekzio bat, herrien inguruko animaliak erakusten dituena.

Proiektua Inma Roiz idazle eta antropologoak eta Itziar Herrán turismo kazetariak sustatu dute, Arabako Foru Aldundiaren Turismo Sailaren, Eusko Jaurlaritzaren eta tokiko erakundeen laguntzarekin.

Varona Dorrea-Jauregia (XIV. mendea), Villanañe herrian kokatua, adibiderik onena da. Araban hobekien kontserbatzen den multzo gotortua da eta lubanarro bat gordetzen duen bakarra. Monumentu Nazional eta Multzo Historiko-Artistiko Monumental gisa sailkatzea ez da harritzekoa.

Oso gomendagarria da bere barrualdea urte osoan zehar doan bisita gidatu baten bidez ezagutzea. Eraikin honetan sartzeak bost mendeko historian zehar 'bidaiatzeko' aukera ematen du: baldakin oheak, Sevillako Kartutegiko baxeraz eta Bohemiako beira-ontziz betetako armairuak, inkunableak, piano zutik...

Handik gutxira, Gasteiztik gertu, Mendozako Dorrea (XIII. mendea) miretsi dezakegu, izen bereko herrian kokatua. Iñigo Lopez de Mendozak Oñacinotarrekin batera borrokatu zuen, Gaztelaren aldekoak, eta gotorleku hau eraikitzeko agindua eman zuen Ganboinoren alde, Nafarroaren aldekoak, babesteko.

Mendoza Dorrea 25 metroko harresi batez inguratuta dago albo bakoitzean, eta lau dorre ditu bere hegalak babesten. Mendozako egoitza izan ondoren, kartzela gisa erabili zuten, eta geroago, zaharberritu ostean, museo bat izan zuen. Gaur egun kanpotik baino ezin da gozatu, baina bisita bat egitea merezi du, zalantzarik gabe.

Gure ibilbidea Murgako dorrearekin amaitzen da, leinuaren sortzaile Juan Sánchez de Murgaren aginduz XIII. mendean eraikia, Aiarako haranaren bihotzean. Izoria ibaia zeharkatzen duen zubia multzo monumentalaren parte da, hau ere XVI. XVI eta harresi txiki baten aztarnak. Jabetza pribatua, bisita gidatuak eskaintzen ditu.

Arabako gaztelu, dorre eta Erdi Aroko hiribilduei buruzko informazio guztia www.alavaturismo.eus helbidean.

Araban gozatzeko plan gehiago www.alavaturismo.eus

Izki Golf da corona-apaingarri eta deskribapen hori betetzen duen zelaia. Izki parke naturalaren ondoan kokatuta, jabe publikoko gazte bat da eta Severiano Ballesteros-en diseinatutako zazpi kilometroko ibilbide ikusgarria eskaintzen die zaleei.

98 hektareako azalera duen bere instalazioak, 18 hongo eta 74 par, publiko osoarentzat irekita daude eta ezinbestekoa da sozio-txartelik izatea hango bide zabalez eta ozebero eta haritzak dituzten zuhaitz-txorok ikusteko. Bere trazadurak golf-a esperientzia ahaztezina bihurtzen du.

Izki Golf 2021ean Espainiako golf zelai onena izan zen kalitate-prezio ratioari dagokionez.

Beste hiru golf zelaiak pribatuak dira. Larrabea, Albertia mendia ipar-haizearen babesean dagoen lursail batean kokatuta dago eta Urrunaga eta Ullibarri urtegi ikusgarriak ditu ikusteko. 18 hongoz osatutako ibilbidea basoetan, ibaietan eta larreetan zehar doa.

Zuia Gorbeia mendia eta bere izeneko parke naturalaren oinean kokatzen da. 5.606 metroko ibilbidea eta 9 hongo ditu, oso laua eta 17 hektareako azalera duen basoetan, haritz, pinudi eta haginetan, eta naturako lakuek beharrezko zailtasun ukitua ematen dute.

Golf Júndiz, bere aldetik, 9 hongo par 3 eskaintzen ditu, 90 eta 150 metro bitarteko distantziekin, eta guztien mailarako egokituta. Bere ibilbidea, laku eta ibai naturalekin, atsegina da hasiberrientzat eta bikaina markako golfarientzat.

• Laguardiako Aintziraren Multzoa
  

AIZKORRI-ARATZ PARKE NATURALA

Espazio honek mendilerro luze bat barne hartzen du, Ekialde-Mendebal norabidea duena, Euskal Herriko mailarik altuenak biltzen dituena (Aitzuri, 1.550 m) eta Kantauri isurialdearen eta Mediterraneo isurialdearen arteko muga dena, Lurralde Historikoak bereizteaz gain. Araba eta Gipuzkoa.

• Aizkorri-Aratz Parke Naturala

La Leze koba:70 bat metroko altuera duen barrunbe izugarri honek milioika urte daramatza Artzanegi errekaren igarobideak zizelkatu eta abentura kirolen eta bereziki eskaladaren zaleak gozatzen ditu. Haitzuloaren bokalera iristeko bi ibilbide posible daude. Ibai ertzean dagoen lehenengoak estutu egiten den puntu bat du eta pixka bat konplikatua da. Lehenengoaren gaineko bigarrena ibaiaren goiko partetik doa basoan zehar, nabigatzeko errazagoa dena. Biak La Leze parkearen eta aparkalekuaren ondoan hasten dira, non mahai eta atsedenleku batzuk dauden. Ibilbidea oso laburra da 300 metrokoa.

• La Leze koba

 

Beste aukera batzuk: Parke natural honetako ibilbide gehienak bide estuez edo malda handiz osatuta daude. Baina inguru osoan zehar parkearen ondoko herri desberdinak lotzen dituzten legar basoko pistak daude, hala nola Zalduondo, Araia, Albeniz, Ilarduia eta Egino. Aukera hauek irisgarriagoak dira, egoera hobean dauden errepideak direlako, zabalagoak eta malda gutxiagokoak.

GORBEIA PARKE NATURALA

Parkearen buru Gorbeia mendi mitikoa eta bere gurutzea da, gailurra koroatzen duena. Mendi hau Arabako eta Bizkaiko garaiena da eta euskal herritartasunaren ikurtzat hartzen da. Gainera, bere magaletan ezohiko paisaiak ezkutatzen dira, Itzina mendigunea esaterako, horma ia bertikalak dituena; Mairuelegorretako kobazuloak, zeinen galeriak Euskadiko sakonenetakoak dira; eta pagadi handiak.

• Gorbeia Parke Naturala

Nerbioi Saltoa: Hainbat ibilbide daude Nerbioi Saltoa ikusgarrira iristeko, baina horietako askok zailtasun edo luzera handia dute. Arabako Delika herritik abiatzen den ibilbidea aukera irisgarriagoa da, behe-jauziaz gozatzeko aukera ematen baitu. Aukera honek 4 km joan-etorriko ibilbide lineala eskaintzen du, legarrezko pista batez ere laua.

IZKIKO PARKE NATURALA

Izkiko Parke Naturalak, 1998an izendatua, 9.473 hektareako azalera du eta paisaia aniztasun izugarria eta altxor natural eta kultural amaigabeak ditu. 15 ibilbideko sareari esker, ibiltariari Izkiko Parke Natural honetako paraje ederrak ezagutzeko, bertako flora eta fauna behatu eta lurralde honetan bizi izan ziren eta bizi diren gizakien tradizioak eta kulturak baloratzeko aukera ematen du.

• Izkiko Parke Naturala

1.Bujandako bidea (3,6 km, 109 m): Korresetik Bujanda herrirantz abiatzen den bidea. Ibilbidea duela ia 100 urteko Aranbaltzako presaren ondotik igarotzen da eta gero ibaiaren ibilgua jarraitzen du. Ibilbidearen amaieran arroila zabaltzen da Bujanda inguruan laborantzaz eta heskaiez okupatutako eremu irekiago bati bide emanez. Bi herrien arteko sakantik igarotzen den ibilbide lineal beherakorra.

3.Ullibarri bidea (4km, 109m): Bidea Korres herriaren hegoaldeko eremuan hasten da, pista bat hartzen du eta bertan Peñako Andre Mariaren ermita ikusten da. Ondoren, urki batetik igaro eta Izkiko marojalaren ateetara iritsiko gara. Amaieran, Yermanda ibaiaren puntua zeharkatuko da El Cura pagadira iristeko. Ibilbide gehienbat laua, ibilbidearen zati handi batean pistetatik doana.

4.Renabar ibilbidea (4km, 109m): Bide hau Kanpezuko San Erroman irten eta altitudean jaisten da laborantza soroen inguruan basoan sartu arte. Ibilbidea Izki ibaira hurbiltzen da. Ibilbide lineala, gehienbat baso-pista dena, bideetatik doan azken zatia izan ezik.

6. El Paseoko ibilbidea (2,1 km, 54 m): Urturi eta Quintana arteko basoan barrena doan ibilbide txikia da. Ibilbidea, batez ere pagoz eta gorostiz osatuta dagoen basoan zehar doa, hartxintxarrezko pista batetik Quintanaraino, XVII. mendearen hasieran eraikitako Kontzezio baseliza dagoen tokira. Ibilbide lineala da, beraz, ibilbide osoa 4,2 km-koa izango litzateke.

9. Los Molinos Bidea (2,9km, 108m): Uriarte herrian hasten den ibilbidea da, gaur egun hondatuta dagoen XVI. Ondoren, Markinez ibaiak jarraitzen du hondatutako Markinez errota dagoen zubitik zeharkatu arte. Bidean, ibilbidearen zati bat bide bihurtzen da berriro hartxintxarrezko pista batera atera arte.

12. Sarrondo Bidea (4,3km, 145m): Maeztu eta Apellaniz arteko ibilbidea, soro eta basoetatik igarotzen dena. Gainera, La Toba edo El Cañaveral izeneko aintzira txiki bat ikusi ahal izango duzu ibilbidean zehar.

• https://alavaturismo.eus/es/salto-del-nervion 
• https://alavaturismo.eus/es/cascada-de-gujuli  

2. Gasteizko Hiri Berdearen Ezkila

Duela urte batzuk, Gasteizek apustu handia egin zuen berdearen alde eta apustua arrakastatsua izan zen. Ingurumen hezkuntza programa ezartzeaz gain, hiru sari jaso ditu hirian: European Green Capital (Europako Hiri Berdea) 2012an; Global Green City (Hiri Berde Globala) 2019an; eta hirugarren bat, ukigarriagoa: ia 32 kilometroko hiri-ezkila natural bat, hiria inguratzen eta babesten duena.

700 hektarea baino gehiagotan zehar oinez ibili, korrika egin edo pedalei eragin daiteke, baina, batez ere, naturarekin bat egiten da.

Hiri Ezkila honetan sei parke daude, hezegune eta tamaina desberdinetako basoek osatutako birika natural bat eratzen dutenak. Txorien eta faunaren behatokiak ere badaude, arnasa hartzera eta hiri paradisu honetaz bustitzera gonbidatzen dutenak.

Barruan bi txoko ezinbestekoak dira:

• Armentia basoa, bertako arteak ugaritasunez dituen gunea. Hiri erdigune eta Gasteizko Mendiak artean kokatua dago, udaberri garaiko erromesaldi tokia izanik.
• Salburuko hezeguneak. Hainbat urmaelz osatua dago, bidez bide konektatuta eta larre heze, makal eta haritz txiki batez inguratutako eremua da. Ataria da interpretazio zentroa.

• https://alavaturismo.eus/es/anillo-verde 

3. Entzia Mendilerroa

Probintziaren ipar-ekialdeko ertzean, Urbasa mendilerroaren apendize gisa, Entzia altxatzen da, Arabako Lautadara eta Aranako haranera malda handiak dituen ahizpa txikia. Kareharrizko erliebeak forma bitxiak sortu ditu, Arno eta Katarriko labirintoak bezala, txikienentzat liluragarriak diren ibilbide magikoekin.

Mendilerro honek harrapari, ugaztun eta anfibioentzako babeslekuak ditu. Udazkenean, urteak dituzten pagoak oihal gorriz eta horiz janzten dira.

Sarrera nagusia Opakuako Portutik egiten da, baina hainbat bide daude altxor natural eta prehistorikoetara eramaten dutenak. Adibidez, Legaireko zelaietan menhir, tumulu, dolmen eta Wiltshireko Stonehengeren antza duen 5.000 urte baino gehiagoko zirkulu megalitiko txiki bat aurki daitezke.

Igoroin arroila eta Zarpia ur-jauziak ere bisita ezinbestekoak dira.

• https://turismo.euskadi.eus/es/espacios-naturales/sierra-de-entzia/aa30-12375/es/ 
• https://www.arabakolautada.eus/fichas/43/255/Sierra-de-Entzia-laberinto-de-Arno-y-campas-de-Legaire 

4. Izki Parke Naturala

Ibiltarien eta bizikleta zaleen artean inkesta bat egingo balitz, hego-ekialdeko Arabako Izki Parke Naturalak boto asko jasoko lituzke, haritz, arte eta urkiz betetako baso trinkoak eta BTT ibilbideak eskaintzen baititu.

Birdwatching-aren (ornitologia turismoa) erreferentzia da eta erronka bat da bertan bizi diren piko txikia eta zazpi okil espezie aurkitzea.

Korres da parke interesgarri honen interpretazio zentroa, eta bertatik Izkiko arroilara eta Bujandara irits daiteke. Ibaiaren foz ikusgarria eta jolas gune bat familian gozatzeko gonbita dira. Bere inguruan, Laño, Faido eta Marquínezko eremita kobak, Arluzea arroilak eta Peñacerrada herri medievala ere bisita merezi dutenak dira.

• https://izkiparkea.eus/eu/ 

5. Guardia lakuak

Errioxa Arabarreko ardoaren hiriburuen artean, beste likido bat dago: ura. Lau aintzirak Guardia Babes Biotopoan kokatzen dira, balio geologiko eta biologikoko hezegune garrantzitsu bat. Natura 2000 Sarearen parte da eta Nazioarteko Garrantzi Hezegune gisa sailkatuta dago.

Bertan, katalogo baterako moduko hegaztiak aurki daitezke: ahate urdinak, foak, murgilariak, blakak eta zingira belatzak. Martinetak eta garza grisa eta inperialen kolonia bat ere badago, karrizaletan finkatua duela hamarkadak.

Prismatikoak eramanda, haien mugimenduak ikusi daitezke.

Ur orriak eta bideak mahastien itsasoaren artean eta Kantabria mendilerroaren begiradapean daude.

• https://alavaturismo.eus/es/complejo-lagunar-de-laguardia 

6. Barruko hondartzak Landa eta Garaio

Nork esan zuen Arabak ez duela hondartzarik? Barne itsaso hiruk Araba freskatzen dute, hondartza ideala ibilaldiak, arrantza, kirolak eta uda egunean bainua hartzeko. Arabako hondartzek bandera urdina dute, beren ur eta zerbitzuen kalitatea bermatzen dutena.

Landa hondartza, Gasteiztik 20 minutura, izen bereko parke probintzialean dago eta atseden eta bainu gune atsegina eskaintzen du, berdegune eta zuhaitzen artean, eta inguratzen duten mendi ikusgarrien bistarekin.

Ullibarri-Gamboa urtegiak beste bi barne hondartza gordetzen ditu Garaio parke probintzialean: Garaio Ipar eta Garaio Hego hondartzak. Hondartza hauek guztira 2.600 metroko barne litorala osatzen dute, itsas hondartza askok baino gehiago.

43 kilometroko ibilbide bat urtegi honen inguruan dabil eta oinez edo bizikletaz egiteko gonbita da. Bere pantailetan, kayak, ur eskia eta bela ere egiteko aukera dago. Ahaztu gabe prismatikoak: Mendixur Ornitologia Parkea etapa liluragarri bat da.

• https://alavaturismo.eus/es/playas-de-interior-y-embalses

7. Valderejoko Parke Naturala eta abentura Sobronen

Bederatzi ibilbide erakargarri zeharkatzen dute Arabako mendebaldean dagoen Valderejo Parke Naturala, malda handiko mendiek inguratutako haran zabal baten barruan. Purón ibaiaren arroila, leku honetako altxor paisajistikoa, zalantzarik gabe erakargarriena da.

Bere harkaitzetan kokatzen den fauna anitzen artean, Euskal Herriko sai arre kolonia handiena nabarmentzen da.

Lalastran dagoen Parketxea edo Parkearen Etxeak parke natural honek dituen ingurumen eta kultura balioei buruzko informazioa eskaintzen du; izan ere, 1992an Arabako lehen parke naturala izendatu zuten. Gainera, Turismo Kalitatearen Q-a duen lehen espazio babestua da.

Oso gertu (15 minutura autoz), abenturazaleek asebete egingo dituzte beren desioak Sobron espazio naturalean, non kayak, paddle surf, zaldiz ibilbideak, arkua jaurtiketa edo via ferratak bezalako abentura jarduera desberdinez gozatu daitekeen.

• https://valderejoparkea.eus/eu/

Gujuli edo Goiuri ur-jauzia Gujuli herrian dago Gorbeiako Parke Naturalaren ertzean, Arabako hiriburutik 30 bat kilometrora. Ur-jauzi hau Oiardo ibaira bat egiten duten Jaundi eta Basabe erreken urak osatzen dute, 100 metroko jauzia sortuz. Arabako garrantzitsu eta ikusgarrienetako bat.

Gojuli herrira Altubeko gailurretik Izarratik barrena Urduñako errepidea jarraituz irits daiteke. Bertara iritsita, aparkalekutik begiratokira 15 minutuko ibilaldi bat izango duzu itsaslabar kolosal honetaz gozatzeko.
 

Informazio gehiago Gorbeiako Parke Naturalean

Agurain eta inguruko herri historikoa

1256an Agurain herri zaharrean sortua, Erdi Aroko hiribildu honek hiru kale paraleloz osatutako hirigune historikoa du, bere harresia sendotzen duten bi gotorleku-elizak muturretan: Santa Maria iparraldean eta San Juan hegoaldean. Inguruko herrietan trikuharri pare bat daude eta bertatik bide batzuk ateratzen dira. Gainera, Opakua gertu dago Entzia-Iturrieta Parzoneria barruan. Aldaparik gabeko ibilbide sinple pare bat daude baina bide batean edo zelaian daude. Hauek Iturbaz presatik edo Legaire zelaietatik barrena ibilbidea izango litzateke.
 

Informazio gehiago Visit Lautadan

Informazio gehiago araba.eus-en

Berantevilla basabidea

Ayuda eta Zadorra ibaien ertzean, abelbide zahar honek ibilaldi erraz bat eskaintzen digu Araba eta Burgos arteko mugaraino. Ibilbide lineala da lurrezko eta hartxintxarrezko errepideetan zehar, 4,1 km-ko luzera, 8,2 km-ko joan-etorria.
 

Informazio gehiago Ibilbide Berdetan

Maroñoko urtegia

Maroñoko urtegia, izen bereko herrian kokatua, Aiarako udalerrikoa, Sierra Salvada mendilerroak babesten du, Arabako iparraldeko haran honen gainetik altxatzen den malda pikoz eta harkaitz bertikalez. Leku eder honek belardi berdez inguratutako gune zabal zabalak ditu.

3,4 km-ko ibilbide zirkularra dago, gehienbat laua, presa eta Maroño herriaren zati bat zeharkatzen duen urtegiaren inguruan, pista eta hartxintxarrezko bideak asfaltoarekin uztartuz.
 

Informazio gehiago Basque Mountains-en

Araba, bere paisaia naturalak, xarma eta historia duten herriak eta gastronomia ezagunak elkartzen dituen lurraldea, ihesaldi erromantikorako helmuga paregabea da. Naturaz eta kulturaz inguratutako eguneroko estresetik deskonektatzeko helmuga baten bila bazabiltza, Arabak bere txoko intimo eta erromantikoenekin harrituko zaitu. Mendietara begira dauden landetxeetatik, izarpeko afarietara eta mahastietako ibilaldietara, hemen dituzu zenbait ideia Euskal Herriko hegoaldean esperientzia erromantiko ahaztezin bat bizi dezazun.

1. Izarpeko gaua Aranako Haranean landa-etxe batean

Aranako Harana, Arabako Mendialdean kokatua, lasaitasuna eta naturarekin harreman zuzena bilatzen dutenentzat leku magikoa da. Gasteiztik kilometro gutxitara, baso eta mendiz inguratuta dauden landa-etxe txikiak aurkituko dituzu. Imajinatu goizean txorien kantua eta haizearen doinua entzutea, arratsaldean mendian ibilaldi bat egitea edo ibaiertzean paseatzea. Gauean, izarrak distira betean agertzen dira eta afaririk bereziena izan dezakezu kandelen argitan zure landa-ostatuko terrazan, zeru izartsua miresten duzun bitartean.

2. Esperientzia gastronomikoa Gasteizen

Jatekoa maite baduzu, Gasteizek esperientzia gastronomiko paregabea eskaintzen dizu. Jatetxeek dastatzeko menuak eskaintzen dituzte giro bero eta atseginean, afari erromantiko baterako aproposak. Hiriko alde zaharrean, euskal tradizioa eta ukitu modernoak uztartzen dituen sukaldaritza-eskaintza duten jatetxeak aurkituko dituzu. Afalostean, Erdi Aroko hiriko kale harriztatuetan paseatzea baino gauza hoberik ez dago.

3. Rioja Alavesako herrien xarma ezagutu

Rioja Alavesako mahastiak ihesaldi erromantikorako eszenatoki perfektua dira. Imajinatu udazkenean urrezko edo udaberrian berde koloreko mahastien artean ibiltzea, Espainiako ardogintza garrantzitsuenetako bat ezagutzen duzun bitartean. Eskualde honetako herri asko, hala nola, Guardia edo Bastida, ipuin bateko bazterrak dirudite, harri-lubetazko kaleekin eta familiako upeltegiekin, non ardo dastaketa pribatuak egin eta mahastiak bisitatu ahal izango dituzun. Paisai hauek lasaiak eta ederrak dira, eta bikotekidearekin eguna gozatzeko aproposak dira.

4. Aizkorri-Aratz Parke Naturalean erlaxatu

Mendia eta mendi-ibilaldiak maite dituzten bikoteentzat, Aizkorri-Aratz Parke Naturala ihesaldi erromantikorako leku aproposa da. Ibilbide ezberdinetako aukerak ditu, eta horien bidez mendiko, basoko eta zelaietako paisaia ikusgarriak deskubritu ahal izango dituzue elkarrekin. Ausartzen bazarete, Aizkorri mendira igotzea ibilbide enblematikoenetakoa da eta gailurretik panoramika ikusgarria ikusiko duzu. Argazki ahaztezina ateratzeko toki ezin hobea izango da bikotekidearekin.

5. Uribarri-Ganboako urtegitik paseoa

Uribarri-Ganboako urtegia, bere ur lasaiekin eta paisaia naturalarekin, bikotekidearekin ur ertzean egun erromantiko batez gozatzeko leku paregabea da. Urtegiaren inguruko ibilbide zirkularra egitea aukera paregabea da, ingurune ederraz gozatuz. Bi aukera nabarmentzen dira: 13 km-ko ibilbide bat Garaio eta Azua artean, familientzat aproposa, eta beste 45 km baino gehiagokoa, urtegi osoa inguratzen duena, erronka handiagoa nahi dutenentzat. Oinez egin daitekeen arren, jende gehienak bizikletaz egitea aukeratzen du, desnibel handirik ez dagoelako eta bidea erosoa delako. Gasteiz inguruan bizikletan ibiltzeko gune ezagun bat da.

6. Zuhaitzen hiria bisitatu: Gasteiz

Hirian bertan ihesaldi erromantikoa egin nahi baduzu, Gasteizek asko du eskaintzeko. Hiriko erdigunea, arkitektura erdi aroko eta modernoaren nahasketarekin, eskutik helduta ibiltzeko eta txoko xarmangarriak deskubritzeko aproposa da. Plan lasaia bilatzen baduzu, Florida Parkea paseatzeko leku bikaina da, edo Anillo Verde, hiri osoa inguratzen duten parke periurbanoen multzoa, non bizikletaz edo oinez paseatzea plan erromantiko zoragarria izan daitekeen.

Araba ihesaldi erromantikorako helmuga ezin hobea da, bere paisaia naturalen lasaitasuna, kultur aberastasuna eta gastronomia bikaina uztartzen baititu. Mahastien artean egun lasaia igaro nahi baduzu, landa-etxe batean izarpean gau bat pasa edo Gasteizen afari intimo bat egin, Arabak bikote bakoitzarentzako zerbait berezia du. Egin maletak, hartu zure maitearen eskua eta bizi ihesaldi erromantiko ahaztezina Euskal Herriko bazter magiko honetan!

Ibilbide hauen eta beste askoren xehetasun guztiak aurki ditzakezu www.alavaturismo.eus webgunean.

Plan hauek guztiak eta askoz gehiago www.alavaturismo.eus -en.

Aiara, Lautada, Mendialdea, Añana, Gorbeialdea eta Arabako Errioxa Arabako eskualdeak dira.

Alava Medieval programazio erakargarri bat eskaintzen du Araba erromanikoaren ondarea interesatzen zaien bisitarientzat. Salvatierra Turismo Bulegoak (945 30 29 31) gidatutako bisitak eskaintzen ditu Alaitza eta Gazeo herrietara.

Gomendio orokorrak Arabako ur-jauziak bisitatzeko:

• Oinetako onak eraman: Ur-jauzi horietako askok ibilaldiak behar dituzte lur irregularretan zehar, eta, beraz, funtsezkoa da oinetako egokiak eta erosoak eramatea.
• Berrikusi klima: Ur-jauziak bisitatzeko unerik onena euriteen ondoren edo udaberriko izotza urtzean izaten da, ur emaria handiagoa denean.
• Zaindu ingurua: Araba edertasun natural handiko eremua da, beraz, gogoratu bertako flora eta fauna errespetatzea eta zure hondakinak zurekin eramatea.
• Kontsultatu zailtasun-maila: Ibilbide batzuk zorrotzagoak izan daitezke, eta, beraz, esperientzia handiko mendi-ibilia ez bazara, ziurtatu ibilbidea zure mailara egokitzen dela.

Araba mirari naturalez betetako lekua da, eta ur-jauziak abenturazaleei eskaintzen dien altxorrik handienetako bat dira, zalantzarik gabe. Ibilaldi lasai baterako edo ibilaldi desafiatzaileago baterako tokiren bat bilatzen baduzu ere, Arabako ur-jauziek ez dizute huts egingo. Ausartu horiek aurkitzen!

Gorbeiako Parke Naturalari buruzko informazio gehiago hemen aurki daiteke.

Landa-turismoko jarduerak

Arabako landa-turismoak praktika jasangarriak sustatzen ditu, ingurumena kontserbatzearen eta tokiko produktuak sustatzearen aldeko apustua egiten duten ostatuen eskaintzaren bidez. Landa-ostatu horietako askok energia berriztagarriak, birziklatzeko praktikak eta hurbileko elikagaien hornidura erabiltzen dituzte. Hainbat jardueratan parte hartzea, hala nola frutak biltzea, baserrietara bisitak egitea edo produktu tipikoak egitea, modu bikaina da lurrarekin konektatzeko eta tokiko nekazariei laguntzeko, landa garapen jasangarria sustatzeko.

Ekoturismoko esperientziak

Arabako ekoturismoko proiektu esanguratsuenetako bat Añanako Gatz Harana da, historia eta ingurumenaren kontserbazioa uztartzen dituen paisaia natural eta kultural paregabea. Gune hau ezaguna da milaka urteko tekniken bidez egindako artisau-gatzaren ekoizpenagatik. Gainera, haranak ibilbide gidatuak eskaintzen ditu, bisitariei gatzaren ekoizpenaren jasangarritasuna eta ondare horrek ingurune naturalean duen garrantzia erakusteko. Esperientzia horrek antzinako tradizio bat ezagutzeko aukera emateaz gain, ekoturismoak baliabide naturalen kontserbazioan nola lagun dezakeen ulertzeko aukera ematen du.

Añanako Gatz Haranari buruzko informazio gehiago nahi izanez gero, bisitatu hemen.

Tokiko gastronomia jasangarria

Arabako gastronomiak ere bat egiten du iraunkortasun-printzipioekin. Probintziako jatetxe askok tokiko eta sasoiko produktuekin lan egiteko konpromisoa hartu dute, eskualdeko nekazari eta ekoizleei lagunduz. Praktika horrek, osagai freskoak eta kalitatezkoak bermatzeaz gain, elikagaien garraioari lotutako karbono aztarna murrizten ere laguntzen du. Produktu freskoekin eta hurbilekoekin egindako plater tipikoekin gozatzea Arabako kulturan murgiltzeko modu goxoa da, jasangarritasunari laguntzen diozun bitartean.

Arabako gastronomia jasangarriari buruz gehiago aurki daiteke hemen.

Ekitaldi eta Jarduera Eko-Lagunkoiak

Urtean zehar, Arabak jasangarritasuna eta ingurumenarekiko errespetua sustatzen duten hainbat ekitaldi antolatzen ditu. Produktu ekologikoen azoketatik hasi eta birziklatzeari eta kontserbazioari buruzko tailerretaraino, ekitaldi hauek aukera ezin hobea dira komunitatean ikasteko eta parte hartzeko.

Turismo jasangarria ardatz hartuta, Arabak bere natura ikusgarriaz eta kultura aberatsaz gozatzera gonbidatzen ditu bisitariak, etorkizuna arriskuan jarri gabe. Mendi-ibiliak esploratuz, ekoturismoko ekimenetan parte hartuz edo bertako gastronomia goxoa dastatuz, ekintza bakoitzak probintzia paregabe honetako natura- eta kultura-ondarea babestu eta zaintzeko balio du. Ezagutu Araba modu kontzientean eta lagundu haren jasangarritasunari, haren mirari guztiez gozatzen duzun bitartean.

Natura-gune bakarra

Parkeak paisaia ikusgarriak margotzen ditu eta ingurune lasai eta baketsu bat eskaintzen du. Bisitariei eguneroko errutinatik deskonektatzeko aukera ematen die bide eta behatoki sare baten bidez, hasiberriek zein adituek hegaztien edertasunaz modu eroso eta eskuragarrian gozatzeko. Ibilian, Mendixurren bizi den fauna aberatsa aurkitzeak harrituko zaitu: ahateak eta lertxunak, harrapari espezie desberdinak eta paseriformeak, besteak beste.

Autogidatutako ibilbideak eta bisita gidatuak

Mendixur Hegazti Parke Ornitologikoa esploratzeko modurik onenetako bat bere ibilbide autogidatuen bidez da. Mapa eta prismatikoekin hornituta, gune natural honen barruan zure erritmoan murgil zaitezke, behatoki desberdinetan geldituz bertako hegaztien fauna miresteko. Hala ere, hegaztiei eta ekosistemari buruzko zure ezagutza sakondu nahi baduzu, gomendagarria da parkean eskaintzen diren bisita gidatu interpretatiboetan parte hartzea. Bisita horiek, adituek zuzendutakoak, Mendixurren bizi diren espezieei eta egiten ari diren kontserbazio-ahaleinei buruzko informazio baliotsua emango dizute.

Migrazioaren magia

Mendixur bisitatzeko unerik magikoenak, zalantzarik gabe, migrazio-garaian dira. Udaberrian, hegaztiek beren neguko helmugatik itzultzen direla ikusiko duzu, airea haien kantuez betez eta ikusmen-ikuskizun bat sortuz. Bestalde, udazkenean, hegazti migratzaile askok atseden hartzen dute parkean hegoalderantz jarraitu aurretik. Garai hauek aukera paregabea eskaintzen dute toki berean espezie anitz behatzeko, eta bisita bakoitza esperientzia desberdin bihurtzen dute.

Ondorioa

Mendixur Hegazti Parke Ornitologikoa hegaztien behaketaz gozatzeko eta naturarekin konektatzeko leku apartekoa da. Bere ibilbide eta bisita gidatu eskaintza zabalarekin, natura-gune honek bisitari guztien beharretara egokitzen da, esperientzia aberasgarri eta hezigarria eskainiz. Vitoria-Gasteizen edo inguruan bazaude, ez galdu Mendixur bisitatzeko aukera eta bertako hegazti-faunaren edertasunak liluratzen uzteko. Esperientzia paregabe hau bizitzera gonbidatzen zaitugu!

3. Museo interaktiboak: Kartak, zeramika eta ura

Hotz edo euritsu diren egunetarako, Arabak eskaintza kultural paregabea du, haur zein helduak liluratuko dituena. Gabonetako oporraldian, eskualdeko museoak espazio interaktibo eta hezigarri bihurtzen dira, familian gozatzeko aukera bikaina eskainiz.

Vitoria-Gasteizko Fournier Karta Museoak historiaren bidaia bat eskaintzen du XV. mendetik gaur egunera arte, munduko bildumarik garrantzitsuenetako batekin. Beste bisita ezinbesteko bat Eloxuko Euskal Zeramika Museoa da, non euskal zeramikaren prozesu artisaua zuzenean ikus dezakezun natur ingurune paregabean. Azkenik, Sobrongo Uraren Museoa aukera hezigarri eta dibertigarria da, uraren erabilera arduratsuaz kontzientziatzeko simulazioak eta jarduerak dituena, haur jakinminekin dituzten familientzat bisita ezin hobea.

4. Natura eta mendizaletasuna: Gabonetako abenturak

Gabon aktiboagoak eta naturaz inguratuta bilatzen dituztenentzat, Arabak neguko paisaia zoragarriak eskaintzen ditu, ipuinetatik ateratakoak diruditenak. Gorbeiako Parke Naturala, Euskal Herriko handiena, familian mendizaletasuna praktikatzeko aproposa da. Baso sorginduak eta elurrez estalitako paisaiek giro magikoa sortzen dute urte garai honetan. Gainera, ibilbide asko haurrentzat ere irisgarriak dira, eta horrek mendizaletasuna esperientzia dibertigarri eta aberasgarria bihurtzen du denontzat.

Beste aukera ikusgarri bat Nerbioiko ur-jauzia da, Iberiar Penintsulako altuena, 270 metroko altuerarekin. Gabonak bisitatzeko unerik onenetako bat dira, desizozte garaian edo eurite handien ondoren ur-jauziaren emaria bere mailarik gorenera iristen denean. Ur-jauzira eramaten duen ibilbidea erraza da eta familia osoarentzat egokia, hitzik gabe utziko zaituzten ikuspegi ikusgarriak eskainiz.

5. Gabonetako ekitaldiak eta tradizioak

Arabako Gabonak ez dira aire libreko jarduerekin eta kulturarekin bakarrik ospatzen, tokiko tradizioekin ere bai, jai hauei ukitu berezia ematen dietenak. Arabako herri askotan, ekitaldi tradizionalak ospatzen dira, musika-emanaldiak, jaiotza biziak eta Errege Magoen kabalgatak barne, kaleak alaitasunez eta entusiasmoz betetzen dituztenak, bereziki txikienentzat.

Nabarmenenen artean, Olentzeroren Eguna, abenduaren 24a, Euskal Herriko tradizio maiteenetako bat da. Mendi ingurutik jaisten den ikazkina, haurrei opariak ekartzen dizkiena, Euskal Herriko Aita Noelen baliokidea da. Vitoria-Gasteizen eta Arabako beste udalerri batzuetan, kaleak desfilez eta ekintzez betetzen dira bere etorrera ospatzeko.

Kultura, natura eta Gabonetako tradizioen konbinazio bereziarekin, Araba magiaz betetako familia-oporretarako helmuga ezin hobea bihurtzen da. Vitoria-Gasteizen izotzezko txirristan irristatuz, Gabonetako azoketan zehar ibiliz, museo interaktiboak esploratuz edo neguko paisaia ikusgarriak deskubrituz, probintzia honen bazter bakoitzak zerbait berezia eskaintzen du Gabonetan gozatzeko.

Araba ahozko tradizioz betetako probintzia aberatsa da, belaunaldiz belaunaldi transmititu direnak. Arabako kondaira eta ipuinak eskualdearen nortasun kulturala islatzen dute, bertako biztanleak beren historia eta erroekin konektatuz. Jarraian, Arabako kondaira enblematikoenetako batzuk aztertuko ditugu.

Estibalizko Andre Mariaren kondaira

Ezagunenetako bat Estibalizko Andre Mariarena da, Arabako zaindaria. Kondairak dioenez, artzain batek Andre Mariaren irudia aurkitu zuen inguruko baso batean, eta elizara eraman zuenean, irudia desagertu eta berriro agertu zen toki berean. Gertakari hau mirari gisa hartu zuten, eta komunitateak santutegi bat eraikitzea erabaki zuen haren omenez. Estibalizko Santutegia, ingurune natural ikusgarri batean kokatua, erromesaldi gune garrantzitsua da askorentzat.

Quejanako Jauregiko kondaira

Aiarako eskualdean kokatuta dagoen Quejanako Monumentu Multzoa maitasuna eta tragedia uztartzen dituzten istorioez inguratuta dago. Kondairaren arabera, noble gazte bat dorre batean giltzaperatu zuen bere aitak, gaztearen plebeio batekin zuen harremana onartzen ez baitzuen. Esaten da gaztearen espiritua gazteluaren inguruan dabilela oraindik, eta bere oihua entzuten dela gau isilak direnean. Kondaira tragiko honek bisitari asko erakarri ditu, bere hormen artean ezkutatuta dauden istorioak esploratzeko gogoz.

San Prudentzioaren kondaira

San Prudentzio, Arabako zaindaria, tokiko kulturaren erdigunean dagoen pertsonaia da. Kondairak dioenez, ermitau bezala mendietan bizi zela, San Prudentziok ikuspen jainkotiar bat izan zuen, eta horrek monasterio bat sortzera eraman zuen. Bere heriotzaren ostean, herritarren debozioa hazi egin zen, eta lurraldea kalamitate askotatik babesteko erregutzen zioten. San Prudentzioren jaia, apirilaren 28an ospatzen dena, Arabako egutegiaren unerik garrantzitsuenetako bat da, Armentiako Basilikan erromeria eta ospakizunekin, haren jatorrizko lekuan.

Naturako iratxoak

Arabako basoetan, bereziki Gorbeiako Parke Naturalean, iratxo edo "lamiak" izenez ezagutzen diren izaki gainnaturalen sinesmena dago. Hauek natura zaintzen dute eta bidaiariei laguntzen diete galdu direnean. Izaki hauek, askotan inguruko zaindari gisa irudikatuak, Arabako biztanleek naturarekin duten lotura islatzen dute. Kondaira hauek ere naturguneak errespetatu eta zaintzeko nahiaren adierazle dira, eguneroko bizitzaren parte direlako probintzian.

La Lezeko kobazuloaren kondaira

Altzania mendigunean, Araia inguruan, kokatutako La Lezeko kobazuloa ezaguna da bere formazio geologiko ikusgarriaz ez ezik, inguruko kondairez ere. Tokiko istorioen arabera, garai batean suge erraldoi edo Herensuge izeneko dragoi baten bizilekua izan zen. Esaten denez, izaki honek inguruko biztanleak beldurtzen zituen, harik eta gerlari ausart batek garaitu eta eskualdea haren mehatxutik askatu zuen arte. Gaur egun, kobazuloa abenturazko helmuga ezaguna da, baina bere kondaira bizirik dirau bertakoen oroimenean.

Arabako kondaira eta ipuin hauek tokiko kulturaren parte garrantzitsu dira, eta bisitariei eskualdearen historia eta tradizioekin konektatzeko aukera ematen diete. Istorio hauekin lotutako lekuak bisitatuz, Arabako ondare kulturalaren aberastasuna gehiago estimatzeko aukera izango duzu.

Artium Museo Zentroa

Vitoria-Gasteizen kokatuta, Artium Museo Zentroa da Arabako eta Euskadiko arte garaikidearen erreferentziazko museoa. 2002an inauguratu zenetik, Euskal Herriko eta Espainiako arte garaikidearen bilduma garrantzitsuenetako bat du, XX. mendearen bigarren erditik gaur egunera arteko 3.000 obra baino gehiagorekin. Bere helburua arte garaikidearen difusioa eta azterketa sustatzea da, beti bilakaeran dagoen espazio dinamiko bat eskainiz.

Artiumek erakusketa iraunkor eta aldi baterakoak eskaintzeaz gain, diziplina anitzeko ikuspegi bat ere lantzen du, hezkuntza eta herritarren parte-hartzea integratuz. Museoak jarduera hezigarriak, bisita gidatuak eta tailerrak antolatzen ditu, bisitariei artea ikuspegi kritiko eta parte-hartzaile batetik esploratzera gonbidatuz.

Bere arkitektura modernoa, lurpekoa eta airekoa uztartzen dituen diseinuarekin, bere programazioaren berrikuntza eta sormena islatzen du. Artium Museo Zentroa Arabara bisitatzen duen arte garaikidearen edozein zalerentzat ezinbesteko erreferente bihurtu da, eta artea, pentsamendua eta komunitatea uztartzen diren kultur topagune bat da.

Montehermoso Kulturunea

Zentro dinamiko honek arte garaikidearen erakusketa eta jarduera kultural eta hezitzaileak uztartzen ditu. Bertan, erakusketa aldi baterakoak, tailerrak eta hitzaldiak antolatzen dira, eta horrek zentroa artistak, kritikoak eta publiko orokorraren topagune bilakatzen du. Arabako arte garaikidearen erreferente nagusietako bat da zentro hau.

Montehermoso Arte Garaikidearen Zentroko jarduerei buruzko informazio gehiago hemen dago eskuragarri.

Arte-galeriak

Araban hainbat arte-galeri daude, artista garaikideentzako plataforma gisa balio dutenak, eta arte eszenarik garaikideena erakusteko leihoa eskaintzen dutenak. Probintziako galeria nabarmenenetako batzuk hauek dira:

Zuloa Espazioa

Vitoria-Gasteizko alde zaharrean kokatua, Zuloa Espazioa arte garaikidearen aldeko apustua egiten duen galeria da, tokiko sormena sustatuz. Bertako artisten erakusketak antolatzeaz gain, kultura-jarduerak ere antolatzen dituzte, hala nola liburu aurkezpenak eta arte eztabaidak, Arabako eszena kultural dinamiko baten parte bilakatuz.

Zuloa Espazioari buruzko informazio gehiago hemen.

Apellaniz Galeria

Vitoria-Gasteizen ibilbide luzeko galeria hau arte garaikidearekiko konpromisoagatik ezaguna da, artista hasiberri eta finkatuei laguntza eskainiz. Galeria honek erakusketa anitzengatik nabarmentzen da, eta arte garaikideak bere adierazpen guztietan errekonozimendu espazioa aurkitzen duen leku gisa ezagutzen da.

Apellaniz Galeriari buruzko gehiago jakin nahi baduzu, informazioa hemen.

Galeria hauek eta beste arte-ekimen batzuek aukera ematen diete bisitariei eta bertakoei arte garaikidearen eskaintza askotarikoaz gozatzeko eta kultur komunitatearen parte izateko.

Proiektuak eta ekitaldiak

Urtean zehar, Araban hainbat kultura-ekitaldi egiten dira arte garaikidea ospatzeko. Horien artean nabarmentzen da Vitoria-Gasteizko Arte Garaikidearen Bienala, hainbat diziplinatako artistak biltzen dituen ekitaldia, ideiak erakusteko eta trukatzeko plataforma eskainiz. Gainera, Vitoria-Gasteizko Gau Zurian, arteak eta kulturak kaleak hartzen dituzte, eta arte espazioak doan irekitzen dira publikoarentzat, hiriko bizitza kulturalean herritarren parte-hartzea sustatuz.

Arabako arte garaikidea esploratzea eskualdeko sormen eta kultura-aniztasunean murgiltzeko modu bikaina da. Museo eta kultur zentro erreferenteetatik galeria berri eta sortu berrietaraino, arte zaleentzako aukera ugari daude. Ez galdu Arabako talentu artistikoa deskubritzeko aukera eta zure esperientzia arte garaikidearen eskaintzarik bizienarekin aberasteko!

1. Arabako Eskola Baserrira bisita

Eskola Baserria haurrentzat hezkuntza-gunea da, non animalien zaintzari eta nekazaritzari buruz ikas dezaketen. Jardueren artean daude animaliei jaten ematea, poni-ibilaldiak eta eskulan tailerrak.

Zergatik bisitatu?

Dibertigarria eta hezigarria den esperientzia da, haurrak naturarekin konektatzea eta landa-munduari buruz ikastea ahalbidetzen duena. Gainera, ingurumenarekiko eta animaliekiko errespetua sustatzen duen jarduera bat da.

2. Gorbeiako Parke Naturala

Gorbeiako Parke Naturala aire zabaleko jarduerak egiteko leku aproposa da. Maila ezberdinetara egokitutako ibilbideekin, familia osoak natura esploratzeko aukera ezin hobea du.

Gomendatutako jarduerak

• Ibilbideak: Maila desberdinetako ibilbideak daude, tartean oso errazak ere bai, haurrak dituzten familientzat aproposak.
• Faunaren behaketa: Pazientzia apur batekin oreinak, hegaztiak eta beste animalia batzuk ikusi ahal izango dituzue beren habitat naturalean. Ez ahaztu prismatikoak!

3. Arabako Zientzia Naturalen Museoa

Vitoria-Gasteizko erdigunean kokatua, Arabako Zientzia Naturalen Museoa familian bisitatzeko leku ezin hobea da. Bertako erakusketa interaktiboen bidez, haurrek eskualdeko ekosistemei eta biodibertsitateari buruz ikasiko dute modu dibertigarri eta hezigarrian.

Zergatik bisitatu?

Museoak haurrei zuzendutako jarduerak eta tailerrak eskaintzen ditu, beraz, familian arratsalde hezigarria pasatzeko leku ezin hobea da. Informazio gehiago Arabako Turismoaren webgunean.

4. Zadorrako bide berdean bizikleta txangoak

Zadorrako bide berdea Zadorra ibaiaren ibilbidea jarraitzen duen bizikleta ibilbidea da. Erraza eta segurua da, familian egiteko aproposa.

Zergatik aukeratu jarduera hau?

Ariketa egiteko eta paisaiaz gozatzeko modu dibertigarria da, eta bidean flora eta fauna behatzeko geldialdiak egin daitezke.

5. Sukaldaritza tailerrak familian

Familian sukaldatzea esperientzia ahaztezina izan daiteke, eta Araban jatetxe askok eta kultur zentroek tailerrak eskaintzen dituzte txikiek eskualdeko plater tipikoak prestatzen ikas dezaten.

Zergatik parte hartu?

Sormena eta talde-lana sustatzeaz gain, haurrek gozamena izango dute beren platerak sortzen, eta, noski, gero dastatzen!

6. Abentura parkeak naturan

Arabako hainbat udalerritan abentura-parkeak aurki daitezke, eta familiek aire zabaleko jarduerak egin ditzakete, hala nola tirolinak, eskalada eta zuhaitzen bidezko ibilbideak. Sobron Aventura eta Hontza Extreme dira horietako batzuk.

Zergatik bisitatu?

Aire librean dibertitzeko modu bikaina dira, haurren konfiantza eta trebetasun motorrak garatzen lagunduz. Gainera, ingurune naturalak jarduera bakoitza are zirraragarriagoa bihurtzen du.

Ondorioa

Araba, zalantzarik gabe, familian bizitzeko esperientzia ugari eskaintzen dituen helmuga da, dibertsioa, ikaskuntza eta ingurune naturalean gozatzea uztartuz. Gorbeiako Parke Naturala esploratzen, Arabako Zientzia Naturalen Museoan fauna eta flora ikasten edo familian sukaldatzen, jarduera bakoitza familia-loturak indartzeko eta oroitzapen ahaztezinak sortzeko aukera bat da. Ez izan zalantzarik jarduera hauetakoren bat zure egitarauan gehitzeko eta Arabak eskaintzen duen guztia ezagutzeko. Familia-abentura zain duzu!

Oraindik Arabako hondartzak ezagutzen ez badituzu, irakurtzen jarraitzea eta bainujantzia, kanoa edo bizikleta prestatzea gomendatzen dizugu, gure probintzia baita Euskadin hondartzara joateak ez duela zertan itsasora hurbiltzearen sinonimo izan.

Entzuten duzun bezala! Planak maite badituzu eta ondo pasatzen baduzu, baina barnealdeko paisaia berde eta basotsuez ere gozatzen baduzu, Araban dena aldi berean izan dezakezu.

Izan ere, Araban barrualdeko hiru hondartza daude, hondartza kontinentalak ere deituak, ur gezakoak, eta guztiek bandera urdina dute 2016tik.

Garaio eta Landa Parke Probintzialetan daude, Uribarri Ganboako urtegiaren inguruan. Ezin hobeak dira bainatzeko, eguzkia hartzeko eta uretako kirolak praktikatzeko ez ezik, mendi-ibiliak edo bizikleta-ibilbideak maite dituztenentzat ere.

Beren xarma naturalaz eta beren uren garbiketaz gain, hondartza hauek sarbide errazekoak dira eta segurtasunez eta erosotasunez gozatzeko beharrezko zerbitzu guztiak dituzte: udako denboraldiko sorosleak, komunak, turismo bulegoa, etab.

Hori guztia ondo baderitzozu, Arabako barnealdeko hondartza horietako bakoitza nolakoa den eta nola irits zaitezkeen azalduko dizugu jarraian.

Garaioko bi hondartzak: Hegoaldea eta Iparraldea

Arabako lehen bi hondartzak Garaioko Parke Probintzialean daude. Honako hauek dira:
 

• Moskurio hondartza edo Garaio iparraldea, Barrundia udalerrian.
• Salurriaga hondartza edo Garaio hegoaldea, Burgeluko udalerrian.

Garaioko parkeak penintsula txiki bat osatzen du, eta Uribarri Ganboako urtegian sartzen da. Zuhaitzez eta aisialdirako gunez betetako eremua da, eta aparkatzeko gunea (eguneko gune bat eta 24 orduz irekita dagoen beste bat), sorosle-zerbitzua, dutxak eta desgaitasuna duten pertsonentzako bainu-plataforma bat ditu.

Lehen esan dugun bezala, bulego batean inguruari buruzko informazioa eskaintzen da, baita urtegiaren inguruan dauden ibilbideak eta, oro har, aisialdirako dauden aukera guztiak ere.

Hego eta Ipar Garaioko hondartzek 2.600 metroko luzera dute guztira, eta inguruaren edertasunak eta bertako uren garbitasunak helmuga oso ezagun bihurtu dituzte.

Nola iritsi Garaioko Parke Probintzialera Gasteiztik?
 

• Garraio publikoan: Arababuseko 4. linea, astean zehar egunero joateko bi zerbitzurekin, asteburuetan joateko eguneroko zerbitzuarekin eta aste osoan bueltako eguneroko zerbitzuarekin. Kontsulta ezazu geldialdiei eta ordutegiei buruzko informazioa Arababusen webgunean.
• Autoz: N-104 errepidea Ventas del Patioraino eta Garaio irteera. 25 minutu inguru dira, gutxi gorabehera.

Landa hondartza

Arabako hirugarren hondartza Landa da, izen bereko Parke Probintzialean kokatua. Uribarri Ganboako urtegiaren ipar-mendebaldean dago, eta 500 metro luze eta 500 Ha inguru ditu.

Urtegiko beste hondartzetan bezala, Landakoak era guztietako zerbitzuak ditu: bainu publikoak, dutxak, iturriak, aparkalekua, sorosleak, paperontziak, etab.

Aipatzekoa da, gainera, oso gertu Mendixur Parke Ornitologikoa dagoela, hegaztiak behatzen dituzten zaletuek nahitaez bisitatu behar dutena.

Nola iritsi Gasteizko Landa Parke Probintzialera?
 

• Garraio publikoan: Lurraldebuseko autobusa Eibarrera, egunero sei irteera eta beste hainbeste itzuli Gasteiztik astelehenetik ostiralera. Lurraldebusen webgunean geltokiei eta ordutegiei buruzko informazioa kontsultatu.
• Autoz: N-240 errepidea Legutioraino eta 13. irteera Landarako noranzkoan. 25 minutu inguru dira.

Zer esan nahi du Arabako hondartzek bandera urdina dutela?

Arabako hondartzetako erakargarritasun handienetako bat da, ikusi dugunez, hirurek bandera urdina dutela.

Bereizgarri horrek hori lortzen duten hondartzen kalitatea ziurtatzen du, eta, zehazki, lau alderdiri egiten die erreferentzia:
 

• Inguruneko ingurumen-informazioa eta -hezkuntza.
• Uraren kalitatea eta garbitasuna.
• Ingurumen-kudeaketa ona.
• Segurtasuna eta zerbitzu egokiak.

Espainia osoan, 638 hondartzak dute bandera urdina, eta, horren ondorioz, Arabako hareatzak multzo hautatuan daude, eta, ikus dezakegunez, kalitatearen, garbitasunaren eta ingurune zainduaren arabera bereizten dira.

Azken batean, Arabako hondartzak helmuga ezin hobeak dira publiko guztientzat, eta, bereziki, probintziaren bihotzean udako eta uretako planak egiteko iturri amaigabea. Anima zaitez gozatzen!

K.a. 2500. urtearen inguruan eraikitako hilobi-monumentua da, Agurainetik gertu. 1831. urtean aurkitu zen eta indusketan geziak eta giza hezurrak aurkitu ziren.

Euskadin hobekien kontserbatutako megalitoetako bat da, eta, gainera, edertasun handiko leku batean dago. Estalkia eusten duten kareharrizko 6 lauza handi ditu, 2 metro eta erdi baino gehiagoko altuera duen egitura osatuz.

Kondairak dioenez, antzinako euskal sorginek beren botere magikoak erabili zituzten harri handi horiek airean altxatu eta monumentu megalitiko hau eraikitzeko.

Layazako trikuharria

Layazako trikuharria Laguardiako udalerrian dago.

Monumentua tokiko hareharriz eraikita dago. Harri uniformedun tumulu irregular batez, zazpi ortostatoz osatutako ganbera batez eta hiru metro luze duten sei lauzadun korridore batez osatuta dago. Haren inguruan hezur zatiak berreskuratu ziren, 8 falange eta 38 hortz-zati.

Sorginaren Txabolako trikuharria

Elvillar herrian dago, Arabako Errioxan. Euskadiko garrantzitsuenetako bat da, eta, segur aski, handiena eta hoberen kontserbatuta dagoena. 1935. urtean aurkitu zen, eta ikerketa ugari egin dira eraikin horretan. Ikerketa horietan, giza hondakinak eta Kalkolitoan eta Brontze Aroan garatutako hainbat tresna aurkitu ziren.

Jaien bezperan, akelarre bat egiten da trikuharriaren inguruan, eta sorginak eta aker bat agertzen dira.

San Martin trikuharria

1956an aurkitu zuten eta Laguardiatik oso gertu dago. 16 metroko diametroa eta 4 metroko altuera duen tumulua da, hareharri lokalez egina. Erdian, trikuharriaren hilobiaren alboetako sei lauza daude. Nazio mailan eragin handia izan zuen; izan ere, trikuharrien barruan egiten zen ehorzketa errituala gorpua ganberako eremuan uztean zetzan, ostilamendu batekin batera.

Aizkomendiko trikuharria

Eguilazen dago eta Araban aurkitutako lehen trikuharria izan zen. Iberiar Penintsulan identifikatutako lehena ere.

Monumentua kareharrizko sei harri handik eta forma bertikalean jarritako hareharrizko beste batek osatzen dute, koroa duten beste lauza handi batekin batera. "Hilobi" honetan 300 gorpuren hondakinak aurkitu ziren, ondo kontserbatuak eta denak gizonenak.

Datu interesgarri gisa, hondakinekin batera, Napoleonen soldadu baten jantzi baten botoiak agertu ziren.

Sotilloko trikuharria

Samaniego eta Laguardia artean, Arabako Errioxako iragan megalitikoko eraikin esanguratsuenetako bat aurki dezakegu.

Harvardeko Unibertsitateak egindako DNA ikerketen arabera, hemen lurperatutako pertsonetako batek Yamna herriaren haplotaldea zuen (jatorriz Kaspiar edo Kaukasoko eskualdekoa). Informazio oso baliotsua izan zen, herri erdi nomada horren ondorengoak iritsi eta gure lurraldean bizi izan zirela baieztatu zuelako.

Ganbera, 3 metroko diametroa duen esparru ia zirkular bat osatzen duten 9 lauzaz osatuta dago. Baina harlauza guztiak falta zaizkio.

Gorbeialdeko Koadrila Arabako probintziaren iparraldean dago, eta Aramaio, Arratzua-Ubarrundia, Legutio, Urkabustaiz, Zigoitia eta Zuia udalerriak hartzen ditu. Bere erakargarritasun nagusia Gorbeiako Parke Naturala da, Bizkaiko probintziarekin partekatzen duena. Mendi, bailara eta ibaietako gunea da, aire zabaleko jarduerak egiteko eta landa turismorako egokia. Bere interesguneen artean, Urrezko Andre Mariaren Santutegia, Landa parke probintzialeko barnealdeko hondartzak, Gujuliko ur-jauzia eta Gorbeiako Parke Naturaleko Interpretazio Zentroa aurki ditzakezu.

ARABAKO LAUTADA: HIRIBURUA ETA INGURUNEA

Arabako Lautadako Koadrilla Arabako probintziaren mendebaldean dago, eta udalerri hauek hartzen ditu: Agurain, Dulantzi, Asparrena, Barrundia, Burgelu, Iruraiz-Gauna, Donemiliaga eta Zalduondo. Kontraste gunea da, nekazaritza eta abeltzaintza nagusi direla, eta lautada handiak eta inguruko mendiak konbinatzen ditu Aizkorri-Aratz Parke Naturalarekin eta Entzia mendilerroarekin.

Leku ezin hobea da turismo aktiboa praktikatzeko, besteak beste, mendi-ibiliak, zaldi ibilaldiak eta ur-jarduerak eginez Garaioko hondartzetan. Ondare kultural eta historiko handia ere badu, eta, besteak beste, Sorginetxe edo Aizkomendiko trikuharriak, San Adriango tunela edo Aguraingo Hirigune Historikoa nabarmentzen dira. Ezin zarete Arabako Lautadatik joan gaztandegiak bisitatu eta Idiazabal gazta probatu gabe.

ARABAKO ERRIOXA: ARDOAREN PARADISUA

Guardia-Arabako Errioxako Koadrilla Arabako hegoaldean dago, eta Guardia, Bastida edo Eltziego bezalako udalerriak hartzen ditu. Ezaguna da kalitatezko ardoa ekoizten duen eremu nagusietako bat delako, bere muino eta ibarretan hedatzen diren mahastiekin. Enoturismoaz gain, koadrilak ondare historiko eta kultural aberatsa ere badu, hala nola Guardiako Monumentu Multzoa, San Andres Eliza, Villa Lucía Ardoaren Zentro Tematikoa, Trikuharriak, La Hoya aztarnategia eta Marques de Riscal edo Ysios upategiak.

Arabako Errioxako Ardoaren Ibilbideak, erakundeak eta sektore pribatua biltzen dituen elkartea, ardoaren munduarekin lotutako hainbat jarduera eta esperientzia eskaintzen ditu, hala nola upeltegietara bisitak, dastatzeak, ikastaroak eta ekitaldiak.

AIARA: TRADIZIOA ETA INDUSTRIA

Aiaraldeko Koadrilla Arabako ipar-mendebaldean dago, eta Laudio, Amurrio, Artziniega, Okondo eta Aiara udalerriak hartzen ditu. Hemen natura eta herrien bizitza oso lotuta daude. Oinez, minutu gutxietan, herriko dendetan egotetik naturaren erdian ibilbide bat egitera pasa zaitezke.

Tradizio industriala du, bereziki makineriaren, metalezko produktuen eta beiraren fabrikazioan, eta paisaia bereziak ere baditu, hala nola Gorobel mendilerroa eta Nerbioi ibaiaren jauzia. Bere kultur erakargarritasunen artean, Arteako Andre Mariaren Santutegia, Artziniegako Museo Etnografikoa eta Kexaako Multzo Historikoa nabarmentzen dira.

AÑANA: GATZA ETA MENDIA

Añanako Koadrilla Arabako mendebaldeko muturrean dago, eta Añana, Gaubea eta Zanbrana udalerriak hartzen ditu. Bere paisaia menditsuagatik, haranengatik eta bere historia aberatsagatik ezaguna da, Gesaltza Añanako multzoa barne, Europako gatzaga multzo garrantzitsuenetako bat da. Bere interesguneen artean, Sobrongo burdinbideak, Angostoko monasterioa, Portilla eta Ocioko gazteluak eta Valderejoko Parke Naturala daude. Gastronomian ere nabarmentzen da, bertako produktuekin: gazta, eztia, ardoa, perretxikoak eta amuarrainak.

ARABAKO MENDIALDEA: MENDIA ETA ONDAREA

Kanpezu-Arabako Mendialdeko Koadrilla Arabako hego-ekialdean dago, eta honako udalerri hauek hartzen ditu: Kanpezu, Arraia-Maeztu, Bernedo, Urizaharra, Harana eta Lagran. Eremu honetan paisaia menditsua eta naturguneak daude, hala nola Izkiko Parke Naturala, Interpretazio Zentroa eta Urturiko Golf Zelaia dituena.

Era berean, koadrilak kultura eta ondare aberastasuna du, esaterako Antoñanako Multzo Historikoa, Kodesko Andre Mariaren Santutegia eta Pipaongo Museo Etnografikoa.

Ezin dituzu galdu, halaber, eskaintzen dituen turismo aktiboko aukerak, hala nola Izki Montaña Alavesa BTT Zentroa, Euskal Herriko Trenbidearen Bide Berdea edo mendi-ibiliak.

GASTEIZ

Gasteizko Koadrilla Gasteizko Koadrila Arabako probintzia osatzen duten zazpi eskualdeetako bat da. Bere lurraldea Gasteizko udalerriarekin bat dator, Arabako hiriburuarekin eta Euskal Autonomia Erkidegokoarekin. Hedadurari dagokionez, koadrilarik txikiena da (277 km²), baina biztanle gehien dituena da (250.000 biztanle baino gehiago), hau da, Arabako biztanleriaren hiru laurden.

Kuadrilla honek ondare historiko eta kultural aberatsa du, Santa Maria Katedrala, Erdi Aroko Hirigunea, Ajuria Enea Jauregia (Lehendakariaren egoitza ofiziala) edo Arte Ederren Museoa bezalako monumentuekin. Koadrila jasangarritasunaren, berrikuntzaren eta bizi-kalitatearen erreferente ere bada, Eraztun Berdea, tranbia edo Europako Hiriburu Berdearen saria bezalako proiektuekin. Jai-tradizio handia du, halaber, Andre Maria Zuriaren jaiek, abuztuaren 4tik 9ra ospatzen den hiriko aste nagusiekin. Bertan, blusen eta nesken koadrilek parte hartzen dute, eta kaleak alaitzen dituzte txarangekin eta kalejirekin.

Arabako zazpi koadrillek aniztasun geografiko, kultural eta sozialaren mosaiko bat osatzen dute probintzia horren barruan. Arabako koadrilek Euskal Herriaren bihotzean dagoen eskualde paregabe honen benetakotasuna eta edertasuna ezagutzera gonbidatzen dituzte bisitariak, bertako aberastasun historikoaren, tradizio errotuen eta paisaia ikusgarrien bidez. Zeren zain zaude ezagutzeko?

Arabako Foru Aldundia harro dago bere kultura-herentzia aberatsaz, eta herritar guztien eskura jarri nahi du. Konpromiso horren barruan, Foru Aldundiak zuzenean kudeatzen dituen museo guztiak doakoak dira publikoarentzat. Ekimen honek erakundeak kulturarekin eta hezkuntzarekin duen konpromisoa erakusten du, eta bere balioa Arabako biztanle eta bisitariekin partekatzeko duen bokazioa.

Gainera, Foru Aldundiak doako bisitak eskaintzen ditu aztarnategi arkeologiko garrantzitsuetara, bisitariei Arabako historia zirraragarrian murgiltzeko aukera ematen diena.

ARABA AZTERTZEN: KOSTURIK GABEKO IBILBIDE KULTURALA

Araba historian eta kulturan aberatsa da, eta doako kultura-esperientzia ugari eskaintzen ditu, bisitariek beren ondare paregabean murgiltzeko aukera izan dezaten. Bere herri xarmangarrietatik hasi eta bere hiriburu distiratsuraino, Gasteizeraino. Araba eskualdeko historia aberatsa eta aniztasuna islatzen duen kultur adierazpenen altxorra da.

Arabako kulturaren garrantzia, jarduera eta ekitaldi kulturalen zabalean islatzen da, eta horietako asko doakoak eta guztientzat eskuragarri. Beraz, presta zaitez Araban barrena aurkikuntza kulturaleko bidaia batean murgiltzeko, non historia, tradizioa eta berrikuntza aurkitzen diren.

ARABAKO HISTORIAN ZEHAR BIDAIA

Arabako Arkeologia Museoan hasiko dugu gure bidaia kulturala. 1975ean sortutako museo publiko honek Arabako ondare arkeologikoa kontserbatu, katalogatu, erakutsi eta zabaltzen du. Erakusketa iraunkorrean 1.500 pieza inguru aurki ditzakezu Arabako historian zeharrekoak, Historiaurretik Erdi Arora arte.

Iruña Veleiarantz jarraituko dugu, Iruña Okako udalerrian dagoen aztarnategi arkeologikoa, Gasteiztik 10 km mendebaldera. Erromatarren garaiko Veleia hiriari dagokio, eta kariete edo karistiarren artean hiri garrantzitsuena da. Iruña-Veleiako multzo arkeologikoak Arabako eta Euskal Herri osoko erromatar garaiko aztarnarik esanguratsuenak biltzen ditu.

Azkenik, Guardiako erromatar aurreko aztarnategi arkeologikora iritsiko gara, La Hoyara. Aztarnategi honek eskualdeko antzinako biztanleen bizitzaren eta kulturaren ikuspegi paregabea eskaintzen du. Antzinako hiriaren hondarrak aztertu ahal izango dituzu eta bertako historiari eta kulturari buruz ikasi, erakusketa eta jarduera interaktiboen bidez.

ARABAKO ARTEA ETA ZIENTZIA AZTERTZEN

Bidaia berri honek Arabako Arte Ederren Museora garamatza lehenik. Augustin-Zulueta Jauregian kokatua, museo hau XVIII. mendetik XX. mendera bitarteko espainiar arte altxorra da, 1850-1950 aldiko euskal arteari ikuspegi berezia ematen diona. Lan bakoitzak historia bat kontatzen du, eskualdeko historia artistiko aberatsaren ikuspegi paregabea eskainiz.

Gure bidaiak Arabako Natur Zientzien Museoan jarraitzen du. Museo honek naturaren eta zientziaren ikuspegi liluragarria eskaintzen du bere bilduma botaniko, paleontologiko, mineralogiko eta zoologikoen bidez. Jakin-minak ezagutzarekin topo egiten duen lekua da, eta adin guztietako bisitariek ikasi eta esploratu dezakete.

Azkenik, Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museora iritsiko gara. Maria Sortzez Garbiaren katedralean dago, eta arte erlijiosoaren bilduma ikusgarria du, antzinarotik hasi eta gaur egunera arte. Pieza bakoitza Arabako fede eta tradizio erlijioso aberatsaren testigantza da.

Hiru museoek elementu komun bat dute: eraikinak historikoak dira, bisitatzeko arrazoi nahikoa jakina.

MUSEO DESBERDINAK

Fournier Karta Museoan hasiko dugu gure ibilbidea. Museo hau Bendaña jauregian dago, Gasteizko Erdi Aroko hirigunean. Kartei soilik eskainitako museo bakarrenetakoa da munduan. Mundu osoko eta garai guztietako kartekin, museoak historiaren, artearen, mitologiaren, musikaren, erotismoaren eta tauromakiaren ikuspegi liluragarria eskaintzen du karten bidez.

Haurrek zein nerabeek mendeetan zehar karta-sorten aniztasuna eta sormena deskubritzen disfrutatuko dute.

Jarraian, Arabako Armagintza Museora joango gara. Frai Frantzisko pasealekuan dago, Ajuria Enea Jauregiaren ondoan, Gasteizen. Museo honek armak, uniformeak eta hainbat garai eta kulturatako gerra-jarduerekin lotutako hainbat objektu monografikoki erakusten ditu, Historiaurretik XX. mendearen hasierara arte.

ARABA: KULTURA DOAKOA ETA ASKOTARIKOA DA

Guztioi gonbidatzen zaituztegu baliabide kultural hauek aztertzera eta Arabako kulturaren aberastasuna eta aniztasuna zuen kabuz ezagutzera. Museo bakoitzari buruzko informazio gehiago lortzeko eta bisita planifikatzeko, web orria kontsulta dezakezu.

Gogoratu, kultura guztiontzat da, eta Araban, kulturarako sarbidea doakoa da. Zure bisitaren zain gaude!

Araba, Euskadiko perla naturala, tonalitate bero eta magikoz murgiltzen da udazkeneko denboraldian. Koadrila ezberdinetan ezinbestekoak diren ibilbideen gida bat aurkezten dizugu, basoetan, bidezidorretan, mendietan edo mahastietan zehar eramango zaituztenak, Arabako esentzia naturala udazkeneko betetasunean ezagutzeko aukera ematen dizun bitartean.

AÑANAKO GATZ HARANA ZEHARKATZEN

AÑANAKO GATZ HARANA, Gasteiztik 30 bat kilometrora, munduko gatz-fabrika zaharrenetako bat da, 6.500 urte baino gehiagoko historia duen Europako kultura-paisaia ikusgarrienetako eta hobekien kontserbatuetako bat izateaz gain. GATZ HARANAREN IBILBIDE BERDEAren bidez ezagutzea eta gozatzea proposatzen dizuegu. Guztira 9,2 kilometroko distantzia du, eta gutxi gorabehera 2 ordu baino gutxiagoko iraupena, herriaren erdigunetik abiatuta. Gainera, ibilbide honek Arabako ondareko beste txoko batera hurbiltzen gaitu, Caicedo Yuso-Arreo aintzirara. Euskadiko laku natural bakarra da, Nazioarteko interes puntu moduan jaso dena. San Juan de Acreko Ahizpa Komendadoreen Monasterioa edo aire zabaleko gatz-bainuetxeetatik ere igaroko zara. Interesa eduki ezkero, eskatu hitzordua hemen, www.vallesalado.com.

BI IBILBIDE ARABAKO ERRIOXAKO MAHASTIETAN BARRENA

Arabako udalerri ederrenak ezagutzeko modurik onena Arabako Errioxa zeharkatzen da, ardoaren kulturaren bidez. Eskualde hau beste eskualdeetatik bereizten da ezaugarri askorengatik, mahatsondoz eta olibondoz betetako paisaia delako, udazkenean modu ikusgarrian ikusi ahal direnak, eta naturak burua eta gorputza lasaitzera gonbidatzen gaituztenak.

Inguru honetako sekretuak ezagutzera eramango gaituzten pare bat ibilbide proposatzen dizkizuegu, trikuharrien historia duten harrietatik, mahats-soroetako udazkeneko koloreen edertasuneraino Vid eremuan.

ARABAKO ERRIOXAKO KULTUR IBILBIDEA (ELVILLA)

Ibilbide hau, bizikletaz zein oinez egin daiteke, eta, horri esker, Arabako Errioxako paisaia ikusgarria ezagutu dezakegu, Kantabria-Toloño mendilerroak eta Ebro ibaiak lagunduta, baita ibarraren historia denboran zehar islatzen duten ondarearen hainbat lagin ere. 

Gutxi gora behera 30 kilometro eta 7 ordu baino gutxiagoko ibilbidea da. Egun osoan zehar trikuharri, zubi, iturri, bide historiko eta errotetatik zehar eramango gaituena. Ibilbide honetan, gainera, Lantziego eta Viñaspre, bezalako udalerriak zeharkatuko dituzu.

Ez ahaztu zein lurraldetan zauden; beraz, bide erdian zerbait jan ahal izango duzu gure ardo eta gastronomia paregabea eskaintzen duten upategi eta jatetxe ugarietan.

Hona hemen ibilbide honi buruzko informazio gehiago.

ELTZIEGOKO MAHASTIEN IBILBIDEA (ELTZIEGO)

Eltziegok eta bere inguruek ibilbide anitz eskaintzen dituzte herrigunea, paisaiak, natur bideak, historia, Ebro ibaiaren bidezidorra edo Navaridaseko basoa ezagutzeko. Baina oraingo honetan, eta mahastietako udazkenaren edertasunaz baliatuz, Santa Kruz, Zerio eta Valdezeko hiru eraikinetan zeharreko ibilbide bat gomendatzen dizuegu, puntu arkitektonikoak izateaz gain, Ebro ibaiaren eta mahastien, babeslekuen, zubien, upategien edo nekazaritza-pabiloien gaineko panoramikak ikus daitezkelako.

Gutxi gorabehera 12 kilometro daude Eltziegorarte, bertako jatetxerenbatean indarrak berpiztera gelditzeko aukerarekin.

GASTEIZKO ERAZTUN BERDEA

Gasteiz ez da Green Capital gisa hartzen kasualitatez. Hiri inguruko parkeek osatzen dute Eraztun Berdea, eta duela 30 urte ingurumena lehengoratzeko proiektua hasi zenetik, hiriaren ingurua balio ekologiko handiko gunea bihurtu da, hiriburuaren erdigunetik oso gertu dagoen entretenimendu- eta jolas-gunea izateaz gain.

Eraztun Berdeko ibilbide osoak, bere bidezidor zirkularrean barrena, 30 kilometro baino gehixeago ditu eta 830 hektarea baino gehiago jasotzen ditu; Armentia, Olarizu eta Salburuako parkea barne. 90 kilometrotik gorako oinezkoentzako edo txirrindularientzako barne-ibilbideak, Zadorra ibaiaren Kontserbazio eremu berezia bezalako espazio babestuak eta hainbat motatako ekipamenduak, hala nola Ataria (Salburuako Hezeguneen Interpretazio Zentroa) edo Olarizuko Lorategi Botanikoa ikusteko aukera ematen dizu.

IBILBIDE, BIDEZIDOR ETA BIDEZ BETETAKO LURRALDEA

Arabako Ibilbide Berdeen sare osoa aukera paregabea da mendi ibilbideetarako eta txirrindularientzat. Arabako udalerri eta eskualdeetako natura-ondarea, paisaia eta biodibertsitatea ezagutzeko.

Sare honek ia 1.000 kilometro bide ditu, aire zabaleko jardueretarako egokituta eta seinaleztatuta dago, epe laburrera 200 kilometro gehiago zabaltzeko aginduak daude.

Araba bere ibilbide, bidezidor eta bideen bidez ezagutzera gonbidatzen zaitugu!

Informazio gehiago hemen.

Araba tradizio eta paisaia harrigarrietan aberatsa den lurraldea da. Eskualdeko altxor ez hain ezagun baina liluragarrienetako bat Añanako Gatz Harana da, historia, natura eta kultura elkartzen diren lekua, paisaia paregabea eta izugarri kontserbatua sortzeko.  2017tik, Elikadura eta Nekazaritzarako Nazio Batuen Erakundeak (FAO) Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsutzat izendatu zuen paisaia hau, eta bereizketa hori duen paisaia bakarra bihurtu du Europa osoan.

Añanako Gatz Haranak 7.000 urte baino gehiagoko historia du. Brontze Arotik, leku hau gatza ekoizteko gune bat izan da, lurpeko iturburuetatik sortzen diren ur gaziak aprobetxatuz. Mendeetan zehar, Añanako gatza merkantzia baliotsua eta funtsezkoa izan zen eguneroko bizitzan.

Gatz Haranaren alderdirik nabarmenetako bat gatz-arkitektura tradizionala da. Hemen, terraza-sare trinko bat eta langile belaunaldiek eskuz eraikitako urmaelak aurkituko dituzu. Bailarako arkitektura milaka urtez tradizio hori mantendu duten pertsonen trebetasun eta sormenaren lekuko bizia da eremu hau.

Añanako Gatz Haranean gatza ekoizteko prozesua mendeetan zehar iraun duen antzinako tradizioa da. Aurrerapen teknologikoak gorabehera, prozesu horren zati handi bat eskuz egiten da, leku bakar horretan gatzaren ekoizpenaren funtsa eta benetakotasuna mantenduz.

Gatz Harana leku historikoa izateaz gain, santutegi naturala ere bada. Ur gaziak hegaztiak eta basa-bizitza erakartzen dituen habitat paregabea sortzen du, biodibertsitate handiko leku bihurtuz.

Gatz Haraneko esperientziak
 

Añanako Gatz Harana bisitatzea txango soil bat baino askoz gehiago da. Hemen dituzu zure hurrengo bisitan bizi ditzakezun esperientzietako batzuk.

Ibilbide gidatuak
 

Bertako adituek lagunduta, Gatz Haranaren sekretuak azter ditzakezu, haren historiari eta gatz ekoizpenaren prozesuari buruz ikasten duzun bitartean.

Bertako produktuen dastaketa
 

Probatu Añanako gatza gourmet dastaketa batean eta ezagutu gatz berezi honek bertako plateren zaporeak nola nabarmentzen dituen.

Gatz-spa

Gezalaren onurak esperimentatu ahal izango dituzun Gatz Haraneko gune bitxienetako batean. Bertako aire zabaleko instalazioetan oin- eta esku-bainuak hartzeko gune bat dago.

Arabako hiribildurik zaharrena bisitatzea iraganerako bidaia egitea da, eta esperientzia aberasgarria historia eta edertasun naturala maite dutenentzat. Aurkitu altxor ezkutu hau eta murgildu gatzaren istorio liluragarrian, eskaintzen dituen esperientzia paregabeez gozatzen duzun bitartean.

Izkiko Parke Naturala udazkenean kolore-ikuskizun batean bihurtzen den altxor naturala da Araban. Pagadi eta haritzez egindako basoak urre kolorekoak eta gorriak dira, eta seinaleztatutako ibilbide ugarietan zehar mendi-ibiliak egiten dituzun bitartean lagunduko dizute.

Dastatu Arabako gastronomia
 

Araba bere tradizio gastronomikoagatik ezaguna da. Aprobetxatu zure egonaldia benetako euskal jakiez gozatzeko inguruko jatetxeetan: arabako baba pintoa, perretxikoak, Idiazabal gazta, goxua... Plater hauek Arabako Errioxako ardo goxoekin laguntzea aukerarik onena da.

Kultura eta historia
 

Arabak ere kultura-ondare ikaragarria du. Bertan, museo-sare handi bat jartzen du zure eskura, non arteaz eta kulturaz gozatu ahal izango duzu familiarekin, lagunekin edo bakarka. Arabako Arte Ederren Museoa, Armagintza Museoa, Artium Museoa, Gasteizko Natur Zientzien Museoa eta Artziniegako Santxotena Tailer Museoa dira inguruan aurkituko dituzun museoetako batzuk.

Udazkeneko azokak

Denboraldi honetan, Araban bertako artisautzako produktuak erosi ahal izango dituzu, hala nola Erdi Aroko Merkatuan edo Almendraren Azokan, biak Vitoria-Gasteizen.

Arabak udazkenaz gozatzeko askotariko planak eskaintzen ditu, hala nola parke naturaletako ibilaldiak eta herrietako eta museoetako kultur esplorazioak. Berdin dio zure aukera zein den, ziur gozatu egingo duzula. Planifikatu zure bidaia eta murgildu Arabako udazken magikoan!

Gorbeiako Parke Naturalaren kasuan, bizikletaz eta baimenduta dauden zaldizko ibilaldiak egiteko eta bisita gidatuetan parte hartzeko aukera dago, berrea entzun eta behatu ahal izateko.

Berrea ikusi nahi duten bisitariek behatoki gisa esleitutako lekuetatik egin behar dute; entzuteko, behatzeko, argazkiak ateratzeko eta filmatzeko gaituta baitaude. Leku horietan, oso garrantzitsua da baldintza jakin batzuk betetzea: isilik egotea, bat-bateko mugimenduak saihestea, oreinengana ez hurbiltzea eta linternak, fokuak edo flashak ez erabiltzea.

Izendatutako bideetatik kanpo irudiak grabatzeko edozein jarduerak Parke Naturalaren berariazko baimena izan behar du. Baimen horrek zehaztuko ditu baimendutako lekuak, ordutegiak eta jarraitu beharreko portaera-arauak.

Gainera, urriaren 8ra arte ibilgailuen eta jardueren igarotzea mugatu da berrea-aldian, Zuia eta Zigoitia udalerriei eragiten dieten tarteetan.

Argazkia: marrualdia Araban

Arabako mahats bilketaren jaia 1994tik egiten den ekitaldia da. Lehenengo urtean, Laguardiako hiribilean ospatu zen, baina urtero Arabako Errioxako herri bat bihurtzen da anfitrioi. Aurten irailaren 17an izango da, Navaridasen.

Ekitaldi hau, Arabako Errioxako Kuadrilak bere produktu garrantzitsuena ezagutarazi egiteko sortu zen: ardoa. Ospakizunak aurrera egin du eta ekitaldi jendetsu batena bihurtu da; hor ardoaren garrantzi ekonomiko eta kulturala ezagutarazten da.

Argazkia: Arabako Errioxako jaiak

Mundu guztia ekitaldi honetara joan dadin, autobus zerbitzua jarri da Bilbotik eta Gasteiztik eta Donostiatik. Webgunean kontsulta ditzakezu autobusen ordutegiak.

Eguna goizeko 10:00etan hasten da Arabako Errioxako dantza taldeen emanaldiarekin, Iñigo San Millanen eskutik pregoiari hasiera emanez. UAE txirrindularitza-taldeko errendimendu-zuzendaria eta ikertzaile medikoa arduratuko da mahats-zapalketa eta lehen muztioaren dastaketa hasteaz.

Jaietako egitaraua, Arabako Errioxako ardoak dastatzeko aukera, aizkolarien txapelketa, pilota partidak, musika eta kalejira, txikientzako ekintzak eta artisau produktu tipikoak eta Labeldun nekazaritza produktuak ere eskaintzen du.

Gehien espero den ekitaldietako bat ardo lehiaketaren sari banaketa da. Errioxako jatorri-deitura duten ardo guztientzako lehiaketa da: Beherea, Garaia eta Arabako Errioxa parte hartzen dute. Lehiaketa honek hain garrantzitsua dela eta, urtetik urtera gero eta upeltegi gehiago hartzen dute parte lehiaketa honetan.

Hau guztia, Mahats Bilketaren Jaia ekitaldi garrantzitsu eta dibertigarri batean bihurtzen du, beste herriko bisitari askorekin.

Kontsultatu egitarau osoa hemen.

Gasteizko kaleak magiaz beteko dira nazioko eta nazioarteko magoa eta ilusionistekin . Irailaren 11tik 17ra ilusioa eta magia helduko dira Magialdiarekin. AMagia erakustaldiak eta aho zabalik utziko zaituzten trikimailu trebeenek hiria magiaren Europako hiriburu bihurtuko dute.

Magia jaialdia Gasteizera itzuliko da emanaldi harrigarrienekin gozatzeko. Adin guztietako pertsonen. gozamenerako eta dibertsiorako astea. Jarduera guztien artean euskaraz zein gaztelaniaz ondo pasatzeko aukera aurkituko duzu.

Helduentzako magia tailerrak, animazioak kaleetan ,eta umeentzako galak eta emanaldiak izango dira. Ikuskizunez gain, aurtengo magia-liburuen aurkezpenetara joan zaitezke, magia-ibilbide kulturalak bisitatu, azoka magikoa ezagutu...

 

Gainera MagialdiAraban Arabako 15 herritan aurkeztuko diren ikuskizunez eta emanaldiez gozatu ahal izango duzu, irailaren 3tik 21era.

Murgildu zaitez fantasiaren eta ametsen munduan Gasteizko 2023ko Magialdian .

Ordutegia eta Erreserbak

Gasteizko ibilbide muralistikoa aire zabaleko benetako museoa da, hiriko hirigune historikoan sartzeko gonbidapena egiten duena, hiriko artearen benetako bitxiak aurkitzeko. Artista nabarmenetako batzuek, hala nola Verónica Werckmeisterrek, Christina Werckmeisterrek eta Brenan Duartek, beren aztarna utzi dute eraikinen fatxadetan, beren talentu eta sormenarekin.

Ibilbideak hiriko hainbat auzotan banatutako 40 mural baino gehiago eskaintzen ditu, bakoitza bere historia eta esanahiarekin. Ibilbide honetan, bizilagunen eguneroko bizitza islatzen duten lanak aurkituko dituzu, eta beste batzuek, berriz, gogoeta egitera gonbidatzen zaituzte.

Zure hurrengo bisitan galdu ezin dituzun muraletako batzuk aurkezten dizkizugu:

“Al hilo del Tiempo” Murala  (Txikitxo kalea, 9)

Mural honek hiriko mugimendu artistikoaren hasiera adierazten du. Bere izena dagoen plazaren historiari dagokio, Erdi Aroan oihal-azoka bat baitzegoen bertan.

“Eskuz esku” Murala (Herrería kalea 86)

Hiru horma-irudi dituen multzo baten parte da. Bi fatxada eta mosaiko bat ditu oinarrian, guztiak eskuaren sinboloak elkartuta (euskarazko marrazkia), lurreko lanari omenaldia eginez.

“Cubierto de Cielo y estrellas” Murala  (Santa Ana kantoian  Pintorería kalearekin)

XIV. mendeko Giotto di Bondone margolariaren obran inspiratuta, mural honek maitasun istorio bat irudikatzen du, non zeruak eta bere elementuek garrantzi handia hartzen duten bikote protagonistarekin batera.

“¿Qué haremos con lo que sabemos?” Murala (Colegio de San Prudencio Kalea)

Hiriak jaso zuen “2012ko Green Capital Saria” oinarri hartuta, mural honek ingurumenaren garrantziaz eta hiri berdea izateak esan nahi duenaz dihardu.

“La luz de la esperanza” Murala ( Zapatería kalea, 76)

Kolore-paleta erakargarri batekin jolastuz, 2011n egindako mural honek desberdintasunetik eta estereotipoetatik hasi eta hezkuntza, justizia eta itxaropenera arteko ibilbidea irudikatzen du.

“Usted está aquí” Murala ( Mendoza kalea, 1)

Hiriko mural berrienetako bat 2016an sortu zen, eta bere bizitzako uneren batean gure hirian kokatzeko jatorrizko tokiak utzi zituzten pertsona guztiak omentzen ditu.

Erdi Aroko kaleetan zehar zabiltzala zure zain dauden horma-irudi ikusgarrien lagin txiki bat baino ez dira hauek. Gasteizko hiriko artearen ibilbidea hiriak artearekin duen konpromisoaren testigantza da, eta kaleetara zuzenean eramateko modu bat, guztion gozamenerako.

Presta zaitez hiriak ezkutatzen dituen bitxi artistikoak esploratzeko eta aurkitzeko.

Eta hori guztia autokarabanan egin daiteke, "etxe ibiltari" hauentzat bereziki pentsatutako eremu-sare bati esker. Araba autokarabanan gidarekin informazio erabilgarria eta praktikoa izango duzu.

Abuztuaren 4an milaka pertsona irrikaz daude Andre Maria Zuriaren plazan Gasteizko jaiei hasiera emateko. San Migel elizako dorreko erlojuak 18: 00ak markatzen dituenean, plazan dauden pertsonak dardarka eta saltoka hasten dira, Zeledon bere aterkiarekin jaisten den bitartean.

Musika eskaintza Gasteizko jaietako erakargarrienetako bat da. ETS, Camela, Víctor Manuel, Lágrimas de Sangre eta Huntza arituko dira Foru Plazan. Los Chikos del Maíz, Abany, Belako, Evaristo eta Bulego izango dira aurten txosnetako soinu-bandak.

Horrez gain, Aihotz plazan Kai Nakai, Dupla, Willis Drummond eta Rotten XIII artistak egongo dira. Jakina, Joselu Anayak mitikoekin kontzertuak eskainiko dira Arka plazan. Halaber, antzerki-emanldiak beste indarguneetako bat dira, arratsaldero, 19:00etan, Prado parkean, Umorearen Txokoarekin.

Urtero bezala, blusa eta neska guztiek hitzordua izango dute 17:00etan eta 20:00etan, txaranga, dantza eta ibilbide hau osatzen duten kuadrilla guztien alaitasunarekin.

Mendizabalako su artifizialak, hiria argiztatzeko ardura izango baitute abuztuaren 5etik 8ra, 23:00etan.

Egitarauak jarduera ugari eskaintzen ditu, hala nola gastronomia eta artisautza azokak, zaku eta triziklo lasterketen lehiaketak, bertsolari errezitaldiak eta baita azoka arabiar bat.

Ikusi egitarau osoa hemen.

Gazteizko kuadrillek antolatutako jarduerez gain, Santiagoko egitaraua era guztietako ekitaldiz osatuta dago: Olagibel Plazaren, Memoriaren Plazaren eta San Frantzisko kalearen artean dagoen baratxurien azoka, Santiagoko Nekazaritza eta Abeltzaintza Azoka, bigantxak, pintxo solidarioa, musika-bandaren kontzertua eta, jakina, hiriko kaleetan sortzen den giroa. Egun horretan milaka arabar hurbiltzen dira hiriburura jai giroaz gozatzera.

Parte hartu gure Instagrameko zozketan eta irabazi bi sarrera, urteko ekitaldi garrantzitsuenetako batez gozatzeko!

Lege-oinarriak

Informazio gehiago hemen.

Izkiko Parke Naturaletik oso gertu, Santikurutze Kanpezun, lurraldeko igerileku natural harrigarrienetako bat dago, Fresnedoko ibai-igerilekuak. Plan ezin hobea familiarteko ihesaldi baterako, non piknik egun batez gozatzeko bere aisialdi eremuan mahaiak eta Izki ibaiak zatitutako bi gune

Ur bidea. Añanako Kuadrilla

Berganzon Euskadiko ur-jauzi ikusgarrienetako bat aurkitu dezakezu: Herrerias ur-jauzia. Bertara iristeko Uraren Ibilbidea egin behar dugu, Berganzotik abiatu eta Inglares ibaiaren ibilbidea egiten duen ibilbide biribil ederra. Familian egin daitekeen ibilbide erraza da, ur gardenezko ur-jauzi azkar eta ederrekin.

Zaldibartxoko Putzuak. Gorbeialdeako Kuadrilla

Sarriara hurbilduz gero, Zaldibartxoko putzuak aurkituko ditugu, Gorbeiako Parke Naturalean. Horien ondoan, zelai eder bat dago, atseden hartzeko, udako egun eguzkitsu batez gozatzeko edo bainu bat hartzeko Baias ibaiko ur hotz eta kristalinoetan. Bere ingurunea ezin hobea da mendi-ibiliak edo espeleologia egiteko.

Ebro ibaiko sotoa. Arabako Errioxako Kuadrilla

Arabako hegoaldean, Lapuebla de Labarcan zehazkiago, mahasti-itsasoen arteko ibilbide ederra egin dezakegu Ebro ibaiaren inguruan. Atsedenaldi bat nahiago badugu, La Póveda aurkituko dugu, piknik-gunea eta txikienentzako jolas-gunea dituen parkea.

Maroñoko urtegia. Aiarako Kuadrilla

Arespalditzatik oso gertu, Arabako ikuspegi politenetako batez goza dezakegu. Maroñoko urtegia Gorobel mendilerroak babesten du eta Izoria ibaiko urek bustitzen dute. Zelai berde zabala du, eta, horrez gain, udako egun zoragarri bat igarotzeko egokitutako gune bat. Gainera, arrantza egiteko edo mendi-ibiliak egiteko aukera dago.

Garaioko hondartzak. Arabako Lautadako Koadrila.

Uribarri Ganboako urtegiak barnealdeko bi hondartza eskaintzen ditu: Garaio Iparra eta Garaio Hegoa hondartzak. Bi hondartza horiek EBko bandera urdina dute, ur eta zerbitzuen kalitateagatik. Ur gezako 2.600 metroko itsasertza dute, itsasoko hareatza asko baino gehiago, eta agertoki ezin hobea da eguzkia hartzeko, bainua hartzeko edo, besterik gabe, iluntze bateko isiltasunaz eta edertasunaz gozatzeko.

Uda honetan, buzti zaitez Araban.

Aurten, Vitoria-Gasteizko Jazzaldia inoiz baino indartsuago itzuliko da, uztailaren 3tik 8rarte Mendizorrotzako pabiloira, 8 talderen emanaldiarekin. Oraindik sarrerarik ez baduzu, hemen lor ditzakezu eta kontzertu guztiez gozatu:
 

Mendizorrotzako kontzertuez gain, Principal Antzokiko emanaldiez ere gozatu ahal izango duzu. Bestalde, Hip Horns Brass Collective taldea jazza Gasteizko kaleetara eramateaz arduratuko da jaialdiaren egunetan zehar.

Hemen duzu hiru jardunaldi hauetaz gozatzeko gida.

Prestatu 2023ko Frantziako Tourraren emozioa Euskadin bizitzeko! Gozatu txirrindularitzaz, jai-giroaz eta kirol-espirituaz edertasun naturalez eta kulturaz betetako lurralde hauetan. Ez ezazu galdu!

Bisita gidatuak asteburuetan egiten dira eta sarrera orokorra 5 €-koa da. Lekua erreserbatu behar da 945 40 54 24 telefonoan (astelehenetik ostegunera).

2023ko ekainaren 14tik ekainaren 23ra asteburu bat zozkatuko dugu Araban, gure  Instagrameko profilean. Ezagutu lurraldeko lekurik berezienak eta gozatu egun ahaztezin batzuez. Parte hartu!

Rock jaialdi esanguratsuenetako batek dardara eragingo du Gasteizen ekainaren 15, 16 eta 17an: Azkena Rock Jaialdia. Musika kartel bikainarekin eta giro paregabearekin, ekitaldi hau derrigorrezko hitzordu bihurtu da herrialde osoko rock musikazaleentzat.

Azkena Rockaren kartela

Azkena Rock 2023 izugarrizko kartelarekin itzuliko da, artista benetan ospetsuak eta talde berri oparoenak uztartzen dituen kartelarekin. Rancid, Monster Magnet, The Pretenders, Incubus, Bones of Minerva, Iggy Pop edo Lucinda Williams dira aurten taula gainera igoko diren taldeetako batzuk.

Azkena Rock ostatuak

Jaialdiak, Gasteizek eta Arabak aukera ugari eskaintzen dizkizu jaialdian ostatu hartzeko, aukera ekonomikoenetatik hasi eta esklusiboenetaraino.

ARF kanpina: Aukera erraz eta merkea, barrutitik 100 metrora, Vitoria-Gasteizko Eraztun Berdearen erdi-erdian.

Glampina: Luxuzko egonaldia nahiago baduzu, glampinak naturan dagoen hotel baten erosotasun guztiak eskaintzen dizkizu.

Hotelak: Vitoria-Gasteizek hainbat aukera ditu hiriaren erdigunean, eta eraikin eta kale esanguratsuenetatik pauso batera baino ez zara egongo.

Landetxeak: Natura maite baduzu, hau da zuretzako aukerarik onena. Rock onenaz gozatu ahal izango duzu, eta probintziak eskaintzen dituen eszenatoki natural zoragarriak ere ezagutu ahal izango dituzu.

Presta zaitez esperientzia paregabea bizitzeko eta jaialdi honek rockaren maitaleen bihotzean leku nabarmena zergatik irabazi duen jakiteko. Ez pentsatu gehiago eta erreserbatu sarrera eta ostatua urteko rock hitzordu garrantzitsuenetako batez gozatzeko.