¿Necesitas un plan en Álava? - arabaturismo

Araba hego-ekialdean dago, Arabako Mendialdean, eta Izki Parke Naturala Euskadiko hirugarren parke handiena da eta, aldi berean, ezezagunenetakoa. Horrek xarma berezia eta lasaitasun paregabea ematen dizkio. Natura, abentura eta iraunkortasuna uztartuko dituen familia ihesaldi baten bila bazabiltza, Izkiko "baso sorgindua" zure helmuga ideala da.
 

Europan bakarra den ekosistema eta biodibertsitatearen paradisua

Izkiren benetako berezitasuna bere ekosistema da. Parkearen zati handiena marojalek (Quercus pyrenaica) osatzen dute, ezohiko harizti mota bat, eta hemen Europako ondoen kontserbatuetako bat aurkitzen da. Baina flora aberastasuna ez da hor gelditzen: 9.000 hektarea baino gehiagoetan pagoak, arteak, urkiak, ametzak, haltzak eta makal dardartien basotxoak ere hazten dira. Aniztasun horrek paisaia ikusgarriak sortzen ditu, udazkenean gorri, urre eta okrez tindatzen direnak, eta ibilbide bakoitza ikusmen gozamenerako bihurtzen dute.

Izki ere ezinbesteko babeslekua da askotariko faunarentzat. Erreferentzia bat da birdwatching-ean (turismo ornitologikoa), eta gailur ertaina (Dendrocopos medius) nabarmentzen da; arotz txiki bat da, eta parke hori penintsulako santutegi garrantzitsuenetako bat da. Hegaztiak eta beste animalia batzuk beren habitat naturalean behatzea esperientzia hezigarri eta liluragarria da familia osoarentzat.

Adin guztietarako abenturak: ibilaldiak, BTT eta gehiago

Izkiko Parke Naturalak 15 mendi-ibilaldi baino gehiagoko sare zabala du, mota guztietako bisitariei egokitzeko seinaleztatuta eta diseinatuta, ibilaldi leun eta familiarretatik hasi eta ohiko mendi-ibilaldiak egiteko ibilbide zorrotzagoetaraino. Mendiko bizikleta maite dutenentzako ibilbide bereziak ere eskaintzen ditu.

Gomendio nagusien artean:
 

• Korresko bidea, parkea esploratzen hasteko aproposa, barruko biztanle bakarreko herritik abiatzen dena.
• Antoñana-Bujanda ibilbide zirkularra, 3,5 km-koa, udazkeneko paisaia ikusgarriaz gozatzeko eta miradore natural batetik bistak ikusteko aukera ematen duena.
• Mendiko bizikleta zaleentzat, Urturiko BTT zentro espezializatuan 15 ibilbide balizatu daude.
• Esperientzia interaktibo gisa, parkeak “Bike Birding” jarduera eskaintzen du: gida espezializatu batekin txango bat bizikleta elektrikoan, hegaztiak behatzeko. (Alokairua: 9 euro).
• Ez ahaztu Mina Luciako bisita gidatua, Europan bisita daitezkeen bi asfalto-meatzetako bat. Larunbat eta igandeetan bisita gidatuak daude (erreserbak: 639 310779 telefonoan).
   

Xarma duten herriak eta inguruko zerbitzuak

Izki Parke Naturala Arabako landa-esentzia gordetzen duten herrixka txikiz inguratua dago:

• Korres, parke barruko biztanle bakarreko herria, Parketxea (Parkearen Interpretazio Zentroa) hartzen duena. Bertan, informazioa, atseden-eremu bat eta haurrentzako jolasguneak, mahaiak eta barbakoak daude, familiarekin atseden hartzeko leku bikaina.
• Antoñana, parke atariko hiribildu erdiarokoa, Vasco-Navarro Bide Berdearen Interpretazio Zentroa du, eta bertan bizikletak alokatu daitezke.
• Urturi, harrizko etxe tipikoekin xarma duen herri txikia, Izki Golf Zelaia eta BTT zentroa hartzen dituena.
• Parketik gertu, Laño, Faido eta Markiñeko eremita-leizeak bisita daitezke, baita Urizaharra (Peñacerrada) hiribildu erdiarokoa eta Arlucea herrixka lasai eta baketsua ere.

Izki Parke Naturala: esperientzia autentikoa

Izki Parke Naturala esperientzia benetakoak eta hezitzaileak eskaintzen dituen helmuga da, non ibilbide bakoitza abenturarako eta natura oparoarekin konektatzeko gonbidapena den. Prestatu zaitez Izkiren baso sorginduaren magia familia osoaren memorian iltzatuta geratzeko.
 

• Laguardia (Biasteri), Errioxa Arabarraren hiriburua, mahastien artean agertzen den ikur aparta da. Sancho VII.a Indartsuak defentsa-helburuarekin sortu zuen eta XII. mendeko harresiak oraindik inguruan ditu, bost ate erakutsiz. Kale harritsu bihurrietatik ibiltzea plazer hutsa da, jauregiak eta bi eliza monumental aurkituz: San Juan Bataiatzailearena (erromaniko-gotikoa) eta Erregeen Andre Mariarena (gotikoa), XIV. mendeko ate koloretsu ikusgarriarekin, XVII. mendeko koloreak gaur arte gordetzen dituena. Kale azpian, 300 lurpeko upategi baino gehiago daude, ardogintzaren kultura sakona agerian uzten dutenak. Guardia Espainiako herri ederrenetako bat bezala aitortua izan da.
• Agurain, XIII. mendean Alfonso X Jakintsuak sortua, denboran izoztuta dirudien herria da. Harresidun alde zaharrean, kaleak (Nagusia, Harategia, Zapataria…) jauregiak eta San Juan Bataiatzailearen eta Andre Mariaren eliza-gotorleku ikusgarriak gordetzen dituzte.
• Antoñana, Arabako Mendialdean, bere ondarea gordetzen jakin izan duen hiribildu bat da. Nafarroako eta Gaztelako erresumen artean estrategikoki kokatua, etxe harrizkoek harresi zaharra aprobetxatzen dute fatxada gisa, bere garrantzi historikoaren testigantza.
• Labraza, Errioxa Arabarrean, Ebroko goi-ibarraren gaineko muino batean, Euskal Herriko alde historiko onenetako bat du, 2008an saritua. Dorretxo kubikoak eta gazteluaren hondarrak, etxe errenazentistekin eta San Migel eliza gotikoarekin batera, giro erabat erdiarora eramango zaituzte.
• Artziniega, XIII. mendean sortua, jauregi ikusgarriekin, dorretxeekin eta jauretxeekin harritzen du, hala nola Bengoa dorrea edo Ortiz jauregia. Bere alde zaharra, Gasteizkoaren antzeko egitura duen hiribildu harresidun bikaina da.
• Urizaharra, Arabako Mendialdean eta XIII. mendean sortua, Monumentu Multzo izendatua dago eta “beste aro bateko unibertso” batera eramaten du, harresi eta ateen hondarrei esker.
   

Dorreak eta gazteluak: iraganaren zaindariak

Hiribilduetatik harago, Arabako lurraldea dorre eta gaztelu bakartiez josita dago, historiaren lekuko isilak.

• Varona dorre-jauregia, Villanañen (Valdegovía, Añanako Kuadrilla), XIII. mendekoa da eta lurraldeko multzo gotortu onenetako bat. Monumentu Nazional izendatua, “denboran bidaiatzeko” aukera ematen du.
• Mendozako dorrea, XIII. mendeko defentsa-eraikina, Gasteiztik kilometro gutxira, kokapen estrategikoagatik nabarmentzen da.
• Murgako dorrea, Aiara Kuadrillan, XIV. mendean defentsarako eraikia izan zen, Murgatarren lurrak babesteko. Gero, XV. eta XVI. mendeetan jauregi errenazentistak gehitu zitzaizkion, multzo eder bat sortuz.
• Lanos gaztelua (Ocio), Ocio herriko begiratoki naturalean kokatua, XI-XIII. mendeetako gotorleku-sare baten parte izan zen, Nafarroako eta Gaztelako erresumen arteko gatazketan sortua. Garraio-bide nagusiak kontrolatzen zituen, eta gaur egun Inglares ibaiaren haraneko ikuspegi zoragarriak eskaintzen ditu.
• Portillako gaztelua, izen bereko herriaren ondoan dagoen monumentu multzoa errematatzen du. Gaztelu hau Arabako armarriko ikurra da.

Historiaren baitako udazkenaren xarma

Udazken alavesak areagotu egiten du monumentu hauek bisitatzearen esperientzia. Harresi eta gazteluak inguratzen dituzten paisaien kolore laranja, oker eta marroiak giro berezi, melankoliko eta oroitarazle bat sortzen dute. Garai aproposa da presarik gabe ibiltzeko, paraje hauen bakeaz gozatuz, udako jendetzatik urrun.

Natura, kultura eta ondarea uztartuz, Arabak bere istorio eta kondairak ezagutzera gonbidatzen gaitu, harri zaindari hauen bidez. Jantzi mendiko botak eta utzi zure burua liluratzen Arabako Gaztelu eta Denboraren Zaintzaileen magiaz, udazkenaren xarma azpian. Ihesaldi honek historiaren bihotzera eramango zaitu!

Plan berezi baten bila bazabiltza, naturaren magia eta arbasoen oihartzunak bat egiten diren toki batean, udazken honetan Entziako mendilerroan murgiltzera gonbidatzen zaitugu. Sasoi honetan, Arabako paisaiak gorri, urre eta okrez janzten dira, naturaz eta argazkilaritzaz gozatzen dutenentzat benetako ikuskizuna bihurtuz.

Entziako mendilerroa: esploratzaile txikientzako ipuin-baso bat

Arabako ipar-ekialdeko ertzean dago Entzia mendilerroa, auzokidearen ahizpa txikia. Urbasa mendilerroa, familiarteko abenturetarako eszenatoki ezin hobea eskaintzen du, natura atzean duela.

Paisaiak liluratu egiten du… Arabako Lautadarako eta Aranako haranerako jaisten diren amildegiekin hasi, eta karstoko formek harrian zizelkatutako kapritxoekin jarraitu, Arno edo Katarriko labirintoak sortuz. Ibilbide magiko horiek txikienentzat benetako erakargarri dira. Imajinatu zure seme-alabak ipuin bateko baso baten antzeko bideetan barneratzen, hegazti harrapari, ugaztun eta anfibioak haitzarteetan babesten diren bitartean.
Baina Entziara etortzeko unerik bereziena udazkena da. Bere pago zaharrek urtero hitzordua dute koloreen ikuskizunarekin, okrez eta horiz lehertuz eta bisitarien ahoa zabalik utziz. Sasoi aparta da zuhaitz mendeurritarren artean paseatzeko eta udazkena bere distira osoan bizitzeko.

Legaireko trikuharriak: historia bizi egiten den tokia

Entziako mendilerroa ez da natura-paradisu hutsa; aire zabaleko museo bat ere bada, arbasoen zibilizazioen sekretuak gordetzen dituena. Legaireko zelaietan menhirrak, tumuluak, trikuharriak eta 5.000 urte baino gehiago dituzten harrizko zirkulu megalitiko berezi bat daude, benetako “Araba Stonehenge txikia”, garai urrunen misterioa pizten duena.

Araban, gainera, 100 megalito baino gehiago daude, eta horietako batzuk 2.000 urtez hileta kolektibo gisa erabiliak izan ziren. Gaur egun, Kultur Ondasun izendatuak dira. Horien artean, bisitatzea gomendatzen dizugu Sorginetxeko trikuharria, Arrizalako herri txikian eta mendilerroaren magalean kokatua. 4.500 urteko eraikin hau Euskal Herriko ondoen kontserbatu eta argazkituenetako bat da.

Familia-ibilaldiak eta iraganarekiko lotura

Familia-turismorako gai ezin hobea da hau. Entziako mendilerroko ibilbideak bikainak dira haurren jakin-mina pizteko: labirinto naturalak esploratzeko abentura eta trikuharriek gordetzen duten historia ezagutzeko aukera uztartzen dute. Errutinatik deskonektatzeko eta naturarekin eta ondare kulturalarekin berriz konektatzeko aukera paregabea da.

Prestatu zaitez Arabako Mendialdean abentura ahaztezina bizitzeko. Jantzi mendiko botak, utzi udazkeneko okreak eta gorrixkak inguratzen, eta aurkitu familian Entziako mendilerroak eta Legaireko trikuharriek kontatzeko dituzten sekretuak. Esperientzia paregabea, naturan eta historian zehar bidaiaraziko dizuna!