Alavaturismo - Hartu Arnasa Araban - arabaturismo
Gasteiz
2025/12/06
- 2025/12/08
Aiarako haranaren bihotzean, zelai berde eta mendi leunen artean, Kexaa herria aurkitzen da, Arabako multzo monumental nabarmenenetako bat. Gune historiko hau, Aiarako leinuaren egoitza eta botere-gunea izan zen, Euskal Herriko Erdi Aroko familiarik eraginkorrenetako bat.
Bere hormek, dorreek eta kaperek mendeetako historia, arte eta kondaira gordetzen dituzte. Eta orain, udazken honetan, monumentu multzoak ateak zabalduko ditu berriro, bere iragan liluragarrian murgiltzeko bisita gidatuekin.
Aiara haraneko monumentu multzo bakarra
Denboraz, Kexaako multzoak hainbat eraikin enblematikotan zehar hartu izan du forma. Monasterioa Fernán Pérez de Ayalak sortu zuen 1378an, moja domingotarrak bertan hartzeko. Hainbat sute eta erreforma jasan zituen. Horietatik, nabarmenena,
XVIII. mendean egindako erreforma izan zen, nahiz eta honen ostean, jatorrizko funtsa eta barneko espiritua bere horretan mantentzen dituen.
Jauregiak, Fernán Pérez de Aiara eta bere emazte Elvira Alvarez de Ceballos-en bizileku nagusia izandakoak, oinplano karratua eta patio zentrala ditu. Duen itxura gotortuak, izkinetako dorreekin eta elizarako sarbide zuzenarekin, bertan bizi izan zen leinuaren garrantzia erakusten du.
1399an aurreko eraikin baten gainean eraikia, Adatseko Ama Birjinaren Dorre-Kapera bere almenadun garaieragatik nabarmentzen da. Barrualdean, Pedro López de Aiara Gaztelako Kantzilerraren hil-kapera dago, zein erresumaren historian giltzarri izan zen eta baita hainbat kronika eta lan literarioren egilea ere.
San Joan Bataiatzailearen elizak, XI. mendeko erreferentziak baditu ere, gaur egungo egitura du eta monumentu multzoaren parte da. Honen barruan, erretaula barroko bikainak eta Kantzilerraren seme-alabak izandako Fernán López de Aiara eta María de Sarmiento-ren hilobiak daude. Bertan aurkitzen da, gainera, Aiaratarren hil-kapera, sortzaileen betikotasunaren sinbolo gisa, arkitektura, eskultura, pintura eta urregintza uztartzen dituen arte-lan paregabea.
Multzo honetan gordetzen diren piezarik berezienen artean, Adatseko Ama Birjinaren erlikia ontzia nabarmentzen da, XIV. mendekoa. Pedro Gómez Barroso kardinalak egin zuen honen enkargua eta bere arreba Sancharen (Fernán Pérez de Aiararen ama) esku utzi zuen. Honako hau, Aiaratarren harremanen erakusgarri da, nobleziaren eta elizako goi-mailako kide bezala.
Udazkeneko bisita gidatuak: Kexaa berriro ezagutzeko aukera paregabea.
Datozen egunetan, Kexaako monumentu multzoak berriro irekiko ditu ateak, gaztelaniazko eta euskarazko bisita gidatuekin.
📅 Datak:
Azaroa: 29 eta 30
Abendua: 6, 7, 8, 13 eta 14
🕛 Ordutegia: 12:00etan
🗣️ Hizkuntzak: euskara eta gaztelania
📞 Erreserbak: 945 101 070 | reservas@kalearte.com
Historia eta paisaiaren arteko bidaia
Kexaa bisitatzea monumentu multzo bat ezagutzea baino gehiago da: denboran bidaiatzea da, eta Aiarako haraneko historian murgiltzea, zeinetan harria, artea eta paisaia oreka perfektuan batzen diren.
Inguruneak , Arabako paisaiarik bareenetako bat miresteko ibilaldi bat egitera, tokiko gastronomiaz gozatzera edo haraneko begiratokietara igotzera gonbidatzen du
Udazken honetan, ezagutu berriro Kexaa eta bere ondarea!
👉 Informazio gehiago: https://web.araba.eus/eu/turismoa/kexaako-multzo-monumentala/bisita
#Aiara #Kexaa #Quejana #Arabaturismoa #TurismoÁlava #Landaturismoa #Euskadi #Historia #Ondarea #BisitaGidatuak
Aire zabaleko zaleentzako altxor paregabea
Araba hego-ekialdean dago, Arabako Mendialdean, eta Izki Parke Naturala Euskadiko hirugarren parke handiena da eta, aldi berean, ezezagunenetakoa. Horrek xarma berezia eta lasaitasun paregabea ematen dizkio. Natura, abentura eta iraunkortasuna uztartuko dituen familia ihesaldi baten bila bazabiltza, Izkiko "baso sorgindua" zure helmuga ideala da.
Europan bakarra den ekosistema eta biodibertsitatearen paradisua
Izkiren benetako berezitasuna bere ekosistema da. Parkearen zati handiena marojalek (Quercus pyrenaica) osatzen dute, ezohiko harizti mota bat, eta hemen Europako ondoen kontserbatuetako bat aurkitzen da. Baina flora aberastasuna ez da hor gelditzen: 9.000 hektarea baino gehiagoetan pagoak, arteak, urkiak, ametzak, haltzak eta makal dardartien basotxoak ere hazten dira. Aniztasun horrek paisaia ikusgarriak sortzen ditu, udazkenean gorri, urre eta okrez tindatzen direnak, eta ibilbide bakoitza ikusmen gozamenerako bihurtzen dute.
Izki ere ezinbesteko babeslekua da askotariko faunarentzat. Erreferentzia bat da birdwatching-ean (turismo ornitologikoa), eta gailur ertaina (Dendrocopos medius) nabarmentzen da; arotz txiki bat da, eta parke hori penintsulako santutegi garrantzitsuenetako bat da. Hegaztiak eta beste animalia batzuk beren habitat naturalean behatzea esperientzia hezigarri eta liluragarria da familia osoarentzat.
Adin guztietarako abenturak: ibilaldiak, BTT eta gehiago
Izkiko Parke Naturalak 15 mendi-ibilaldi baino gehiagoko sare zabala du, mota guztietako bisitariei egokitzeko seinaleztatuta eta diseinatuta, ibilaldi leun eta familiarretatik hasi eta ohiko mendi-ibilaldiak egiteko ibilbide zorrotzagoetaraino. Mendiko bizikleta maite dutenentzako ibilbide bereziak ere eskaintzen ditu.
Gomendio nagusien artean:
- Korresko bidea, parkea esploratzen hasteko aproposa, barruko biztanle bakarreko herritik abiatzen dena.
- Antoñana-Bujanda ibilbide zirkularra, 3,5 km-koa, udazkeneko paisaia ikusgarriaz gozatzeko eta miradore natural batetik bistak ikusteko aukera ematen duena.
- Mendiko bizikleta zaleentzat, Urturiko BTT zentro espezializatuan 15 ibilbide balizatu daude.
- Esperientzia interaktibo gisa, parkeak “Bike Birding” jarduera eskaintzen du: gida espezializatu batekin txango bat bizikleta elektrikoan, hegaztiak behatzeko. (Alokairua: 9 euro).
- Ez ahaztu Mina Luciako bisita gidatua, Europan bisita daitezkeen bi asfalto-meatzetako bat. Larunbat eta igandeetan bisita gidatuak daude (erreserbak: 639 310779 telefonoan).
Xarma duten herriak eta inguruko zerbitzuak
Izki Parke Naturala Arabako landa-esentzia gordetzen duten herrixka txikiz inguratua dago:
- Korres, parke barruko biztanle bakarreko herria, Parketxea (Parkearen Interpretazio Zentroa) hartzen duena. Bertan, informazioa, atseden-eremu bat eta haurrentzako jolasguneak, mahaiak eta barbakoak daude, familiarekin atseden hartzeko leku bikaina.
- Antoñana, parke atariko hiribildu erdiarokoa, Vasco-Navarro Bide Berdearen Interpretazio Zentroa du, eta bertan bizikletak alokatu daitezke.
- Urturi, harrizko etxe tipikoekin xarma duen herri txikia, Izki Golf Zelaia eta BTT zentroa hartzen dituena.
- Parketik gertu, Laño, Faido eta Markiñeko eremita-leizeak bisita daitezke, baita Urizaharra (Peñacerrada) hiribildu erdiarokoa eta Arlucea herrixka lasai eta baketsua ere.
Izki Parke Naturala: esperientzia autentikoa
Izki Parke Naturala esperientzia benetakoak eta hezitzaileak eskaintzen dituen helmuga da, non ibilbide bakoitza abenturarako eta natura oparoarekin konektatzeko gonbidapena den. Prestatu zaitez Izkiren baso sorginduaren magia familia osoaren memorian iltzatuta geratzeko.
Udazkena iristean, Arabak itxura magikoa hartzen du. Mendiak, basoak eta mahastiak gorrixka, urre kolore eta okrez janzten dira, eta begien gozamenerako ikuspegi koloretsua sortzen dute, kontenplaziora eta esploraziora gonbidatuz. Garai ezin hobea da bertako bazterrak berraurkitzeko, batez ere iragan urruneko istorioak arreta handiz gordetzen dituztenak: gaztelu izugarriak, defentsarako dorreak eta harresitutako hiribilduak.
Arabako harrietan sekretuak ezkutatzen dituzten eraikinek pasabide-lurralde baten iragana gogorarazten digute: jaunen arteko gatazkak, zibilizazioen aztarnak eta oroitzapen sakonak. “Kondaia-leku” horiek udazkenean bisitatzea, argi gozo eta urte-sasoiaren lasaitasunarekin, denboran atzera egindako bidaia bat da, zentzumenak liluratzen dituena.
Hiribildu harresituak: Erdi Aroko bitxiak, eguraldiari erronka egiten diotenak
Gure ibilbidea bere esentzia eta historia gordetzen duten Erdi Aroko hiribilduetatik abiatzen da.
- Laguardia (Biasteri), Errioxa Arabarraren hiriburua, mahastien artean agertzen den ikur aparta da. Sancho VII.a Indartsuak defentsa-helburuarekin sortu zuen eta XII. mendeko harresiak oraindik inguruan ditu, bost ate erakutsiz. Kale harritsu bihurrietatik ibiltzea plazer hutsa da, jauregiak eta bi eliza monumental aurkituz: San Juan Bataiatzailearena (erromaniko-gotikoa) eta Erregeen Andre Mariarena (gotikoa), XIV. mendeko ate koloretsu ikusgarriarekin, XVII. mendeko koloreak gaur arte gordetzen dituena. Kale azpian, 300 lurpeko upategi baino gehiago daude, ardogintzaren kultura sakona agerian uzten dutenak. Guardia Espainiako herri ederrenetako bat bezala aitortua izan da.
- Agurain, XIII. mendean Alfonso X Jakintsuak sortua, denboran izoztuta dirudien herria da. Harresidun alde zaharrean, kaleak (Nagusia, Harategia, Zapataria…) jauregiak eta San Juan Bataiatzailearen eta Andre Mariaren eliza-gotorleku ikusgarriak gordetzen dituzte.
- Antoñana, Arabako Mendialdean, bere ondarea gordetzen jakin izan duen hiribildu bat da. Nafarroako eta Gaztelako erresumen artean estrategikoki kokatua, etxe harrizkoek harresi zaharra aprobetxatzen dute fatxada gisa, bere garrantzi historikoaren testigantza.
- Labraza, Errioxa Arabarrean, Ebroko goi-ibarraren gaineko muino batean, Euskal Herriko alde historiko onenetako bat du, 2008an saritua. Dorretxo kubikoak eta gazteluaren hondarrak, etxe errenazentistekin eta San Migel eliza gotikoarekin batera, giro erabat erdiarora eramango zaituzte.
- Artziniega, XIII. mendean sortua, jauregi ikusgarriekin, dorretxeekin eta jauretxeekin harritzen du, hala nola Bengoa dorrea edo Ortiz jauregia. Bere alde zaharra, Gasteizkoaren antzeko egitura duen hiribildu harresidun bikaina da.
- Urizaharra, Arabako Mendialdean eta XIII. mendean sortua, Monumentu Multzo izendatua dago eta “beste aro bateko unibertso” batera eramaten du, harresi eta ateen hondarrei esker.
Dorreak eta gazteluak: iraganaren zaindariak
Hiribilduetatik harago, Arabako lurraldea dorre eta gaztelu bakartiez josita dago, historiaren lekuko isilak.
- Varona dorre-jauregia, Villanañen (Valdegovía, Añanako Kuadrilla), XIII. mendekoa da eta lurraldeko multzo gotortu onenetako bat. Monumentu Nazional izendatua, “denboran bidaiatzeko” aukera ematen du.
- Mendozako dorrea, XIII. mendeko defentsa-eraikina, Gasteiztik kilometro gutxira, kokapen estrategikoagatik nabarmentzen da.
- Murgako dorrea, Aiara Kuadrillan, XIV. mendean defentsarako eraikia izan zen, Murgatarren lurrak babesteko. Gero, XV. eta XVI. mendeetan jauregi errenazentistak gehitu zitzaizkion, multzo eder bat sortuz.
- Lanos gaztelua (Ocio), Ocio herriko begiratoki naturalean kokatua, XI-XIII. mendeetako gotorleku-sare baten parte izan zen, Nafarroako eta Gaztelako erresumen arteko gatazketan sortua. Garraio-bide nagusiak kontrolatzen zituen, eta gaur egun Inglares ibaiaren haraneko ikuspegi zoragarriak eskaintzen ditu.
- Portillako gaztelua, izen bereko herriaren ondoan dagoen monumentu multzoa errematatzen du. Gaztelu hau Arabako armarriko ikurra da.
Historiaren baitako udazkenaren xarma
Udazken alavesak areagotu egiten du monumentu hauek bisitatzearen esperientzia. Harresi eta gazteluak inguratzen dituzten paisaien kolore laranja, oker eta marroiak giro berezi, melankoliko eta oroitarazle bat sortzen dute. Garai aproposa da presarik gabe ibiltzeko, paraje hauen bakeaz gozatuz, udako jendetzatik urrun.
Natura, kultura eta ondarea uztartuz, Arabak bere istorio eta kondairak ezagutzera gonbidatzen gaitu, harri zaindari hauen bidez. Jantzi mendiko botak eta utzi zure burua liluratzen Arabako Gaztelu eta Denboraren Zaintzaileen magiaz, udazkenaren xarma azpian. Ihesaldi honek historiaren bihotzera eramango zaitu!
