Ondarea - arabaturismo
Aiarako haranaren bihotzean, zelai berde eta mendi leunen artean, Kexaa herria aurkitzen da, Arabako multzo monumental nabarmenenetako bat. Gune historiko hau, Aiarako leinuaren egoitza eta botere-gunea izan zen, Euskal Herriko Erdi Aroko familiarik eraginkorrenetako bat.
Bere hormek, dorreek eta kaperek mendeetako historia, arte eta kondaira gordetzen dituzte. Eta orain, udazken honetan, monumentu multzoak ateak zabalduko ditu berriro, bere iragan liluragarrian murgiltzeko bisita gidatuekin.
Aiara haraneko monumentu multzo bakarra
Denboraz, Kexaako multzoak hainbat eraikin enblematikotan zehar hartu izan du forma. Monasterioa Fernán Pérez de Ayalak sortu zuen 1378an, moja domingotarrak bertan hartzeko. Hainbat sute eta erreforma jasan zituen. Horietatik, nabarmenena,
XVIII. mendean egindako erreforma izan zen, nahiz eta honen ostean, jatorrizko funtsa eta barneko espiritua bere horretan mantentzen dituen.
Jauregiak, Fernán Pérez de Aiara eta bere emazte Elvira Alvarez de Ceballos-en bizileku nagusia izandakoak, oinplano karratua eta patio zentrala ditu. Duen itxura gotortuak, izkinetako dorreekin eta elizarako sarbide zuzenarekin, bertan bizi izan zen leinuaren garrantzia erakusten du.
1399an aurreko eraikin baten gainean eraikia, Adatseko Ama Birjinaren Dorre-Kapera bere almenadun garaieragatik nabarmentzen da. Barrualdean, Pedro López de Aiara Gaztelako Kantzilerraren hil-kapera dago, zein erresumaren historian giltzarri izan zen eta baita hainbat kronika eta lan literarioren egilea ere.
San Joan Bataiatzailearen elizak, XI. mendeko erreferentziak baditu ere, gaur egungo egitura du eta monumentu multzoaren parte da. Honen barruan, erretaula barroko bikainak eta Kantzilerraren seme-alabak izandako Fernán López de Aiara eta María de Sarmiento-ren hilobiak daude. Bertan aurkitzen da, gainera, Aiaratarren hil-kapera, sortzaileen betikotasunaren sinbolo gisa, arkitektura, eskultura, pintura eta urregintza uztartzen dituen arte-lan paregabea.
Multzo honetan gordetzen diren piezarik berezienen artean, Adatseko Ama Birjinaren erlikia ontzia nabarmentzen da, XIV. mendekoa. Pedro Gómez Barroso kardinalak egin zuen honen enkargua eta bere arreba Sancharen (Fernán Pérez de Aiararen ama) esku utzi zuen. Honako hau, Aiaratarren harremanen erakusgarri da, nobleziaren eta elizako goi-mailako kide bezala.
Udazkeneko bisita gidatuak: Kexaa berriro ezagutzeko aukera paregabea.
Datozen egunetan, Kexaako monumentu multzoak berriro irekiko ditu ateak, gaztelaniazko eta euskarazko bisita gidatuekin.
📅 Datak:
Azaroa: 29 eta 30
Abendua: 6, 7, 8, 13 eta 14
🕛 Ordutegia: 12:00etan
🗣️ Hizkuntzak: euskara eta gaztelania
📞 Erreserbak: 945 101 070 | reservas@kalearte.com
Historia eta paisaiaren arteko bidaia
Kexaa bisitatzea monumentu multzo bat ezagutzea baino gehiago da: denboran bidaiatzea da, eta Aiarako haraneko historian murgiltzea, zeinetan harria, artea eta paisaia oreka perfektuan batzen diren.
Inguruneak , Arabako paisaiarik bareenetako bat miresteko ibilaldi bat egitera, tokiko gastronomiaz gozatzera edo haraneko begiratokietara igotzera gonbidatzen du
Udazken honetan, ezagutu berriro Kexaa eta bere ondarea!
👉 Informazio gehiago: https://web.araba.eus/eu/turismoa/kexaako-multzo-monumentala/bisita
#Aiara #Kexaa #Quejana #Arabaturismoa #TurismoÁlava #Landaturismoa #Euskadi #Historia #Ondarea #BisitaGidatuak
Udazkena iristean, Arabak itxura magikoa hartzen du. Mendiak, basoak eta mahastiak gorrixka, urre kolore eta okrez janzten dira, eta begien gozamenerako ikuspegi koloretsua sortzen dute, kontenplaziora eta esploraziora gonbidatuz. Garai ezin hobea da bertako bazterrak berraurkitzeko, batez ere iragan urruneko istorioak arreta handiz gordetzen dituztenak: gaztelu izugarriak, defentsarako dorreak eta harresitutako hiribilduak.
Arabako harrietan sekretuak ezkutatzen dituzten eraikinek pasabide-lurralde baten iragana gogorarazten digute: jaunen arteko gatazkak, zibilizazioen aztarnak eta oroitzapen sakonak. “Kondaia-leku” horiek udazkenean bisitatzea, argi gozo eta urte-sasoiaren lasaitasunarekin, denboran atzera egindako bidaia bat da, zentzumenak liluratzen dituena.
Hiribildu harresituak: Erdi Aroko bitxiak, eguraldiari erronka egiten diotenak
Gure ibilbidea bere esentzia eta historia gordetzen duten Erdi Aroko hiribilduetatik abiatzen da.
- Laguardia (Biasteri), Errioxa Arabarraren hiriburua, mahastien artean agertzen den ikur aparta da. Sancho VII.a Indartsuak defentsa-helburuarekin sortu zuen eta XII. mendeko harresiak oraindik inguruan ditu, bost ate erakutsiz. Kale harritsu bihurrietatik ibiltzea plazer hutsa da, jauregiak eta bi eliza monumental aurkituz: San Juan Bataiatzailearena (erromaniko-gotikoa) eta Erregeen Andre Mariarena (gotikoa), XIV. mendeko ate koloretsu ikusgarriarekin, XVII. mendeko koloreak gaur arte gordetzen dituena. Kale azpian, 300 lurpeko upategi baino gehiago daude, ardogintzaren kultura sakona agerian uzten dutenak. Guardia Espainiako herri ederrenetako bat bezala aitortua izan da.
- Agurain, XIII. mendean Alfonso X Jakintsuak sortua, denboran izoztuta dirudien herria da. Harresidun alde zaharrean, kaleak (Nagusia, Harategia, Zapataria…) jauregiak eta San Juan Bataiatzailearen eta Andre Mariaren eliza-gotorleku ikusgarriak gordetzen dituzte.
- Antoñana, Arabako Mendialdean, bere ondarea gordetzen jakin izan duen hiribildu bat da. Nafarroako eta Gaztelako erresumen artean estrategikoki kokatua, etxe harrizkoek harresi zaharra aprobetxatzen dute fatxada gisa, bere garrantzi historikoaren testigantza.
- Labraza, Errioxa Arabarrean, Ebroko goi-ibarraren gaineko muino batean, Euskal Herriko alde historiko onenetako bat du, 2008an saritua. Dorretxo kubikoak eta gazteluaren hondarrak, etxe errenazentistekin eta San Migel eliza gotikoarekin batera, giro erabat erdiarora eramango zaituzte.
- Artziniega, XIII. mendean sortua, jauregi ikusgarriekin, dorretxeekin eta jauretxeekin harritzen du, hala nola Bengoa dorrea edo Ortiz jauregia. Bere alde zaharra, Gasteizkoaren antzeko egitura duen hiribildu harresidun bikaina da.
- Urizaharra, Arabako Mendialdean eta XIII. mendean sortua, Monumentu Multzo izendatua dago eta “beste aro bateko unibertso” batera eramaten du, harresi eta ateen hondarrei esker.
Dorreak eta gazteluak: iraganaren zaindariak
Hiribilduetatik harago, Arabako lurraldea dorre eta gaztelu bakartiez josita dago, historiaren lekuko isilak.
- Varona dorre-jauregia, Villanañen (Valdegovía, Añanako Kuadrilla), XIII. mendekoa da eta lurraldeko multzo gotortu onenetako bat. Monumentu Nazional izendatua, “denboran bidaiatzeko” aukera ematen du.
- Mendozako dorrea, XIII. mendeko defentsa-eraikina, Gasteiztik kilometro gutxira, kokapen estrategikoagatik nabarmentzen da.
- Murgako dorrea, Aiara Kuadrillan, XIV. mendean defentsarako eraikia izan zen, Murgatarren lurrak babesteko. Gero, XV. eta XVI. mendeetan jauregi errenazentistak gehitu zitzaizkion, multzo eder bat sortuz.
- Lanos gaztelua (Ocio), Ocio herriko begiratoki naturalean kokatua, XI-XIII. mendeetako gotorleku-sare baten parte izan zen, Nafarroako eta Gaztelako erresumen arteko gatazketan sortua. Garraio-bide nagusiak kontrolatzen zituen, eta gaur egun Inglares ibaiaren haraneko ikuspegi zoragarriak eskaintzen ditu.
- Portillako gaztelua, izen bereko herriaren ondoan dagoen monumentu multzoa errematatzen du. Gaztelu hau Arabako armarriko ikurra da.
Historiaren baitako udazkenaren xarma
Udazken alavesak areagotu egiten du monumentu hauek bisitatzearen esperientzia. Harresi eta gazteluak inguratzen dituzten paisaien kolore laranja, oker eta marroiak giro berezi, melankoliko eta oroitarazle bat sortzen dute. Garai aproposa da presarik gabe ibiltzeko, paraje hauen bakeaz gozatuz, udako jendetzatik urrun.
Natura, kultura eta ondarea uztartuz, Arabak bere istorio eta kondairak ezagutzera gonbidatzen gaitu, harri zaindari hauen bidez. Jantzi mendiko botak eta utzi zure burua liluratzen Arabako Gaztelu eta Denboraren Zaintzaileen magiaz, udazkenaren xarma azpian. Ihesaldi honek historiaren bihotzera eramango zaitu!
Plan berezi baten bila bazabiltza, naturaren magia eta arbasoen oihartzunak bat egiten diren toki batean, udazken honetan Entziako mendilerroan murgiltzera gonbidatzen zaitugu. Sasoi honetan, Arabako paisaiak gorri, urre eta okrez janzten dira, naturaz eta argazkilaritzaz gozatzen dutenentzat benetako ikuskizuna bihurtuz.
Entziako mendilerroa: esploratzaile txikientzako ipuin-baso bat
Arabako ipar-ekialdeko ertzean dago Entzia mendilerroa, auzokidearen ahizpa txikia. Urbasa mendilerroa, familiarteko abenturetarako eszenatoki ezin hobea eskaintzen du, natura atzean duela.
Paisaiak liluratu egiten du… Arabako Lautadarako eta Aranako haranerako jaisten diren amildegiekin hasi, eta karstoko formek harrian zizelkatutako kapritxoekin jarraitu, Arno edo Katarriko labirintoak sortuz. Ibilbide magiko horiek txikienentzat benetako erakargarri dira. Imajinatu zure seme-alabak ipuin bateko baso baten antzeko bideetan barneratzen, hegazti harrapari, ugaztun eta anfibioak haitzarteetan babesten diren bitartean.
Baina Entziara etortzeko unerik bereziena udazkena da. Bere pago zaharrek urtero hitzordua dute koloreen ikuskizunarekin, okrez eta horiz lehertuz eta bisitarien ahoa zabalik utziz. Sasoi aparta da zuhaitz mendeurritarren artean paseatzeko eta udazkena bere distira osoan bizitzeko.
Legaireko trikuharriak: historia bizi egiten den tokia
Entziako mendilerroa ez da natura-paradisu hutsa; aire zabaleko museo bat ere bada, arbasoen zibilizazioen sekretuak gordetzen dituena. Legaireko zelaietan menhirrak, tumuluak, trikuharriak eta 5.000 urte baino gehiago dituzten harrizko zirkulu megalitiko berezi bat daude, benetako “Araba Stonehenge txikia”, garai urrunen misterioa pizten duena.
Araban, gainera, 100 megalito baino gehiago daude, eta horietako batzuk 2.000 urtez hileta kolektibo gisa erabiliak izan ziren. Gaur egun, Kultur Ondasun izendatuak dira. Horien artean, bisitatzea gomendatzen dizugu Sorginetxeko trikuharria, Arrizalako herri txikian eta mendilerroaren magalean kokatua. 4.500 urteko eraikin hau Euskal Herriko ondoen kontserbatu eta argazkituenetako bat da.
Familia-ibilaldiak eta iraganarekiko lotura
Familia-turismorako gai ezin hobea da hau. Entziako mendilerroko ibilbideak bikainak dira haurren jakin-mina pizteko: labirinto naturalak esploratzeko abentura eta trikuharriek gordetzen duten historia ezagutzeko aukera uztartzen dute. Errutinatik deskonektatzeko eta naturarekin eta ondare kulturalarekin berriz konektatzeko aukera paregabea da.
Prestatu zaitez Arabako Mendialdean abentura ahaztezina bizitzeko. Jantzi mendiko botak, utzi udazkeneko okreak eta gorrixkak inguratzen, eta aurkitu familian Entziako mendilerroak eta Legaireko trikuharriek kontatzeko dituzten sekretuak. Esperientzia paregabea, naturan eta historian zehar bidaiaraziko dizuna!
Montaña Alavesa no solo guarda paisajes naturales espectaculares y una memoria minera singular; también tiene un valioso patrimonio arquitectónico que se alza entre montes y caminos, y que es testigo de siglos de historia. Iglesias, murallas, palacios y símbolos populares componen un legado que merece ser admirado.
Iglesias con carácter y memoria
Cada pueblo de Montaña Alavesa conserva su propia iglesia reflejando la historia, tradiciones y comunidad. En Maeztu, la iglesia de Nuestra Señora de la Asunción se alza en lo alto del núcleo urbano. De origen medieval, aunque reformada varias veces a lo largo de los siglos, guarda en su interior elementos barrocos. Además algo muy representativo de esta iglesia es su famoso papamoscas que mueve el brazo al dar las horas.
En Korres, la iglesia parroquial dedicada a San Esteban, del siglo XVI corona el pueblo. En el año 1712 se construyó su pórtico. La portada es renacentista y tiene un arco de medio punto con molduras. Se trata de un edificio que, pese a su sencillez exterior, sorprende por la riqueza de sus retablos y detalles decorativos de su interior.
Antoñana, con su muralla, cuenta con la iglesia de San Vicente Mártir. Es uno de los edificios más destacados de la zona. De planta de cruz latina y ábside ochavado, impresiona por sus diez pilastras decoradas con guirnaldas y las bóvedas que cubren los cuatro tramos. Su pórtico interior, de finales del siglo XVIII, tiene cinco arcos de medio punto en piedra de sillería, mientras que la portada sur es de estilo neoclásico. La esbelta torre cuadrada también responde a este estilo, con columnas toscanas, flameros y una elegante cúpula ovoidal. El retablo mayor, rococó, es obra de Manuel de Moraza y está presidido por una talla de San Vicente Mártir, acompañado por San Pedro, San Pablo y un Calvario coronado por el Espíritu Santo. También destaca la imagen sedente de Nuestra Señora del Campo, del siglo XII, y varios altares laterales dedicados a santos y vírgenes, además de dos valiosos lienzos barrocos atribuidos a Cornelio Schut..
Y, por último, en Atauri, la iglesia de La Asunción de Nuestra Señora combina elementos medievales y renacentistas. Su base rectangular conserva una portada del siglo XIII con arco apuntado, y una nave con elementos del siglo XVI como la cabecera y bóvedas decoradas con símbolos religiosos. En su interior destaca un retablo central de nogal del siglo XVII, donado por los vecinos, presidido por una imagen barroca de la Asunción y flanqueado por tallas de San Pedro, San Pablo, Santa Lucía y San Sebastián.
La muralla medieval de Antoñana
El pueblo de Antoñana conserva restos visibles de su antigua muralla medieval, declarada Monumento Nacional de Euskadi Caminar por el pueblo es hacerlo por una villa que mantiene su alma defensiva, con portales, calles estrechas y un entramado que recuerda su importancia estratégica siglos atrás.
El Palacio de los Samaniego: nobleza rural en Maeztu
Ubicado en el corazón de Maeztu, el Palacio de los Samaniego es una construcción señorial que habla del pasado hidalgo de la zona. Su fachada de sillería, el blasón representativo y sus proporciones imponentes lo convierten en una muestra excepcional de la arquitectura civil del siglo XVII en Montaña Alavesa.
La Cruz del Pañuelo, signo de tradición
A las afueras de Maeztu, junto a la carretera hacia Vitoria-Gasteiz, se alza una cruz de piedra conocida como la Cruz del Pañuelo. Se trata de una réplica de una cruz tradicional donde, desde antaño, se celebran rogativas para pedir buenas cosechas. Cada primer sábado de mayo se realiza una romería hasta este punto, en la que las mozas casaderas bordan un pañuelo con símbolos de la pasión y lo cuelgan de la cruz. Una costumbre que une lo espiritual, lo agrícola y lo comunitario.
Un legado que sigue en pie
Montaña Alavesa no solo se recorre con los pies: se experimenta con los ojos, con la memoria y con la emoción. Su patrimonio arquitectónico no es un decorado, sino un relato construido en piedra, transmitido de generación en generación. Las iglesias, murallas, palacios y monumentos nos invitan a mirar con atención y a entender que cada piedra, cada escudo y cada campanario guardan una historia que merece ser contada.
Conócenos más en: www.arabakomendialdea.eus y www.alavaturismo.eus
Explora la Montaña Alavesa y sus paisajes mineros. ¡Te sorprenderán!
#iglesias #patrimonio #monumentos #MontañaAlavesa #VíaVerdeVascoNavarro #PaisajesMinerosAlava #TurismoRural #AsfaltosNaturales #Euskadi #Álava #Araba #Turismo #Alava #AlavaTurismo
Araba, txoko eder eta esperientzia ahaztezinen altxorra da. Euskadiko probintziarik landatar eta naturalena da, paisaia berdeen, mahastien, mendien eta lautaden kontrastearekin sentsazio desberdinak eskainiz. Gasteizko hiriburu zirraragarritik haratago, Araban xarma handiko hiribildu eta herri ugari daude, bisitaria historiaz eta tradizioz betetako beste garai batzuetara eramaten dutenak. Herri horietan barrena egindako ibilbidea kultura-ondare aberatsean eta Arabako benetako muinean murgiltzeko gonbidapena da.
Laguardia: Erdi Aroko harribitxia mahastien artean
Arabako Errioxan dago Laguardia, zalantzarik gabe, Arabako herririk xarmangarri eta ezagunenetako bat da, eta "Espainiako Herririk Politenak" izeneko zerrenda ospetsuko kide da.
Hiribildu harresitu hau, mahasti zabalen artean altxatzen da handikiro, irudi paregabea eskainiz. Bikain kontserbatutako Erdi Aroko hiriguneak kale estuetatik paseatzera gonbidatzen du. Bertan, Erregeen Andre Mariaren Eliza, bere arkupe gotiko polikromatu ikusgarriarekin, eta San Joan Bataiatzailearen Eliza bezalako monumentuak mirets daitezke. Gainera, lur azpian 300 upategi baino gehiago daude, mahastizaintzako eta ardogintzako tradizio sakonaren lekuko. Esperientzia enoturistikoa da atrakzio nagusietako bat, goi mailako gastronomiaz osatua.
Labraza: Erdi Aroko harresietara bidaia
Ebro ibaiaren goiko ibilbideko muino baten gainean dago Labraza. Erdi Aroko hiribildu ikusgarria da, eta hobekien kontserbatutako esparru harresituetako bat bezala saritu dute. Dorre kubiko eta katramilatsuek Erdi Aroko benetako girora itzultzen dute bisitaria. Harresiak, kasu askotan, jatorri errenazentistako eraikinetarako fatxada gisa balio du, eta gazteluaren hondakinak eta estilo gotikoko San Migel eliza azter daitezke. Euskadiko herri gotorturik txikiena izan arren, bere ondare historikoa izugarria da, misterio kutsua duten pasabide eta tunelekin.
Antoñana: Erdi Aroko xarma Ega ibaiaren ertzean
Arabako Mendialdean, Antoñana Erdi Aroko hiribildu gisa nabarmentzen da, bere ondarea bikain kontserbatzen jakin duena. Harrizko etxeak dira, teilatu gorrixka dutenak, eta askok antzinako harresia erabiltzen dute fatxada gisa. Bere kalexketatik paseatzea historiaz betetako bazterrak aurkitzea da, hala nola San Bizente Martiriaren Eliza Parrokiala edo Beheko Arkupeen Dorretxea, XIII. mendekoa. Antoñana, 1182an Nafarroako Antso Jakitunak sortua, erreinuen arteko gune estrategikoa izan zen, bere egituran islatzen dena.
Agurain: denboran izoztutako hiribildua
Agurain Arabako herririk politenetakotzat hartzen da, eta "denboran izoztuta" dagoela dirudi. XIII. mendearen erdialdean sortu zen bere alde zaharra, harresi ederrekoa, XVI. eta XVII. mendeetako jauretxeekin. Bere eliza-gotorlekuak, San Juan Bataiatzailearenak eta Santa Mariarenak kasu, bere ondare erlijioso aberatsaren adibide nabarmenak dira. Erdi Aroko giroa eskaintzen du, turista asko erakartzen dituena.
Artziniega: ondare noble ukigabea
Artziniega Erdi Aroko hiribildua da, eta mendeetan zehar ez du zirkinik egin. Multzo Historiko izendatua, etxetzar handiekin, armarridun jauregiekin eta dorretxeekin (Bengoako Dorrea edo Ortizen Jauregia, adibidez) txunditzen du. Erdi Aroko bere hirigunea, Alfontso X.a Jakitunak 1272an sortua, ia osorik mantentzen da bere kale paralelo eta kantoiekin. Bertan daude Erremedioen Andre Mariaren komentua eta Museo Sakratua, Artearen Andre Mariaren tenplu gotikoan.
Eltziego: mahastizaintzako eta ardogintzako abangoardia eta tradizioa
Arabako Errioxan ezinbesteko beste herri bat Eltziego da, bere upategi ikusgarriengatik oso ezaguna, oso xarma berezia ematen baitiote. Riscaleko Markesaren Upeltegiaren etxea da, tradizioa eta berrikuntza uztartzen dituen Frank Gehryk diseinatutako eraikin ikonikoarekin. Bere kalexkek, barroko estiloko jauregiak, San Andres Eliza Parrokiala eta Plazako Ama Birjinaren Ermita bezalako bitxi arkitektonikoak deskubritzera gonbidatzen dute. “Aires de San Roque” begiratokitik Eltziegoko edertasun guztia ikus daiteke.
Bastida: ardoaren kulturari atea
Bastida mendixka batean dago, eta N-124 errepidetik Arabako Errioxara sartzeko atea da. Kale bihurrietan oinetxeak eta jauregiak daude, hala nola Garaizabal jauregia. Erdi Aroko ate zaharrak, hala nola Larrazuriako arkua eta Toloñoko arkua, oso ondo kontserbatuta daude. Ardoaren kulturan murgiltzeko leku aproposa da, interes erlijiosoa duten lekuekin, hala nola Santo Kristoren Ermita eta Jasokundeko Andre Mariaren Eliza parrokiala.
Xarma duten beste herri batzuk
Araba aberatsa da aniztasunean, eta esploratzea merezi duten xarma duten askoz herri gehiago eskaintzen ditu:
- Urturi: Arabako Mendialdeko herri txiki bat, erlaxatzeko aproposa ingurune natural berezi batean, harrizko euskal etxe tipikoekin.
- Markinez: Izkiko Parke Naturalean amildegi bat du alboetan, eta kobazulo artifizialak eta armarridun etxeak nabarmentzen dira.
- Aramaio: "Arabako Suitza" izenez ezagutzen da, mendiz eta belardiz osatutako paisaia berdeagatik.
- Legutio: Urrunagako urtegiaren ondoan dago, eta paisaia paregabea osatzen du, hondoko euskal mendiekin eta Erdi Aroko bilbadurarekin.
- Kexaa: XIV. mendeko monumentu-multzo harrigarri bat dago bertan, Pedro López de Ayala jaunaren etxea.
- Samaniego: mahastiak eta bankalak, dorretxeak eta upeltegi zaharrak dituen herria, kaleen artean galtzeko gonbita egiten duena.
- Arlucea: Xarma handiko herrixka txiki bat, adobezko eta egurrezko etxeak dituena, eta San Martin eliza, estilo erromanikokoa.
- Urizaharra: kokapen estrategikoarekin eta harresi-esparruaren hegoaldeko ate zoragarriarekin, Arabako Erdi Aroko adibide nabarmena da.
- Laudio: Bigarren udalerririk jendetsuena, aberastasun kulturala duena, eta Ntrako Santutegia. Yermo andrea.
Azken batean, Araba bere benetako esentziarekin, Erdi Aroko herriekin, historia aberatsarekin eta paisaia natural ikusgarriekin gatibatzen duen probintzia da. Hiribilduak esploratzea denboran zeharreko bidaia da, non kale eta eraikin bakoitzak euskal lurralde honen ondarearen zati bat kontatzen duen. Bere proposamenen aniztasunak, enoturismotik hasi eta mendi ibilaldi eta arkeologiaraino, hiriburutik haratago esperientzia gogoangarria bermatzen du.
Arabako txokorik berezi eta harrigarrienetako bat, zalantzarik gabe, Añanako Gatz Harana da, historia, natura eta munduan bakarra den tradizioa uztartzen dituen milaka urteko paisaia kulturala.
Milaka urteko jatorriak eta geologia liluragarria
Gatz Haranaren historia duela 7.000 urte ingurukoa da. Gatzaren ekoizpena etengabea da, eta munduko industriarik zaharrenetako bat da. 822. urtean, inguru horretako gatz-ustiapenaren aipamenak aurkitu dira. Bizi-luzetasun harrigarri horren arrazoia bere geologia berezian dago: Gatz Harana duela 200 milioi urte baino gehiagoko itsaso zahar batez osatutako gatz-burbuila baten gainean dago. Mendi-iturburu bateko urak gatzez beteta sortzen dira, sedimentu gazi horiek zeharkatuz, eta gazitasun hori 250 gramokoa izan daiteke litroko, Itsaso Hilekoa baino pixka bat gutxiago. Ur hipergazi horietan, Artemia parthenogenetica izeneko krustazeo oso erresistentea ere bizi da.
Arkitektura paregabeko paisaia
Gatz Harana aire zabaleko paisaia ikusgarria da, milaka lurrunketa-plataformaz osatua. Plataforma horiek "larrainak" izenez ezagutzen dira, eta gatzgileek mendeetan zehar eraiki zituzten harriarekin, zurarekin eta buztinarekin. Kalkuluen arabera, 5.000 larrain baino gehiagok 120.000 metro koadro baino gehiagoko azalera hartzen dute, 767 terraza, 848 putzu eta 248 gatz-biltegirekin batera.
Zurezko kanal-sare zabal eta berezi batek ur gazia grabitatez banatzen du gatzagetako lekurik ezkutuenetaraino, non eguzkiak eta haizeak lurruntze-prozesua egiten duten gatza eskuz lortzeko. Metodo tradizional eta ingurumenarekiko errespetuzko horrek bere ekoizpenaren zutabea izaten jarraitzen du.
Kontserbazioa aitortzea eta horrekin konpromisoa hartzea
XX. mendean gainbehera izan zen arren, Gatz Harana nabarmen suspertu da 2009an bere etorkizuna bermatzeko sortutako Gatz Harana Fundazioari esker. Ahalegin horrek ospe handia izan du: 2015ean Europar Batasuneko Kultura Ondarearen Europa Nostra Sarien Epaimahaiaren Sari Nagusia jaso zuen, eta 2017an FAOk Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsu (SIPAM) gisa aitortu zuen, Europan sari hori lortzen lehena izanik. 2019an, Industria Ondarearen Europako Sareak (ERIH) ‘Anchor Point 'saria eman zion, industriako ondare turistikoaren sari garrantzitsuena. Horrek guztiak erakusten du bere balio kalkulaezina eta milaka urteko ondare horren kontserbazioan izandako arrakasta.
Esperientzia ahaztezina bisitariarentzat
Gatz Harana ez da soilik ikusteko leku bat, baizik eta esperientzia aktibo bat bizitzeko leku bat. Bisita gidatuak dira haien historia, funtzionamendua eta bitxikeriak ezagutzeko modurik onena. Bisitariek gatza ekoizteko tailerretan edo gatz-dastaketetan parte har dezakete beren produktuen kalitatea ikusteko. Gainera, spa gatzdunean bainuak dituen ur gaziaren onurak ere esperimentatu daitezke.
Harrera eta Interpretazio Zentroak, "El Torco" izenekoak, informazioa, ikus-entzunezko panelak eta Añanako gatza erosteko denda bat eskaintzen ditu.
Añana eta inguruak
Añanako Kuadrilla, Gatz Harana dagoen lekua, paradisu natural txiki bat da, Gasteiztik 30 minutura. Askotariko eskaintza turistikoa eskaintzen du, gatzagak bisitatzea osatzeko. Oso gertu beste erakargarri batzuk azter daitezke, hala nola Valderejoko Parke Naturala, sai arreen koloniagatik eta Puron ibaiaren haitzarteagatik ezaguna, Varonatarren Jauregi Dorre ikaragarria, oraindik ere kontserbatzen duen eta ondorengo zuzenak bizi diren Arabako gotorleku bakarra, edo Santa Katalinako Lorategi Botanikoa, ia mila landare espezie dituen eta izar parke gisa ezagutzen den Erdi Aroko komentu zaharra.
Iruña-Veleia hiri erromatarra ere badago, aztarnategi arkeologiko garrantzitsua, eta Caicedo Yusoko aintzira, Euskadiko laku natural bakarra. Tokiko gastronomia aberatsa, Idiazabal gazta, Arróniz oliba-olio birjina estra eta Arabako Errioxako ardoak bezalako produktuekin, ere Arabako esperientziaren funtsezko zutabea da.
Laburbilduz, Añanako Gatz Harana harrigarria da bere berezitasun eta edertasunagatik. Naturak, historiak eta gizakiaren eskuak bat egin duten lekua da, paisaia benetan ikusgarria eta esperientzia turistiko aberasgarria sortzeko.
Atauri Arabako Mendialdeko herri txiki bat da, eta bere ingurune natural eta lasaiaren bihotzean, euskal industria-iraganaren bi altxor arkitektoniko gordetzen ditu: Vasco-Navarro tren zaharreko biaduktua eta tunela. Bi egiturak ondare trenbidearen parte dira gaur egun Bide Berdearen barruan, eta trenak lurraldeak, pertsonak eta lehengaiak lotzen zituen garai baten lekuko biziak dira.
Ibilbide hau egitea historia, natura eta ondarearen arteko bidaia bat da.
Atauriko biaduktua: garaiak lotzen dituen zubia
Atauriko biaduktua Ega ibaiaren gainean altxatzen da, herritik gertu, zuhaitzez eta muinoz inguratua. Harriz eta hormigoiz egindako egitura hau XX. mendearen hasieran eraiki zuten trenari haranaren gainetik igarotzeko bidea emateko.
105,3 metroko luzera eta 8,5 metroko altuera ditu, eta zazpi arku dotorez osatua dago. Vasco-Navarroko ibilbideko biadukturik ezagunenetako bat da; izan ere, bere garaian ingeniaritza-lan aipagarria izan zen, eta gaur egun egoera ezin hobean kontserbatzen da, oinezkoentzat eta txirrindularientzat egokituta Bide Berdearen barruan.
Harrizko egitura ingurunearen paisaian ederki integratzen da, eta bertatik igarotzean haranaren eta ibaiaren ondoan hazten diren hariztien ikuspegi ikusgarriak eskaintzen ditu.
Arabako Mendialdeko lasaitasunean murgiltzeko leku aproposa da.
Atauriko tunela: freskotasuna, misterioa eta emozioa
Biaduktutik oso gertu dago ibilbide honetako beste erakargarritasun nagusietako bat: Atauriko tunela. Bide Berdearen zatirik berezienetako bat da, oinez nahiz bizikletaz doazenentzat.
Tunela zeharkatzean, bat-batean jaisten da tenperatura, iluntasunak isiltasunerako gonbita egiten du, eta abentura-sentsazioa erabatekoa da. Zati motza da, baina irudimena pizteko adinakoa, batez ere txikienen artean.
Tunela egokituta dago bertatik oinez edo bizikletaz igarotzeko, baina bere jatorrizko esentzia mantentzen du: harrizko hormak eta udan bereziki eskertzen den freskotasuna.
Xarmadun ibilbide erraza
Biaduktua eta tunela ibilbide erraz eta familiar baten parte dira. Herrigunetik abiatuta, ibilbide zirkular bat egin daiteke, Soledad ermita eta atseden-leku bat ere barne hartzen dituena. Atseden hartzeko edo inguruaz gozatzeko toki aproposa da.
Ibilaldi laburra da, ia maldarik gabea, eta plan lasai baten bila dabiltzanentzat aukera ezin hobea da, historia-ukituarekin.
Asteburuan bisitatzen bada, plana osatzeko aukera ezin hobea da Mina Lucía bisitatzea, Ataurin bertan: asfalto naturaleko Europako meatze bakarra, bisita gidatuarekin ezagutu daitekeena (Erreserbak: 639 31 07 79).
Iraganaren aztarna hutsa baino gehiago
Biaduktua eta tunela ez dira iraganeko aztarna hutsak; Arabako Mendialdeko, bere herrien eta jendearen historia kontatzen duen puzzlearen piezak dira.
Hurbildu zaitez Ataurira eta ezagutu ezazu!
Ezagutu gehiago hemen:
🌐 www.arabakomendialdea.eus
🌐 www.alavaturismo.eus
Ezagutu Arabako Mendialdea eta bere paisaia meatzariak. Harritu egingo zaitu!
#ArabakoMendialdea #VascoNavarroBideBerdea #ArabakoPaisaiaMeatzariak #Landaturismoa #AsfaltoNaturalak #Euskadi #Araba #Turismoa #AlavaTurismo
Araba, Euskal Herriko probintziarik hegoaldekoena, parke naturalengatik eta landagune txikiengatik bereizten da, eta, horrela, bidaia esperientzia desberdina eta xarmaz betea eskaintzen du. Gasteiz eta Laguardiako hiribildu ezagunetik haratago, Arabak Erdi Aroko esentzia bere horretan mantentzen duten herri historiko eta harresituen mosaiko bat gordetzen du. Bertako kale harriztatuak zeharkatzea denboran zehar bidaiatzea da, ondare arkitektoniko, kultural eta historiko aberatsa aurkituz.
Murgildu historian ezkutuko bitxi hauetako batzuk esploratuz:
Bastida: historia bere arkuetan entzuten den tokia
Arabako Errioxako sarreran dago Bastida, ardogintzako eskualde ospetsu honetako bitxi nagusietako bat. Bere kaleek, muino baten gainean finkatuta, arkitektura ondare aberatsa erakusten dute. Herriak oraindik mantentzen ditu Erdi Aroko ateak, hala nola Larrazuriako Arku ikaragarria eta Toloñoko Arku historikoa, bere iraganaren zaindari gisa jarduten dutenak. Ondo kontserbatutako arku horiez gain, Bastidak jauregi ederrak ditu, hala nola Paterninatarren jauregia edo Garaizabaltarren jauregia.
Jasokundeko Andre Mariaren Eliza parrokiala eta Santo Kristoren ermita erromanikoa ere nabarmentzen dira. Xehetasun liluragarria da Paternina jauregia Napoleonen ostatu izan zela hiriko egonaldian. Herria bere ondare historikoari ukitu garaikidea gehitzen dioten hiri-artearen muralak ere garatzen ari da.
Artziniega: Aiarako haranaren Erdi Aroko bihotzera bidaia
Probintziaren ipar-mendebaldean, Aiara Haranean, Artziniega dago, 1272an Alfontso X.a 'Jakitunak' sortutako Erdi Aroko hiribildua, Erdi Aroko hirigunerik ikusgarrienetako eta ukiezinetako bat duena, Euskadin eta Espainiako iparraldean. Galtzada-harrizko kaleak eta ibilbide paralelo bereizgarriak (Goiko, Erdiko eta Beheko kaleak), kantoien bidez komunikatuta, Erdi Arora eramaten zaituzte zuzenean.
Artziniegak dorretxe izugarriak eta familia nobleen jauregi blasoidunak ditu, hala nola Ortiz jauregia, Aranguren jauregia eta Bengoa dorrea, merkataritza gune gisa iraganean izan zuen garrantziaren lekuko. Eraikin erlijiosoen artean, Erremedioen Andre Mariaren komentua eta Artearen Andre Mariaren santutegia nabarmentzen dira, monumentu historiko-artistiko izendatua.
Erdi Aroko hiribildu hau bere museo-eskaintzagatik ere nabarmentzen da, Museo Etnografikoa eta Santxotena Museoa Tailerra baitira erakusle nagusiak.
Agurain: denboran izoztutako hiribildua
Arabako Lautadako eskualdean, Gasteiztik 29 km-ra, Agurain da Arabako beste herri bat, "denboran zehar izoztu" egin dela dirudiena. Alde zahar harresitua, XIII. mendean sortua, zoragarria da jauretxeekin eta ondare erlijioso handiarekin. Bereziki aipagarriak dira gotorleku itxurako eliza zirraragarriak, hala nola San Juan Bataiatzailearen eliza eta Santa Maria eliza. Herriak Erromesen Ospitale Zaharra ere badu. Agurainek, bere inguruarekin batera, aukera ugari eskaintzen ditu gozatzeko, mendi-ibilaldiak eta inguruko monumentu megalitikoak bisitatzea barne, hala nola Sorginetxeko trikuharria.
Antoñana: landa-xarma duen Erdi Aroko gotorlekua
Arabako Mendialdeko Kuadrillan kokatuta, Antoñana Euskadiko Monumentu Nazional izendatutako hiri gotortua da. Nafarroako eta Gaztelako antzinako erresumen arteko kokapen estrategikoak igarobide garrantzitsua bihurtu zuen Erdi Aroan. Kale estuek eta egurrezko teilatuz estalitako pasabideek galtzera gonbidatzen dute.
Antoñanako ezaugarri bereizgarriena harresia da. Harresi hori etxebizitzetara gehitzen joan zen, eta haren ondoan eraiki ziren etxeen horma gisa balio izan zuen, leiho eta balkoiekin. Bertan, XVI. mendeko armarriak dituzten jauregiak, XIII. mendeko dorretxea eta San Bizente Martiriaren eliza ikus daitezke. Harresian kokatutako kartzela zaharreko lokaletan ere, objektu etnografikoak daude ikusgai.
Udako xarma duten Erdi Aroko beste altxor batzuk
Arabak harritzen jarraitzen du historia arnasten duten herri gehiagorekin. Labraza, adibidez, Erdi Aroko hiribildu txiki bat da Arabako Errioxan, 680 metroko altueran dagoen muino batean kokatua. 2008an Sailkatutako Kultura Ondasuna izendatu zuten, eta Harresidun Hirien Munduko Saria jaso zuen, bere kontserbazio bikainagatik.
Euskadiko herri gotorturik txikiena da, eta ondare aberatsa du: dorreak, altzari bat, almenak eta pasabide sekretuak, bai eta XVI. mendeko harrizko etxeak ere. Bere ingurune naturalak, tokiko gastronomiarekin batera, urteko edozein sasoitan bisitatzeko leku ezin hobea bihurtzen du.
Laburbilduz, Araba hiriburuaren eta bertako mahastien irudia gainditzen duen helmuga da, Erdi Aroko historian eta landa eremuan murgiltze sakona eskaintzeko. Herri hauek, beren harresiekin, dorretxeekin, antzinako elizekin eta kondairekin, esperientzia gogoangarri eta xarmangarria izango dutela agintzen dute.
Mendi eta meategien arteko historia duten lau ermita: ibilaldi espirituala Arabako Mendialdean
Arabako Mendialdeko meatze-paisaietan, dena ez da basoa, meatzeak eta bidezidorrak, paraje paregabeetara eramaten baitute. Harribitxi arkitektoniko txiki batzuek ere debozioa, tradizioa eta landa-bizitzaren historia aipatzen dituzte.
Gaur egun lau ermitari erreparatzen diegu, oharkabean igaro daitezkeen arren, urteak daramatzatenak lur honen arimaren parte izaten. Antoñana, Atauri, Korres eta Maeztu herrietan daude, non denbora lasai hartzen den.
Campoko Andre Mariaren ermita (Antoñana)
Antoñana herriaren kanpoaldean dago, belardiz eta asfalto naturala garraiatzeko erabiltzen ziren antzinako landa-bideez inguratuta. Jatorri erromanikoa duen ermita da, eta ordutik hona hainbat berrikuntza jasan behar izan dituen arren, berezia egiten duen jatorrizko magia horri eusten dio, hala nola presbiterioko arkuari eta oskol itxurako absideari.
Ermita honek kanpai-horma txiki bat, nabe xumea eta bizilagunek asko gurtzen duten irudi bat ditu, uztak onak izan zitezen eskatzeko errogatiba leku tradizionala baitzen.
Toki hau bisitatzea aproposa da Vasco-Navarroko Bide Berdetik ibilaldi batekin konbinatu nahi baduzu.
Bakardadearen ermita (Atauri)
Harlanduzko harriz eraikitako eraikin erromaniko txikia da. Zirkuluerdi-formako abside polita eta XIII. mendeko bi leihate ditu. Aldarearen ezkerraldean, ermitaren buruan, Bakardadearen irudi bat dago.
Herriaren behealdean dago, eta tokiko erlijio-ospakizunen funtsezko puntua da. Inguruan meatze-aztarnak kontserbatzen dira, hala nola Mina Lucía eta inguru horren bereizgarri diren asfalto-fabrika zaharrak.
Peñako Ama Birjinaren ermita (Korres)
Harkaitzezko muino batean dago, herriaren kanpoaldean, eta oinez iristeko bide labur bat dago. Peñako Ama Birjinaren baseliza xumea eta berriagoa da. Haitza bezalako elementu natural bati lotutako izenarekin batera, leku horrek eraikin honen aurretik balio sinbolikoa edo espirituala izan zezakeela iradokitzen du.
Ama Birjinaren omenezko erromeria irailaren 14tik hurbilen dagoen asteburuan ospatzen da, eta ostiraletik igandera arte irauten du. Aukera ezin hobea da ikusteko nola biltzen den komunitate osoa prozesioan Ama Birjinaren irudia ateratzeko, aire zabaleko mezaz gozatzeko leku xarmagarri batean.
Campoko Ama Birjinaren ermita (Maeztu)
Oinplano angeluzuzenekoa da, bi leihate, hagaburutxoak eta arkiboltak ditu, harburu laburretan zurkaiztutako erlaitzak, motibo ezberdinez apainduak, abside zuzena eta nabea kanoi-erdiko gangaz estalita.
Jatorri xumea du, nabe bakarra eta bi isurkiko estalkia. Laboreak eta nekazaritza-zikloa babesteari lotzen zaio bere izena. Zelaien arteko eremu ireki batean, baseliza herrigunearen kanpoaldean dago, Apellanizko errepidearen ondoan, eta herritarrek asko maite dute, prozesioak, erromeriak eta jai herrikoiak egiteko lekua baita.
Zerk batzen ditu ermita hauek?
Kokaleku estrategikoa: Baselizak landa-bideen bidegurutzeetan, mendi-ibilbideetan edo meatze-bide zaharretan kokatzen dira, eta, horrela, oinez edo bizikletaz bisitatzeko aukera sortzen da, kultura eta natura edozeinen eskura lotuz.
Beren apaltasun arkitektoniko eta tokiko memorian errotuta egotearen ondorioz, zeregin garrantzitsua hartu zuten erreferentzia espiritual eta komunitarioko puntu gisa.
Ihesaldiko egun batean lau ermitak ezagutzeko ibilbidea:
Gogo eta planifikazio pixka batekin, ibilbide bat egin dezakezu autoz, bizikletaz edo oinez, lau ermitak elkartuz:
- Irteera Maeztutik → Virgen del Campo
- Atauriko geltokia → Bakardadearen ermita
- Hurrengo geltokia: Antoñana → Nuestra Señora del Campo
- Amaiera Korresen → Virgen de la Peña
Plan ezin hobea landa-historiaz, isiltasunez, mendiz eta ondare ezkutuz betetako egun bat igaro nahi baduzu.
Ba al zenekien hainbeste ermitek hainbeste istorio gordetzen zituztela hain gertu? Batzuetan, turismo-liburuxketan agertzen ez direnak dira aurkikuntzarik onenak.
Ezagutu gaitzazu gehiago: www.arabakomendialdea.eus eta www.alavaturismo.eus
Arabako Mendialdea eta bertako meatze-paisaiak arakatzen ditu. Harrituko zaituzte!
Neolitikoko sekretuak eta enigmak aztertzen
Arabako 6 monumentu megalitiko ikusgarrienak ezagutu nahi dituzu? Arabak ondare arkeologiko aparta eskaintzen die bisitariei, trikuharriak eta beste monumentu megalitiko batzuk besteak beste. Gure arbasoen istorioak kontatzen dituzten harriak dira, eta paisaia ikusgarrien artean daude.
Trikuharria, bretoieratik datorren hitza, "harrizko mahai handia" esan nahi du. Eraikuntza megalitikoa da, normalean lurrean txertatutako eta beste lauza batek edo bik estalitako lauza batzuen bidez eraikia. Egitura horiek Neolito garaian sortu ziren, hilobi kolektibo gisa erabiliz, baina lurralde bat eskatzeko eta talde-nortasuna indartzeko ere balio zezaketela uste da.
Adituek 100 megalito baino gehiago inbentariatu dituzte Araban – 72 trikuharri eta 45 tumulu –, eta horietako batzuk Kultura-Ondasun izendatu dituzte. Artikulu honetan, ezinbestekoak diren 6 megalitorekin ibilbide bat gomendatzen dizugu.
Sorginetxeko trikuharria
K.a. 2500. urtearen inguruan eraikitako hilobi-monumentua da, Agurainetik gertu. 1831. urtean aurkitu zen eta indusketan geziak eta giza hezurrak aurkitu ziren.
Euskadin hobekien kontserbatutako megalitoetako bat da, eta, gainera, edertasun handiko leku batean dago. Estalkia eusten duten kareharrizko 6 lauza handi ditu, 2 metro eta erdi baino gehiagoko altuera duen egitura osatuz.
Kondairak dioenez, antzinako euskal sorginek beren botere magikoak erabili zituzten harri handi horiek airean altxatu eta monumentu megalitiko hau eraikitzeko.
Layazako trikuharria
Layazako trikuharria Laguardiako udalerrian dago.
Monumentua tokiko hareharriz eraikita dago. Harri uniformedun tumulu irregular batez, zazpi ortostatoz osatutako ganbera batez eta hiru metro luze duten sei lauzadun korridore batez osatuta dago. Haren inguruan hezur zatiak berreskuratu ziren, 8 falange eta 38 hortz-zati.
Sorginaren Txabolako trikuharria
Elvillar herrian dago, Arabako Errioxan. Euskadiko garrantzitsuenetako bat da, eta, segur aski, handiena eta hoberen kontserbatuta dagoena. 1935. urtean aurkitu zen, eta ikerketa ugari egin dira eraikin horretan. Ikerketa horietan, giza hondakinak eta Kalkolitoan eta Brontze Aroan garatutako hainbat tresna aurkitu ziren.
Jaien bezperan, akelarre bat egiten da trikuharriaren inguruan, eta sorginak eta aker bat agertzen dira.
San Martin trikuharria
1956an aurkitu zuten eta Laguardiatik oso gertu dago. 16 metroko diametroa eta 4 metroko altuera duen tumulua da, hareharri lokalez egina. Erdian, trikuharriaren hilobiaren alboetako sei lauza daude. Nazio mailan eragin handia izan zuen; izan ere, trikuharrien barruan egiten zen ehorzketa errituala gorpua ganberako eremuan uztean zetzan, ostilamendu batekin batera.
Aizkomendiko trikuharria
Eguilazen dago eta Araban aurkitutako lehen trikuharria izan zen. Iberiar Penintsulan identifikatutako lehena ere.
Monumentua kareharrizko sei harri handik eta forma bertikalean jarritako hareharrizko beste batek osatzen dute, koroa duten beste lauza handi batekin batera. "Hilobi" honetan 300 gorpuren hondakinak aurkitu ziren, ondo kontserbatuak eta denak gizonenak.
Datu interesgarri gisa, hondakinekin batera, Napoleonen soldadu baten jantzi baten botoiak agertu ziren.
Sotilloko trikuharria
Samaniego eta Laguardia artean, Arabako Errioxako iragan megalitikoko eraikin esanguratsuenetako bat aurki dezakegu.
Harvardeko Unibertsitateak egindako DNA ikerketen arabera, hemen lurperatutako pertsonetako batek Yamna herriaren haplotaldea zuen (jatorriz Kaspiar edo Kaukasoko eskualdekoa). Informazio oso baliotsua izan zen, herri erdi nomada horren ondorengoak iritsi eta gure lurraldean bizi izan zirela baieztatu zuelako.
Ganbera, 3 metroko diametroa duen esparru ia zirkular bat osatzen duten 9 lauzaz osatuta dago. Baina harlauza guztiak falta zaizkio.
Arabak kultura aberatsa eta anitza du, baita edertasun natural handia ere. Bere historia, erresuma eta jaurerri ezberdinen eraginak markatzen du, Nafarroako Erresuma eta Gaztelako Erresuma kasu, lehen egitura administratiboak sortu zituztenak eta horietako batzuk gaur egun mantentzen direlarik. Horietako bat Arabako lurraldea zazpi koadrilatan antolatzen duten banaketa administratiboak dira, bakoitzak bere ingurune geografikoa, jarduera ekonomikoa eta nortasun propioarekin.
Gaur, Arabako zazpi kuadrillak ezagutzera gonbidatzen zaitugu, haien zazpi eskualdeak, ezaugarriak eta erakargarritasunak:
GORBEIALDEA: NATURA ETA ABENTURA
Gorbeialdeko Koadrila Arabako probintziaren iparraldean dago, eta Aramaio, Arratzua-Ubarrundia, Legutio, Urkabustaiz, Zigoitia eta Zuia udalerriak hartzen ditu. Bere erakargarritasun nagusia Gorbeiako Parke Naturala da, Bizkaiko probintziarekin partekatzen duena. Mendi, bailara eta ibaietako gunea da, aire zabaleko jarduerak egiteko eta landa turismorako egokia. Bere interesguneen artean, Urrezko Andre Mariaren Santutegia, Landa parke probintzialeko barnealdeko hondartzak, Gujuliko ur-jauzia eta Gorbeiako Parke Naturaleko Interpretazio Zentroa aurki ditzakezu.
ARABAKO LAUTADA: HIRIBURUA ETA INGURUNEA
Arabako Lautadako Koadrilla Arabako probintziaren mendebaldean dago, eta udalerri hauek hartzen ditu: Agurain, Dulantzi, Asparrena, Barrundia, Burgelu, Iruraiz-Gauna, Donemiliaga eta Zalduondo. Kontraste gunea da, nekazaritza eta abeltzaintza nagusi direla, eta lautada handiak eta inguruko mendiak konbinatzen ditu Aizkorri-Aratz Parke Naturalarekin eta Entzia mendilerroarekin.
Leku ezin hobea da turismo aktiboa praktikatzeko, besteak beste, mendi-ibiliak, zaldi ibilaldiak eta ur-jarduerak eginez Garaioko hondartzetan. Ondare kultural eta historiko handia ere badu, eta, besteak beste, Sorginetxe edo Aizkomendiko trikuharriak, San Adriango tunela edo Aguraingo Hirigune Historikoa nabarmentzen dira. Ezin zarete Arabako Lautadatik joan gaztandegiak bisitatu eta Idiazabal gazta probatu gabe.
ARABAKO ERRIOXA: ARDOAREN PARADISUA
Guardia-Arabako Errioxako Koadrilla Arabako hegoaldean dago, eta Guardia, Bastida edo Eltziego bezalako udalerriak hartzen ditu. Ezaguna da kalitatezko ardoa ekoizten duen eremu nagusietako bat delako, bere muino eta ibarretan hedatzen diren mahastiekin. Enoturismoaz gain, koadrilak ondare historiko eta kultural aberatsa ere badu, hala nola Guardiako Monumentu Multzoa, San Andres Eliza, Villa Lucía Ardoaren Zentro Tematikoa, Trikuharriak, La Hoya aztarnategia eta Marques de Riscal edo Ysios upategiak.
Arabako Errioxako Ardoaren Ibilbideak, erakundeak eta sektore pribatua biltzen dituen elkartea, ardoaren munduarekin lotutako hainbat jarduera eta esperientzia eskaintzen ditu, hala nola upeltegietara bisitak, dastatzeak, ikastaroak eta ekitaldiak.
AIARA: TRADIZIOA ETA INDUSTRIA
Aiaraldeko Koadrilla Arabako ipar-mendebaldean dago, eta Laudio, Amurrio, Artziniega, Okondo eta Aiara udalerriak hartzen ditu. Hemen natura eta herrien bizitza oso lotuta daude. Oinez, minutu gutxietan, herriko dendetan egotetik naturaren erdian ibilbide bat egitera pasa zaitezke.
Tradizio industriala du, bereziki makineriaren, metalezko produktuen eta beiraren fabrikazioan, eta paisaia bereziak ere baditu, hala nola Gorobel mendilerroa eta Nerbioi ibaiaren jauzia. Bere kultur erakargarritasunen artean, Arteako Andre Mariaren Santutegia, Artziniegako Museo Etnografikoa eta Kexaako Multzo Historikoa nabarmentzen dira.
AÑANA: GATZA ETA MENDIA
Añanako Koadrilla Arabako mendebaldeko muturrean dago, eta Añana, Gaubea eta Zanbrana udalerriak hartzen ditu. Bere paisaia menditsuagatik, haranengatik eta bere historia aberatsagatik ezaguna da, Gesaltza Añanako multzoa barne, Europako gatzaga multzo garrantzitsuenetako bat da. Bere interesguneen artean, Sobrongo burdinbideak, Angostoko monasterioa, Portilla eta Ocioko gazteluak eta Valderejoko Parke Naturala daude. Gastronomian ere nabarmentzen da, bertako produktuekin: gazta, eztia, ardoa, perretxikoak eta amuarrainak.
ARABAKO MENDIALDEA: MENDIA ETA ONDAREA
Kanpezu-Arabako Mendialdeko Koadrilla Arabako hego-ekialdean dago, eta honako udalerri hauek hartzen ditu: Kanpezu, Arraia-Maeztu, Bernedo, Urizaharra, Harana eta Lagran. Eremu honetan paisaia menditsua eta naturguneak daude, hala nola Izkiko Parke Naturala, Interpretazio Zentroa eta Urturiko Golf Zelaia dituena.
Era berean, koadrilak kultura eta ondare aberastasuna du, esaterako Antoñanako Multzo Historikoa, Kodesko Andre Mariaren Santutegia eta Pipaongo Museo Etnografikoa.
Ezin dituzu galdu, halaber, eskaintzen dituen turismo aktiboko aukerak, hala nola Izki Montaña Alavesa BTT Zentroa, Euskal Herriko Trenbidearen Bide Berdea edo mendi-ibiliak.
GASTEIZ
Gasteizko Koadrilla Gasteizko Koadrila Arabako probintzia osatzen duten zazpi eskualdeetako bat da. Bere lurraldea Gasteizko udalerriarekin bat dator, Arabako hiriburuarekin eta Euskal Autonomia Erkidegokoarekin. Hedadurari dagokionez, koadrilarik txikiena da (277 km²), baina biztanle gehien dituena da (250.000 biztanle baino gehiago), hau da, Arabako biztanleriaren hiru laurden.
Kuadrilla honek ondare historiko eta kultural aberatsa du, Santa Maria Katedrala, Erdi Aroko Hirigunea, Ajuria Enea Jauregia (Lehendakariaren egoitza ofiziala) edo Arte Ederren Museoa bezalako monumentuekin. Koadrila jasangarritasunaren, berrikuntzaren eta bizi-kalitatearen erreferente ere bada, Eraztun Berdea, tranbia edo Europako Hiriburu Berdearen saria bezalako proiektuekin. Jai-tradizio handia du, halaber, Andre Maria Zuriaren jaiek, abuztuaren 4tik 9ra ospatzen den hiriko aste nagusiekin. Bertan, blusen eta nesken koadrilek parte hartzen dute, eta kaleak alaitzen dituzte txarangekin eta kalejirekin.
Arabako zazpi koadrillek aniztasun geografiko, kultural eta sozialaren mosaiko bat osatzen dute probintzia horren barruan. Arabako koadrilek Euskal Herriaren bihotzean dagoen eskualde paregabe honen benetakotasuna eta edertasuna ezagutzera gonbidatzen dituzte bisitariak, bertako aberastasun historikoaren, tradizio errotuen eta paisaia ikusgarrien bidez. Zeren zain zaude ezagutzeko?
Araba tradizio eta paisaia harrigarrietan aberatsa den lurraldea da. Eskualdeko altxor ez hain ezagun baina liluragarrienetako bat Añanako Gatz Harana da, historia, natura eta kultura elkartzen diren lekua, paisaia paregabea eta izugarri kontserbatua sortzeko. 2017tik, Elikadura eta Nekazaritzarako Nazio Batuen Erakundeak (FAO) Munduko Nekazaritza Ondarearen Sistema Garrantzitsutzat izendatu zuen paisaia hau, eta bereizketa hori duen paisaia bakarra bihurtu du Europa osoan.
Añanako Gatz Haranak 7.000 urte baino gehiagoko historia du. Brontze Arotik, leku hau gatza ekoizteko gune bat izan da, lurpeko iturburuetatik sortzen diren ur gaziak aprobetxatuz. Mendeetan zehar, Añanako gatza merkantzia baliotsua eta funtsezkoa izan zen eguneroko bizitzan.
Gatz Haranaren alderdirik nabarmenetako bat gatz-arkitektura tradizionala da. Hemen, terraza-sare trinko bat eta langile belaunaldiek eskuz eraikitako urmaelak aurkituko dituzu. Bailarako arkitektura milaka urtez tradizio hori mantendu duten pertsonen trebetasun eta sormenaren lekuko bizia da eremu hau.
Añanako Gatz Haranean gatza ekoizteko prozesua mendeetan zehar iraun duen antzinako tradizioa da. Aurrerapen teknologikoak gorabehera, prozesu horren zati handi bat eskuz egiten da, leku bakar horretan gatzaren ekoizpenaren funtsa eta benetakotasuna mantenduz.
Gatz Harana leku historikoa izateaz gain, santutegi naturala ere bada. Ur gaziak hegaztiak eta basa-bizitza erakartzen dituen habitat paregabea sortzen du, biodibertsitate handiko leku bihurtuz.
Gatz Haraneko esperientziak
Añanako Gatz Harana bisitatzea txango soil bat baino askoz gehiago da. Hemen dituzu zure hurrengo bisitan bizi ditzakezun esperientzietako batzuk.
Ibilbide gidatuak
Bertako adituek lagunduta, Gatz Haranaren sekretuak azter ditzakezu, haren historiari eta gatz ekoizpenaren prozesuari buruz ikasten duzun bitartean.
Bertako produktuen dastaketa
Probatu Añanako gatza gourmet dastaketa batean eta ezagutu gatz berezi honek bertako plateren zaporeak nola nabarmentzen dituen.
Gatz-spa
Gezalaren onurak esperimentatu ahal izango dituzun Gatz Haraneko gune bitxienetako batean. Bertako aire zabaleko instalazioetan oin- eta esku-bainuak hartzeko gune bat dago.
Arabako hiribildurik zaharrena bisitatzea iraganerako bidaia egitea da, eta esperientzia aberasgarria historia eta edertasun naturala maite dutenentzat. Aurkitu altxor ezkutu hau eta murgildu gatzaren istorio liluragarrian, eskaintzen dituen esperientzia paregabeez gozatzen duzun bitartean.
Araba ezaguna da bere paisaia berdeengatik, izen handiko mahastiengatik eta Erdi Aroko hiribilduengatik, eta antzinako sekretuak ere gordetzen ditu, iraganean sakon murgiltzera gonbidatzen dutenak. Hain ezagunak ez diren baina berezitasun harrigarria duten altxorren artean kobazulo eremitikoak nabarmentzen dira, eskualdean kristautasunaren hastapenetatik datorren labar-espiritualtasunaren aztarnak. Barrunbe artifizial hauetara bidaia bat txango bat baino askoz gehiago da; denboran zeharreko erromesaldi bat da, bakea eta introspekzioa Arabako lurraldeko arroka berean bilatu zutenekin lotura bat.
Zer dira kobazulo eremitikoak?
Arabako haitzulo eremutarrak haitzean zulatutako barrunbe artifizialak dira, IV. eta VII. mendeen artean ermitau kristauentzat bizileku eta gurtzarako leku txiki izan zirenak. Gizabanako horiek giltzapetze- eta otoitz-bizitzaren alde egin zuten, eta beren ingurunea moldatu zuten oinarrizko premiak eta behar espiritualak asetzeko. Fenomeno honen berezitasunak arkeologoen interesa erakarri du XX. mendearen hasieratik, José Miguel de Barandiaran, Telesforo de Aranzadi eta Enrique de Eguren bezalako artisten lanak nabarmenduz, hauek 87 haitzulo artifizialen katalogoa argitaratu baitzuten 1923an. Ondorengo ikerketek sakonago aztertu dute, eta barrunbe horietako 118 baino gehiago agerian utzi dituzte.
Eremitismoaren bihotza: Gaubea harana
Gaubea harana, Añanako eskualdean, labar-ondare horren epizentroa da, eta haitzulo horietako kontzentrazio handienetako bat hartzen du. Horien artean, Tobillas, Corro, San Martin eta Pinedo haitzuloak nabarmentzen dira. Hemen, bidaiariak Euskal Herriko zonalde honetan eremitismoak Erdi Aroan duen garrantziaren berri izan dezake. Arkeologia-azterketek erakutsi dute kobazulo horiei lotutako hilobiak eta giza hondakinak daudela, eta garai bisigotikoko aurkikuntzak daudela, hala nola 620. urte inguruko eskeletoak.
Adibide liluragarria da Los Moros kobazuloa Corron, non Francisca Sáenz de Urturik zuzendutako indusketek haren kronologiari eta erabilerari buruzko datu erabakigarriak eman dituzten. Barrunbe horietako batzuk hasieran beroki naturalak izan ziren arren, mendeetan zehar egokitu eta ukitu ziren, batez ere Goi Erdi Aroan, erabileraren jarraitutasuna eta eremutarren beharretara egokitzea erakutsiz.
Haitzeko Andre Maria Faidon: labar-santutegi ikusgarria
Faidoko Haitzuloko Ama Birjinaren haitzulo artifizialen multzoa ere balio handiko beste leku bat da, Euskadiko Monumentu Nazional gisa aitortua. Ermita kristau hau Euskal Herriko zaharrena da, eta bost maila dituen eraikin eremitikoa da. Barruan, VII. mendeko antzinako elizak azter daitezke, baita ondorengo elementuak ere, hala nola atari erromanikoa eta XIII. eta XIV. mendeetako hilobiak. Leku honetara egindako bisitaren bidez, aztarna-tresnekin harrian bertan beren fedea zizelkatu zutenen asmamena ikus daiteke.
Harriz idatzitako historia
Arkeologia funtsezkoa izan da kobazulo hauen sekretuak argitzeko. Luis Heintzek 1907an egindako lehen miaketetatik kanpaina berrienetara arte, ikertzaileek egiturak ez ezik, okupatzaileen bizitza ere dokumentatu dute.
Haitzulo eremitikoez gain, Arabako probintzian beste aztarnategi arkeologiko garrantzitsu batzuk daude, iraganera bidaia osoa egiteko aukera ematen dutenak, Arabako Errioxako historiaurreko trikuharrietatik Iruña-Veleia eta Arkaiako termak bezalako erromatar aztarnetaraino.
Bidaia ahaztezina isiltasunera eta hausnarketara
Arabako kobazulo eremitikoak bisitatzeak esperientzia paregabea eskaintzen du, bizitza modernoaren zalapartatik urrun. Harrizko espazio horietan babesa eta lotura bilatu zutenen historia eta espiritualtasun sakona sentitzeko aukera bat da. Inguruaren lasaitasunak, Gaubea haranaren eta Arabako Mendialdearen edertasun naturalak, eta antzinako bizileku horien inguruko misterioak, gogoeta egitera eta aparteko ondare kultural eta naturalaz gozatzera gonbidatzen gaituzte.
Ondarean eta historian, edo, besterik gabe, plan desberdin eta aberasgarri batean interesa dutenentzat, Arabako haitzulo eremutarrak nahitaezko geldialdia dira. Ordutegiak eta bisita gidatuen aukera kontsultatzea gomendatzen da, Arabako labar-espiritualtasunean murgiltze hori ahalik eta gehien aprobetxatzeko. Harribitxi bat, hitzik gabe utziko zaituela konturatzeko!
Vitoria-Gasteiz ondare historikoaren, hiriko artearen eta naturaren artean duen oreka bereziagatik harritzen duen hiria da. Ihesaldi baterako helmuga ezin hobea da, sakon esploratzera gonbidatzen gaituena. Azken urteotan, hiriak ibilbide muralistiko liluragarria garatu du, bere arkitektura tradizionalari kontraste bizia erantsiz.
Gasteizko Erdi Aroko arima
Gasteizko bihotza bere alde zaharrean dago, almendra forma bereizgarriagatik ezaguna. Erdi Aroko egitura honek, Espainiako iparraldean hobekien kontserbatzen denetako batek, xarmaz betetako kaleetan paseatzera gonbidatzen du. Cuchillería eta Zapatería kaleek oraindik ere antzinako lanbideen izenak gordetzen dituzte, beren merkataritza-historia aberatsa islatuz.
Erdi Aroko hirigune horren barruan, bisitariek garai historiko desberdinetakoak diren bitxi arkitektonikoak aurki ditzakete. Santa Maria Katedral Gotiko ikusgarria, Katedral Zaharra bezala ere ezaguna, funtsezko puntua da. Bere irudia inspirazio iturri izan zen Ken Follett eta Paulo Coelho idazle ospetsuentzat, eta bisita gidatuak eskaintzen ditu bere kriptak, dorrea eta triforioa esploratzeko. Beste eraikin aipagarri batzuk dira San Pedro Apostoluaren eliza, portada barroko ikusgarriarekin, eta Kordoi Etxea, arkitektura gotiko zibileko harribitxia. Montehermoso eta Escoriaza-Esquivel jauregi errenazentistek ere hiriaren ondare historiko aberatsa gehitzen dute. Andre Maria Zuriaren plaza, "Vitoria-Gasteiz" hizki erraldoiekin, erdigune neuralgikoa eta nahitaezko geltokia da.
Bizia hartzen duen hiriko artea
2007tik, Vitoria-Gasteizek hiriko artea loratzen ikusi du bere fatxadetan, Erdi Aroko hiriguneko eta Zaramaga auzoko bazterrak aire zabaleko museo bihurtuz. Mural horiek, horietako asko artista eta boluntarioek sortuak, arkitektura tradizionalarekin kontraste oso deigarria egiten dute, eta lurraldeko egoera, aldarrikapen edo une historikoak islatzen dituzten istorioak kontatzen dituzte. Adibide nabarmen bat "Denboraren harian" murala da.
Adierazpen artistiko horretan murgiltzeko, aukera bikaina da hiriko arte gidatuaren gida egitea. Ibilbide horiek horma-irudi ospetsuenak ezagutzeko eta lan bakoitzaren atzean dagoen esanahia ulertzeko aukera ematen dute, hiriaren ikuspegi paregabea eskainiz. Erdi Aroko eraikinak eta adierazpen artistiko garaikideak konbinatzeak giro bizia eta dinamikoa sortzen du.
Gasteiz: hiriburu berde eta jasangarria
Hiriko artea ez da Gasteizko iraganarekin kontrastatzen duen alderdi moderno bakarra; jasangarritasunarekin duen konpromiso sendoak ere definitzen du. Hiriak Europako Hiriburu Berde saria jaso zuen 2012an, Helmuga Turistiko Jasangarria 2016an eta Global Green City Award saria NBEk 2019an.
Identitate berde hori "Eraztun Berde" zabalean agertzen da, hiria erabat inguratzen duen parke eta espazio naturalen sarean, eta 700 hektarea baino gehiago eskaintzen ditu oinez, korrika edo bizikletaz ibiltzeko. Salburuako hezeguneak, aintzirak, oreinak eta hegaztiak dituen Eraztun Berdeko "harribitxi" bat eta Ataria interpretazio zentroa ezin hobeak dira fauna behatzeko eta aire zabaleko jarduerak egiteko. Armentiako basoa eta Florida parkea ere birika natural honen parte dira, hirigunetik gertu lasaitasun oasia eskainiz. Naturarekiko eta ingurumenarekiko ikuspegi horrek are gehiago azpimarratzen du bere historia eta etorkizuna baloratzen dituen hiri baten kontrastea.
Arteaz eta naturaz haratago
Hiriko arte-ibilbideez eta berdeguneez gain, Gasteizek bizitza kultural eta gastronomiko aberatsa eskaintzen du. Museo-sare zabala du, hala nola Arte Ederren Museoa, Fournier Karta Museoa (Bendaña Jauregian kokatua) eta Artium - Arte Garaikideko Euskal Zentro-Museoa, nazioarteko artista ospetsuen lanak biltzen dituena.
Gastronomia da hiriko beste plazer handietako bat. Pintxoaren kultura funtsezkoa da, bertako taberna eta jatetxeetan "miniaturazko goi sukaldaritza" eskainiz, batez ere Erdi Aroko hirigunean eta Zabalgunean. Bertako produktuak, hala nola perretxikoak, barraskiloak, Idiazabal gazta, Añanako gatza, Arabako Errioxako ardoak eta Arabako Txakolina, janari ona gurtzen duen sukaldaritzaren isla dira.
Azken batean, Vitoria-Gasteiz kontraste aberasgarriko hiri gisa aurkezten da: Erdi Aroko hirigunea hiriko arte biziarekin lotzen da, eta bertako kultura- eta gastronomia-dinamismoa jasangarritasunari eta naturguneei eskainitako dedikazio ikaragarriarekin batera agertzen da. Euskal Herriko patu berezi hau ezagutzeko eta maitemintzeko gonbidapena.
Gasteiz, Arabako eta Euskadiko hiriburua, ondare historikoaren, hiriko artearen eta naturaren arteko orekagatik harritzen duen hiria da. 2012an Europako Hiriburu Berde gisa saritua, helmuga ezin hobea da 2 edo 3 eguneko ihesaldi baterako. Gasteizen ikusi eta egin beharreko guztia kontatuko dizugu, zure bisitaz ahalik eta gehien goza dezazun.
Erdi Aroko hirigunea: Gasteizko bihotza
Gasteizko erakargarritasun turistiko handienetako bat almendra forma duen alde zaharra da, Espainiako iparraldean hobekien kontserbatzen denetako bat. Hemen aurkituko duzu:
- Aiztogile kalea, ostalaritzako eskaintzarik politena eta epizentroena.
- Zapatagintza kalea, artisau xarma duena.
- Andre Maria Zuriaren plaza, Erdi Aroko hirigunera sartzeko atea eta hiriko erdigune neuralgikoa.
- Espainia plaza, Udaletxea eta Turismo Bulegoa daude bertan.
- Aihotz plaza eta Buruileria plaza, tokiko zapore handiarekin.
Ez ahaztu argazki bat egitea Zeledonekin, hiriko jaietako pertsonaia ikonikoarekin.
Ezinbesteko ondare monumentala
Gasteizko monumentu garrantzitsuenen artean, honako hauek nabarmentzen dira:
- Santa Maria katedrala (Katedral Zaharra).
- San Pedro Apostoluaren eliza, portada barroko ikusgarria duena.
- Kordoi etxea, arkitektura gotiko zibilaren harribitxia.
- Montehermoso eta Escoriaza-Esquivel bezalako jauregiak.
Hiriko artea: istorioak kontatzen dituzten muralak
2007tik, Gasteizek Muralezko Ibilbidea du, alde zaharra eta Zaramaga auzoa apaintzen dituzten artista eta boluntarioek egindako muralen ibilbidea.
- "Denboraren harian" murala nabarmentzen da.
- Hiriko artean espezializatutako tour gidatuak daude.
Eraztun Berdea eta natura erdigunetik gertu
Hiriaren balio handienetako bat Eraztun Berdea da, hiria inguratzen duten naturguneen sarea:
- Salburuako parkea, Eraztun Berdeko harribitxia, aintzira, orein eta hegaztiekin, eta Ataria zentroa.
- Armentiako basoa. Eraztuna osatzen duten beste parkeetako bat erkametzen basoengatik eta ipuinetako bidexkengatik nabarmentzen da.
- Florida parkea, oasi berde bat hiriaren erdigunean.
- 700 hektarea baino gehiago oinez, korrika edo bizikletan ibiltzeko.
Arabako hiriburuak agertoki ezin hobeak eskaintzen ditu turismo jasangarria eta aire zabaleko ihesaldiak maite dituztenentzat.
Gomendatutako bisita gidatuak
Gasteizerako bidaia ahalik eta gehien aprobetxatzeko, erreserbatu:
- Free tours hirigune historikoan zehar.
- Tokiko egileengan inspiratutako ibilbide literarioak, adibidez, “Hiri zuriaren isiltasuna” bestseller-a.
- Erdi Aroko kondaira eta misterioen tourrak.
Vitoria-Gasteizeri buruzko ohiko galderak
Zenbat egun behar dira Gasteiz bisitatzeko?
Egokiena 2-3 egun ematea da, erakargarritasun nagusiak patxadaz aztertzeko.
Zer ikusi doan Gasteizen?
Hirigune historikoa, hiri-muralak, Eraztun Berdeko parkeak eta plaza nagusiak doakoak eta irisgarriak dira. Baita museo gehienak ere.
Gasteiz hiri berdea al da?
Bai, European Green Capital gisa aitortu zuten jasangarritasunagatik eta ingurumen kalitateagatik.
Gasteiz helmuga ezin hobea da kultura, historia, artea eta natura uztartu nahi dituztenentzat. Bere giro lasaiak, Erdi Aroko arkitektura aberatsak eta iraunkortasunarekin duen konpromisoak ezinbesteko geldialdi bihurtzen dute Euskal Herrian.
Naturan zeharreko mendi-ibilaldi batez gozatu nahi duzu, ur gardenez, ur-jauziz eta ipuin batetik ateratakoa dirudien paisaia batez inguratuta? Orduan, Uraren Ibilbidea da zure hurrengo helmuga. Ibilbidea Arabako Berganzo herritik abiatzen da, eta Inglares ibaiaren bidetik eramango gaitu, putzu, ur-jauzi eta lasaitasun eta edertasun naturaleko ingurune baten artean. Animatzen zara xehetasun guztiak ezagutzera, esperientzia honetaz ahalik eta gehien gozatzeko?
Non dago Berganzoko Uraren Ibilbidea?
Uraren Ibilbidea Zanbrana udalerriko Berganzo herrian dago, Añanako Kuadrilla eskualdean, Araban. Naturagune hau Inglares ibaiak menderatzen du, bere ur gardenekin eta ingurune basotsuarekin, edertasun eta bake handiko leku bihurtzen duena. Ibilbidea ezin hobea da naturarekin harreman zuzena duen mendi-ibilaldi erraz eta irisgarri baten bila dabiltzanentzat.
Nola iritsi eta aparkatu Berganzoko Uraren Ibilbidean
Ibilbide honen abiapuntua Berganzo herriaren ondoan dago. Zonak gero eta ospe handiagoa duenez, beharrezkoa da aldez aurretik aparkalekua erreserbatzea, ibilbideaz arazorik gabe gozatu ahal izateko.
- Aparkalekua: Debekatuta dago herrian bertan aparkatzea. Aparkaleku ofiziala kanpoaldean dago, A-3126 errepidetik gertu, herriaren erdigunetik kilometro batera. Plazarik gabe ez geratzeko, erreserba online aldez aurretik egitea gomendatzen dizugu, batez ere asteburuetan eta hilabete beroenetan. Erreserba Parking Berdea plataforma ofizialaren bidez egiten da.
- Sarbideak: Gasteiztik, aparkalekua 40 minutura dago autoz, eta Logroñotik, berriz, 50 minutura. Errioxako Haro herritik (15 minutu) eta Miranda de Ebrotik (15 minutu) ere gertu dago.
Zer espero Berganzoko Uraren Ibilbidetik?
Ibilbide zirkular hau familia osoarentzat da egokia, erraz egin daiteke eta sorpresa naturalez beteta dago. Hona hemen nabarmenena:
- Luzera: 10 km.
- Zailtasuna: txikia (hezeguneetan irristakor samarra egon daiteke).
- Aurreikusitako iraupena: 2 ordu eta erdi, paisaiaz gozatzeko geldialdiekin.
- Desnibel metatua: 170 metroko igoera eta jaitsiera.
- Ibilbide mota: Zirkularra.
Bidezidorra aparkaleku ofizialean hasten da, eta, Berganzo herritik tarte bat egin ondoren, basoan barneratuko zara, Inglares ibaiaren ibilbideari jarraituz. Ibilbidea ondo seinaleztatuta dago, baina beti da baliagarria ibilbidearen tracka eramatea, lasaiago egoteko.
Magiaz betetako ibilbidea
Hasieratik, Inglares ibaia bere distira osoan erakusten da, eguzkiaren argitan distiratzen duten ur kristalinoekin. Aurrera egin ahala, ur-jauzi txikiak, putzuak eta azkarrak aurkituko dituzu, erlaxatzeko eta paisaiaz gozatzeko giro egokia sortuz. Leku honen edertasuna hain da handia, ezen, une askotan, ametsetako leku batean zaudela irudituko baitzaizu.
Ibilbideko punturik ikusgarrienetako bat Herrerietako ur-jauzia da, landaretzaz inguratutako ur-jauzia eta giro goibelagoa, non berdea nagusi den. Ibilbideko txokorik deigarrienetako bat da, ikuspegi ikusgarria eskaintzen duena.
Ondoren, bidezidorrak Berganzoko Zentral Hidroelektrikoaren kanalarekiko paraleloa den tarte batetik eramango zaitu, eskualdeko zaharrenetako bat. Hemen bailararen eta Berganzo herriaren ikuspegi panoramikoez gozatu ahal izango duzu.
Zer gehiago bisitatu inguruan
Berganzoko Uraren Ibilbidea Arabako eremu honek eskaintzen duen mirarietako bat baino ez da. Berganzotik oso gertu, Lanosko Gaztelua dago. Erdi Aroko gotorlekua da, eta paisaia gailentzen du harkaitzetik. Erortzear dagoen arren, oraindik ikus daitezke antzinako egitura eta ikuspegi panoramiko ikusgarria.
Harrizko tiroan, Portillako Gaztelua dago ere.
Gainera, ez ahaztu hurbileko Arabako Errioxako eskualdea esploratzea, ezaguna baita Erdi Aroko hiribilduengatik, mahastiengatik eta upeltegiengatik.
Berganzoko Uraren Ibilbideaz ahalik eta gehien gozatzeko aholkuak
- Oinetako egokiak eraman: Ibilbidea oso zaila ez bada ere, tarte irristakorrak daude, batez ere egun hezeetan.
- Erreserbatu aldez aurretik aparkalekua: Bereziki goi denboraldian.
- Errespetatu natura: Ez bainatu ibaian ekosistema eta inguruko eraketa geologikoak kontserbatzeko.
- Ura eta janari pixka bat eraman: Ibilbidean zehar ez dago edateko ur iturririk, ezta gertuko jatetxerik ere.
- Deskargatu ibilbidearen mapa edo eraman GPS gailu bat: Zonako estaldura mugikorra mugatua da.
- Maskotak: Txakurrak eraman daitezke, baldin eta lotuta badaude ibilbide osoan.
